Nga Stephen M.Walt<\/p>\n
Shtetet e dob\u00ebta, nuk mund t\u00eb b\u00ebjn\u00eb shum\u00eb p\u00ebr t\u00eb ndikuar n\u00eb rezultatin e nj\u00eb mosmarr\u00ebveshje t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Ndaj, arsyeja kryesore q\u00eb ato marrin p\u00ebrsip\u00ebr barr\u00ebn nd\u00ebrkomb\u00ebtare, \u00ebsht\u00eb sigurimi i ndihm\u00ebs, apo mbrojtjes nga shtete m\u00eb t\u00eb fuqish\u00ebm.<\/p>\n
P\u00ebr shembull, nuk \u00ebsht\u00eb p\u00ebr t\u2019u habitur, q\u00eb disa nga an\u00ebtar\u00ebt e rinj t\u00eb NATO-s, i kan\u00eb d\u00ebrguar trupat e tyre n\u00eb misione t\u00eb v\u00ebshtira n\u00eb vende si Iraku apo Afganistani. Interesat e tyre jetike nuk u prek\u00ebn drejtp\u00ebrdrejt nga ndonj\u00eb konflikt, por kjo ishte nj\u00eb mund\u00ebsi e mir\u00eb p\u00ebr t\u00eb r\u00ebn\u00eb n\u00eb sy t\u00eb Uashingtonit.<\/p>\n
P\u00ebrkundrazi, nj\u00eb mister i v\u00ebrtet\u00eb \u00ebsht\u00eb dukuria e shteteve t\u00eb fuqishme dhe potencialisht me ndikim, q\u00eb vendosin t\u00eb q\u00ebndrojn\u00eb t\u00eb distancuar, at\u00ebhere kur nuk duhet. Po pse disa shtete mjaft t\u00eb fuqishme, angazhohen shum\u00eb m\u00eb pak se sa pesha e tyre n\u00eb sken\u00ebn nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr periudha t\u00eb gjata? Ose th\u00ebn\u00eb ndryshe:pse disa shtete shfaqin frik\u00eb nga angazhimi, madje edhe kur nuk duhet? Ja cilat mendoj se jan\u00eb arsyet.<\/p>\n
S\u00eb pari, nj\u00eb shtet mund t\u00eb mos angzhohet, kur nuk ka konsensus n\u00eb vend, duke mbajtur nje qendrim te distancuar kundrejt asaj se ndaj kutj apo \u00e7far\u00eb duhet angazhuar. P\u00ebr shembull, n\u00eb republik\u00ebn e hershme amerikane, federalist\u00ebt dhe anti-federalist\u00ebt, ishin t\u00eb ndar\u00eb rreth asaj n\u00ebse Shtetet e Bashkuara duhej t\u00eb bashkoheshin me Britanin\u00eb apo me Franc\u00ebn, dhe rezultati p\u00ebrfundimtar do t\u00eb ishte q\u00ebndrimi disi i distancuar nga t\u00eb dyja.<\/p>\n
N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ngjashme, deri n\u00eb vitin 1914 qeveria britanike ishte e p\u00ebr\u00e7ar\u00eb n\u00ebse duhet t\u00eb p\u00ebrfshihej n\u00eb luft\u00ebn kontinentale, gj\u00eb q\u00eb mund t\u00eb ket\u00eb nxitur shpresat gjermane, se Britania mund t\u00eb mbetej neutrale.<\/p>\n
S\u00eb dyti, dilema e njohur e veprimit kolektiv, mund t\u2019i udh\u00ebheq\u00eb ndonjeher\u00eb shtetet drejt n\u00ebnvler\u00ebsimit t\u00eb potencialit t\u00eb tyre, madje edhe kur ata pranojn\u00eb se po lind nj\u00eb sfid\u00eb e re, dhe se di\u00e7ka duhet b\u00ebr\u00eb. Ky \u00ebsht\u00eb problemi klasik i \u201cn\u00ebnbalancimit\u201d n\u00eb multipolaritet.<\/p>\n
N\u00eb nj\u00eb bot\u00eb me shum\u00eb fuqi t\u00eb m\u00ebdha, ku dikush po b\u00ebhet shum\u00eb i fort\u00eb dhe agresiv, t\u00eb tjer\u00ebt mund t\u00eb kuptojn\u00eb se duhet t\u00eb jen\u00eb t\u00eb balancuar, por mund t\u00eb tundohen t\u2019ja kalojn\u00eb barr\u00ebn t\u00eb tjer\u00ebve. Kur kjo taktik\u00eb funksionon, ata q\u00eb q\u00ebndrojn\u00eb m\u00ebnjan\u00eb, jan\u00eb ende t\u00eb sigurt dhe sh\u00ebndosh\u00eb e mir\u00eb, nd\u00ebrsa \u00e7mimin e paguan dikush tjet\u00ebr.<\/p>\n
Por ekziston nj\u00eb rrezik:N\u00ebse \u00e7do shtet ka sukses n\u00eb kalimin e barr\u00ebs tek t\u00eb tjer\u00ebt, koalicionet balancuese nuk formohen, ose jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb dob\u00ebta p\u00ebr t\u00eb frenuar agresorin e mundsh\u00ebm.<\/p>\n
Kjo prirje, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga arsyet, pse Napoleoni thoshte se i p\u00eblqente t\u00eb luftonte kund\u00ebr koalicioneve (megjith\u00ebse ia vlen t\u00eb kujtojm\u00eb, se nj\u00eb koalicion shkaktoi disfat\u00ebn e tij p\u00ebrfundimtare). Ekzagjerimi i rreziqeve t\u00eb jashtme, mund t\u2019i shtyj\u00eb shtetet t\u00eb nd\u00ebrmarrin angazhime t\u00eb tepruara, me shpres\u00ebn p\u00ebr t\u00eb minimizuar apo zhdukur k\u00ebto rreziqe. Paradoksalisht, nganj\u00ebher\u00eb nj\u00eb lloj tjet\u00ebr k\u00ebrc\u00ebnim i ekzagjeruar, do t\u00eb inkurajoj\u00eb shtetet t\u00eb distancohen nga angazhimet e jashtme, p\u00ebr shkak t\u00eb frik\u00ebs s\u00eb ekzagjeruar n\u00eb lidhje me kostot dhe rreziqet. P\u00ebr shembull n\u00eb vitet 1930, frika e tepruar nga fuqia ajrore, b\u00ebri q\u00eb disa udh\u00ebheq\u00ebs britanik\u00eb t\u00eb ken\u00eb frik\u00eb nga rreziqet e nj\u00eb angazhimi kontinental, dhe k\u00ebto frik\u00ebra p\u00ebrforcuan ngurrimin p\u00ebr t\u00eb rezistuar ndaj agresionit t\u00eb Gjermanis\u00eb naziste.<\/p>\n
S\u00eb kat\u00ebrti, antipatit\u00eb ideologjike, mund t\u2019i inkurajojn\u00eb shtetet t\u00eb shmangin angazhimin e huaja me shtete q\u00eb ata i konsiderojn\u00eb t\u00eb pabesuesh\u00ebm, t\u00eb paligjsh\u00ebm apo t\u00eb padenj\u00eb p\u00ebr mb\u00ebshtetje. P\u00ebr shembull, edhe kur u p\u00ebrball\u00ebn me nj\u00eb sfid\u00eb serioze nga Gjermania e Adolf Hitlerit n\u00eb vitet 1930, Britania dhe Franca hezituan t\u00eb afroheshin me Rusin\u00eb bolshevike.<\/p>\n
Nj\u00eb shkall\u00eb e ngjashme neverie, e ka b\u00ebr\u00eb m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb afrimin mes Shtetet e Bashkuara dhe Iranit, edhe at\u00ebhere kur interesat e tyre jan\u00eb mbivendosur. Dhe disa shtete mund t\u00eb ngurrojn\u00eb t\u00eb angazhohen me kund\u00ebrshtar\u00ebt ideologjik\u00eb, pasi i frik\u00ebsohet kompromentimit nga \u201cndikimi i huaj\u201d, nj\u00eb ndjenj\u00eb q\u00eb \u00e7oi n\u00eb izolimin nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb Kin\u00ebs gjat\u00eb Revolucionit Kulturor.<\/p>\n
S\u00eb pesti, nj\u00eb besim i gabuar tek zgjidhjet idealiste ndaj problemeve globale, mund t\u00eb ushqej\u00eb shpresa t\u00eb rreme, dhe t\u00eb bind\u00eb udh\u00ebheq\u00ebsit naiv\u00eb se t\u00eb gjith\u00eb do t\u00eb jen\u00eb mir\u00eb, edhe n\u00ebse p\u00ebrjashtohen nga \u00e7\u00ebshtjet globale.<\/p>\n
P\u00ebr shembull, gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb dy luft\u00ebrave, Lidhja e Kombeve inkurajoi disa shtete t\u00eb mendonin, se sfidat e m\u00ebdha mund t\u00eb zgjidheshin pa rrezik apo sakrific\u00eb. Por koncepte t\u00eb tilla utopike dekurajuan p\u00ebrpjekje m\u00eb serioze dhe realiste, p\u00ebr t\u00eb adresuar sfid\u00ebn nga revizionizmi gjerman, italian dhe japonez.<\/p>\n
S\u00eb gjashti, e kaluara krijon shpesh dyshime mbi gatishm\u00ebrin\u00eb e nj\u00eb kombi, p\u00ebr t\u2019u angazhuar jasht\u00eb vendit. Dikush q\u00eb \u00ebsht\u00eb d\u00ebmtuar r\u00ebnd\u00eb n\u00eb nj\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie t\u00eb m\u00ebhershme, mund t\u00eb hezitoj\u00eb t\u00eb angazhohet n\u00eb nj\u00eb raport t\u00eb ri, dhe nj\u00eb shtet q\u00eb ka p\u00ebsuar koh\u00ebt e fundit nj\u00eb fatkeq\u00ebsi t\u00eb madhe n\u00eb politik\u00ebn e jashtme, mund ta kap\u00ebrcej\u00eb k\u00ebt\u00eb leksion, dhe t\u00eb ngurroj\u00eb t\u00eb zgjerohet nga frika e p\u00ebrs\u00ebritjes s\u00eb gabimeve t\u00eb kaluara.<\/p>\n
P\u00ebr shembull, Gjermania dhe Japonia shmang\u00ebn arritjen e pozit\u00ebs s\u00eb nje fuqie dominuese rajonale n\u00ebp\u00ebrmjet pushtimit ushtarak, duke p\u00ebrjashtuar rolet tipike globale dhe adoptuar kultura strategjike q\u00eb jan\u00eb disi m\u00eb paq\u00ebsore n\u00eb orientim, dhe kan\u00eb zgjedhur t\u00eb mb\u00ebshteten tek mbrojtja e SHBA-s\u00eb (vendim, i nxitur fuqimisht nga vet\u00eb SHBA-ja).<\/p>\n
Dhe duke pasur parasysh historin\u00eb e aventurave t\u00eb fundit t\u00eb Amerik\u00ebs, s`\u00ebsht\u00eb \u00e7udi q\u00eb kaq shum\u00eb prej nesh tani mendojn\u00eb se nj\u00eb strategji e madhe, m\u00eb e kufizuar , e fokusuar dhe realiste do t\u00eb kishte kuptim t\u00eb madh? Ashtu si shtetet mund t\u00eb gabojn\u00eb duke e lejuar vetveten t\u00eb jen\u00eb tep\u00ebr ekspansive, k\u00ebshtu q\u00eb ata mund t\u00eb hynin n\u00eb telashe duke u shk\u00ebputur p\u00ebr shum\u00eb koh\u00eb, dhe duke e l\u00ebn\u00eb bot\u00ebn t\u00eb zhvillohet pa to. Dhe k\u00ebtu q\u00ebndron sfida e madhe, me t\u00eb cil\u00ebn ballafaqohemi t\u00eb gjith\u00eb ne, q\u00eb debatojm\u00eb mbi \u00e7\u00ebshtjet e strategjis\u00eb s\u00eb madhe:Ku q\u00ebndron vija ndar\u00ebse, mes \u201ctep\u00ebr\u201d dhe \u201cjo\u00a0 mjaftuesh\u00ebm\u201d?<\/p>\n
\u201cForeign Policy\u201d<\/p>\n
Bota.al<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Nga Stephen M.Walt Shtetet e dob\u00ebta, nuk mund t\u00eb b\u00ebjn\u00eb shum\u00eb p\u00ebr t\u00eb ndikuar n\u00eb rezultatin e nj\u00eb mosmarr\u00ebveshje t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Ndaj, arsyeja kryesore q\u00eb ato marrin p\u00ebrsip\u00ebr barr\u00ebn nd\u00ebrkomb\u00ebtare, \u00ebsht\u00eb sigurimi i ndihm\u00ebs, apo mbrojtjes nga shtete m\u00eb t\u00eb fuqish\u00ebm. P\u00ebr shembull, nuk \u00ebsht\u00eb p\u00ebr t\u2019u habitur, q\u00eb disa nga an\u00ebtar\u00ebt e rinj […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1262,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"footnotes":""},"categories":[9,4],"tags":[],"yoast_head":"\n