Nga Angus Deaton<\/p>\n
Prinston \u2013 Papritmas, kapitalizmi \u00ebsht\u00eb duksh\u00ebm i s\u00ebmur\u00eb. Virusi i socializmit, \u00ebsht\u00eb ringjallur, dhe po i infekton s\u00ebrish t\u00eb rinjt\u00eb. Udh\u00ebheq\u00ebsit e men\u00e7ur, t\u00eb cil\u00ebt respektojn\u00eb arritjet e kaluara t\u00eb kapitalizmit, duan ta shp\u00ebtojn\u00eb at\u00eb, dhe kan\u00eb propozuar disa diagnoza dhe mjete juridike.<\/p>\n
Por nganj\u00ebher\u00eb propozimet e tyre, i mbivendosen ideve t\u00eb atyre q\u00eb duan zhduken k\u00ebtij sistemi, duke i b\u00ebr\u00eb k\u00ebsisoj t\u00eb pakuptimta dallimet tradicionale mes t\u00eb majt\u00ebs dhe t\u00eb djatht\u00ebs. Fatmir\u00ebsisht, Raghuram G. Rajan, ish-guvernator i Bank\u00ebs Qendrore t\u00eb Indis\u00eb, q\u00eb jep m\u00ebsim n\u00eb Universitetin e \u00c7ikagos n\u00eb SHBA, na ofron njohurit\u00eb dhe eksperienc\u00ebn e tij t\u00eb pashembullt p\u00ebr ta p\u00ebrballuar k\u00ebt\u00eb problem. N\u00eb librin e tij t\u00eb ri \u201cShtylla e tret\u00eb:Si tregjet dhe shteti, e kan\u00eb l\u00ebn\u00eb n\u00eb bisht komunitetin\u201d, ai argumenton se \u201ckanceri\u201d q\u00eb godet kapitalizmin bashk\u00ebkohor, nuk \u00ebsht\u00eb as d\u00ebshtimi i \u201cLeviatanit\u201d (shtetit), dhe as ai i \u201cBehemotit\u201d (tregut), por \u00ebsht\u00eb nj\u00eb d\u00ebshtim i komunitetit, q\u00eb nuk po sh\u00ebrben m\u00eb si nj\u00eb kontroll ndaj p\u00ebrbind\u00ebshit.<\/p>\n
Rajani, flet p\u00ebr nj\u00eb \u201clokaliz\u00ebm gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs\u201d p\u00ebr t\u00eb rind\u00ebrtuar komunitetet, gj\u00eb q\u00eb mund t\u2019u jap\u00eb njer\u00ebzve respekt, status dhe dometh\u00ebnie t\u00eb ekzistenc\u00ebs s\u00eb tyre. \u201cShtylla e tret\u00eb\u201d, ofron nj\u00eb kontekst t\u00eb thell\u00eb historik p\u00ebr t\u00eb shpjeguar momentin aktual, por libri \u00ebsht\u00eb m\u00eb i sakt\u00eb, kur ai rikualifikon zhvillimet pas Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, p\u00ebr t\u00eb shpjeguar se pse gjith\u00e7ka nisi t\u00eb degradonte rreth viteve 1970.<\/p>\n
Deri at\u00ebher\u00eb bota ishte z\u00ebn\u00eb me rim\u00ebk\u00ebmbjen ekonomike, dhe kishte marr\u00eb nj\u00eb nxitje t\u00eb shtuar nga p\u00ebrdorimi i teknologjive. Suksesi i demokracis\u00eb sociale, n\u00eb epok\u00ebn e pasluft\u00ebs, e dob\u00ebsoi fuqin\u00eb e tregut p\u00ebr t\u00eb vepruar me nj\u00eb ndikim moderues mbi shtetin.<\/p>\n
Sipas Rajan, k\u00ebta aktor\u00eb t\u00eb dob\u00ebt, si n\u00eb Evrop\u00eb dhe n\u00eb Amerik\u00eb, nuk ishin n\u00eb gjendje t\u00eb p\u00ebrballeshin me revolucionin n\u00eb teknologjin\u00eb e informacionit dhe komunikimit, duke i l\u00ebn\u00eb vet\u00eb njer\u00ebzit e zakonsh\u00ebm n\u00eb k\u00ebt\u00eb luft\u00eb. N\u00eb vend se t\u2019i ndihmonin pun\u00ebtor\u00ebt e tyre t\u00eb menaxhonin sfidat e modernitetit, korporatat e p\u00ebrkeq\u00ebsuan situat\u00ebn, duke shfryt\u00ebzuar dob\u00ebsin\u00eb e punonj\u00ebsve t\u00eb tyre.<\/p>\n
Dhe si u pasuruan? Me t\u00eb ardhurat mesatare familjare q\u00eb kryesisht u ndal\u00ebn, dhe me nj\u00eb pjes\u00eb n\u00eb rritje t\u00eb pasuris\u00eb q\u00eb shkon tek t\u00eb pasurit, kapitalizmi u b\u00eb i duksh\u00ebm i padrejt\u00eb, duke e humbur gradualisht mb\u00ebshtetjen e tij popullore. N\u00eb historin\u00eb q\u00eb rr\u00ebfen Rajan, vlen t\u00eb theksohen dy momente.<\/p>\n
S\u00eb pari, r\u00ebnia e rritjes si nj\u00eb faktor ky\u00e7, megjith\u00ebse me frekuenc\u00eb t\u00eb ul\u00ebt, \u00ebsht\u00eb shkaku i shqet\u00ebsimit t\u00eb sot\u00ebm social dhe ekonomik. S\u00eb dyti, pasojat fatkeqe t\u00eb revolucionit t\u00eb teknologjis\u00eb s\u00eb informacionit, nuk jan\u00eb vetit\u00eb e natyrshme t\u00eb ndryshimeve teknologjike.<\/p>\n
P\u00ebrkundrazi, sikurse v\u00ebren Rajani, ato pasqyrojn\u00eb nj\u00eb \u201cd\u00ebshtim t\u00eb shtetit dhe tregjeve p\u00ebr t\u00eb rregulluar tregjet\u201d. Megjith\u00ebse Rajani nuk e thekson shum\u00eb, pika e dyt\u00eb na jep arsye p\u00ebr t\u00eb pasur shpres\u00eb. Kjo do t\u00eb thot\u00eb q\u00eb teknologjia e informacionit, nuk duhet t\u00eb na d\u00ebnoj\u00eb me nj\u00eb t\u00eb ardhme t\u00eb papun\u00ebsis\u00eb masive; nj\u00eb politik\u00ebb\u00ebrje e ndri\u00e7uar, ka ende ka nj\u00eb rol p\u00ebr t\u00eb luajtur.<\/p>\n
Rr\u00ebfimi i Rajanit, p\u00ebr sjelljen e keqe t\u00eb korporatave \u00ebsht\u00eb shum\u00eb objektiv, dhe vlen m\u00eb shum\u00eb e b\u00ebr\u00eb pik\u00ebrisht nga profesori i nj\u00eb shkoll\u00eb t\u00eb shquar biznesi. Q\u00eb nga fillimi, doktrina gati absolutiste e prioritetit q\u00eb duhet te ken\u00eb aksionar\u00ebt e nj\u00eb kompanie, i ka sh\u00ebrbyer mbrojtjes s\u00eb menaxher\u00ebve, n\u00eb kurriz t\u00eb t\u00eb pun\u00ebsuarve.<\/p>\n
Po komuniteti, \u00e7far\u00eb roli mund t\u00eb luaj\u00eb? Shtetet e Bashkuara, e b\u00ebn\u00eb dikur arsimin publik, duke ofruar shkolla lokale, ku f\u00ebmij\u00ebt e t\u00eb gjitha talenteve dhe prejardhjeve ekonomike, m\u00ebsuan s\u00eb bashku. Dhe kur arsimi fillor u b\u00eb i pamjaftuesh\u00ebm, komunitetet filluan t\u00eb ofrojn\u00eb qasje n\u00eb shkoll\u00ebn e mesme p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb.<\/p>\n
Megjithat\u00eb sot, kur nj\u00eb diplom\u00eb universitare \u00ebsht\u00eb nj\u00eb parakusht p\u00ebr t\u00eb pasur sukses, f\u00ebmij\u00ebt m\u00eb t\u00eb talentuar ndjekin t\u00eb ardhmen e tyre larg komunitetit, duke \u00e7uar tek e fundit nj\u00eb vet\u00eb-ndarje n\u00eb qytetet me nj\u00eb rritje t\u00eb shpejt\u00eb, dhe ku m\u00eb pak t\u00eb talentuarit jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrjashtuar, p\u00ebr shkak t\u00eb kostos s\u00eb lart\u00eb t\u00eb jetes\u00ebs.<\/p>\n
Pra ata q\u00eb kan\u00eb sukses, formojn\u00eb nj\u00eb meritokraci n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn f\u00ebmij\u00ebt e tyre \u2013 dhe pothuajse ekskluzivisht vet\u00ebm f\u00ebmij\u00ebt e tyre \u2013 ecin n\u00eb jet\u00eb. Pol Kolier, n\u00eb librin e tij e \u201cArdhmja e kapitalizmit\u201d, tregon t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn histori p\u00ebr Britanin\u00eb e Madhe, ku t\u00eb talentuarit dhe pjesa e t\u00eb ardhurave komb\u00ebtare, jan\u00eb p\u00ebrqendruar gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb n\u00eb Lond\u00ebr, duke l\u00ebn\u00eb prapa komunitetet e tjera, t\u00eb cilat vlojn\u00eb nga marrazi.<\/p>\n
Megjithat\u00eb, si\u00e7 v\u00eb n\u00eb dukje Janan Ganesh nga \u201cFinancial Times\u201d, k\u00ebto elita metropolitane e shohin tani veten \u201ct\u00eb lidhura me nj\u00eb kufom\u00eb\u201d. Nga ana e tij, Rajan e sheh meritokracin\u00eb, si nj\u00eb produkt i revolucionit t\u00eb teknologjis\u00eb s\u00eb informacionit. Por un\u00eb dyshoj se ai produkt, \u00ebsht\u00eb m\u00eb i vjet\u00ebr se kaq.<\/p>\n
N\u00eb fund t\u00eb fundit, sociologu britanik Majk\u00ebll Jang publikoi distopin\u00eb e tij t\u00eb parakohshme, \u201cRritja e meritokracis\u00eb\u201d q\u00eb n\u00eb vitin 1958. N\u00eb fakt, Kolier dhe un\u00eb jemi nd\u00ebr meritokrat\u00ebt e par\u00eb britanik\u00eb. Dhe ashtu si\u00e7 parashikoi Jang, skota jon\u00eb e shkat\u00ebrroi sistemin p\u00ebr gjeneratat e m\u00ebvonshme, duke vazhduar t\u00eb lart\u00ebsonte virtytet e veta.<\/p>\n
N\u00eb Skoci, ku un\u00eb jam rritur, talenti i komunitetit lokal, intelektual\u00ebt, shkrimtar\u00ebt, historian\u00ebt dhe artist\u00ebt, jan\u00eb larguar t\u00eb gjith\u00eb n\u00eb k\u00ebrkim t\u00eb \u201ckullotave\u201d m\u00eb t\u00eb gjera, ose thjesht kan\u00eb hequr dor\u00eb nga konkurrenca me superyjet e tregut masiv. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb treg, ne jemi m\u00eb t\u00eb varfrit.<\/p>\n
Ashtu si Rajan, edhe un\u00eb mendoj se komuniteti \u00ebsht\u00eb nj\u00eb viktim\u00eb e kapjes s\u00eb nj\u00eb elite t\u00eb pakic\u00ebs, n\u00eb tregje dhe n\u00eb shtet. Por ndryshe nga ai, un\u00eb jam mosbesues n\u00ebse komunitetet m\u00eb t\u00eb forta lokale, apo nj\u00eb politik\u00eb lokaliste (gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse apo jo), mund t\u00eb na sh\u00ebroj\u00eb nga ajo q\u00eb po na ndodh. \u201cXhindi\u201d i meritokracis\u00eb, nuk mund t\u00eb futet s\u00ebrish n\u00eb shishe.<\/p>\n
Sh\u00ebnim: Angus Deaton, fitues i \u00e7mimit Nobel p\u00ebr ekonomin\u00eb n\u00eb vitin 2015, \u00ebsht\u00eb profesor i ekonomis\u00eb dhe \u00e7\u00ebshtjeve nd\u00ebrkomb\u00ebtare n\u00eb Universitetin Prinston. Ai \u00ebsht\u00eb autori i librit \u201cArratia e madhe:Mir\u00ebqenia, pasuria dhe origjina e pabarazis\u00eb\u201d.<\/p>\n
\u201cProject Syndicate\u201d \u2013 Bota.al<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Nga Angus Deaton Prinston \u2013 Papritmas, kapitalizmi \u00ebsht\u00eb duksh\u00ebm i s\u00ebmur\u00eb. Virusi i socializmit, \u00ebsht\u00eb ringjallur, dhe po i infekton s\u00ebrish t\u00eb rinjt\u00eb. Udh\u00ebheq\u00ebsit e men\u00e7ur, t\u00eb cil\u00ebt respektojn\u00eb arritjet e kaluara t\u00eb kapitalizmit, duan ta shp\u00ebtojn\u00eb at\u00eb, dhe kan\u00eb propozuar disa diagnoza dhe mjete juridike. Por nganj\u00ebher\u00eb propozimet e tyre, i mbivendosen ideve t\u00eb […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8580,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"footnotes":""},"categories":[9,4],"tags":[],"yoast_head":"\n