{"id":6709,"date":"2019-03-29T19:47:54","date_gmt":"2019-03-29T18:47:54","guid":{"rendered":"http:\/\/redaktori.com\/?p=6709"},"modified":"2019-03-29T19:47:55","modified_gmt":"2019-03-29T18:47:55","slug":"lexojme-shume-por-lexojme-keq-nga-mario-vargas-llosa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/redaktori.com\/?p=6709","title":{"rendered":"&#8220;Lexojm\u00eb shum\u00eb, por lexojm\u00eb keq&#8221;, nga Mario Vargas Llosa"},"content":{"rendered":"<p>Nga\u00a0<strong>Mario Vargas Llosa<\/strong><\/p>\n<p><em><strong>Shkrimtar, gazetar dhe politikan peruan, Mario Vargas Llosa ka lindur n\u00eb vitin 1936. N\u00eb vitin 2010 fitoi \u00e7mimin Nobel n\u00eb Let\u00ebrsi, nd\u00ebrsa m\u00eb her\u00ebt ka fituar edhe \u00e7mimin Miguel Servantes, \u00e7mimi m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm letrar p\u00ebr let\u00ebrsin\u00eb hispanike. Ky tekst \u00ebsht\u00eb transkriptimi i nj\u00eb lectio magistralis i mbajtur n\u00eb Universitetin e Sacro Cuore, n\u00eb Milano.<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Pse lexojm\u00eb? Shpikja dhe rr\u00ebfimi i historive \u00ebsht\u00eb nj\u00eb prej traditave m\u00eb t\u00eb lashta t\u00eb njer\u00ebzimit. E kan\u00eb p\u00ebrdorur t\u00eb gjitha kulturat, pa dallime. Nuk e dim\u00eb sakt\u00ebsisht se kur ka lindur kjo gj\u00eb, por jemi t\u00eb sigurt se origjina e saj ngat\u00ebrrohet me ekzistenc\u00ebn e qenieve njer\u00ebzore dhe qart\u00ebsisht me shpikjen e fjal\u00ebs, q\u00eb i lejoi t\u00eb komunikojn\u00eb nj\u00ebri me tjetrin. Lindi nga kushti njer\u00ebzor, do t\u00eb thot\u00eb nga ai kusht i \u00e7uditsh\u00ebm sipas s\u00eb cilit jetojm\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb her\u00eb n\u00eb jet\u00eb, por jemi n\u00eb gjendje t\u00eb imagjinojm\u00eb apo t\u00eb shpikim mij\u00ebra jet\u00eb t\u00eb tjera.<\/p>\n<p>Me shum\u00eb mund\u00ebsi qysh n\u00eb krye t\u00eb her\u00ebs, qeniet njer\u00ebzore jan\u00eb ndjer\u00eb t\u00eb mbyllura n\u00eb jet\u00ebn e tyre e kan\u00eb dashur t\u00eb jetojn\u00eb t\u00eb tjera, duke i ikur atij kafazi ku jan\u00eb d\u00ebnuar t\u00eb jetojn\u00eb nj\u00eb jet\u00eb t\u00eb vetme n\u00eb koh\u00ebn kur jan\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb imagjinojn\u00eb dhe t\u00eb d\u00ebshirojn\u00eb t\u00eb tjera. T\u00eb par\u00ebt tan\u00eb, ata m\u00eb primitiv\u00ebt, ata q\u00eb n\u00eb nj\u00ebfar\u00eb m\u00ebnyr\u00eb ngat\u00ebrroheshin ende me kafsh\u00ebt, gjet\u00ebn m\u00ebnyr\u00ebn p\u00ebr t\u2019i ikur atij kufiri e p\u00ebr t\u00eb jetuar jet\u00eb t\u00eb tjera. K\u00ebshtu lind\u00ebn historit\u00eb, k\u00ebshtu t\u00eb par\u00ebt tan\u00eb, gjat\u00eb nat\u00ebs n\u00eb zjarr, kan\u00eb nisur t\u00eb shpikin dhe t\u00eb tregojn\u00eb histori. Dhe fal\u00eb tyre, fal\u00eb tejkalimit t\u00eb limiteve dhe jet\u00ebve t\u00eb tjera, duke u identifikuar me personazhet dhe me aventurat e atyre historive, p\u00ebr t\u00eb par\u00ebt tan\u00eb ishte nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr t\u00eb jetuar n\u00eb paqe me veten e tyre. Nj\u00eb ekzistenc\u00eb plot frik\u00ebra: frik\u00eb nga zjarri, nga pylli, nga gjarp\u00ebrinjt\u00eb, nga eg\u00ebrsirat q\u00eb mund t\u2019i sulmonin e t\u2019i vrisnin, frik\u00eb nga gjith\u00e7ka q\u00eb nuk e kuptonin. Tregimet u lejonin atyre t\u00eb imagjinonin nj\u00eb jet\u00eb m\u00eb t\u00eb qet\u00eb.<\/p>\n<p>Progresi njer\u00ebzor, pra ai q\u00eb quajm\u00eb civilizim, me siguri lindi nga ky zakon p\u00ebr t\u00eb treguar histori t\u00eb shpikura q\u00eb, jo vet\u00ebm t\u00eb b\u00ebnin t\u00eb \u00ebnd\u00ebrroje jet\u00eb t\u00eb tjera por edhe t\u00eb nxisnin d\u00ebshir\u00ebn t\u2019i ktheje n\u00eb realitet. Pasi d\u00ebgjonin ato histori, t\u00eb par\u00ebt tan\u00eb jetonin me mosbesim realitetin q\u00eb i rrethonte: kuptonin se jeta reale ishte shum\u00eb e varf\u00ebr n\u00eb krahasim me fantazit\u00eb. Narracioni b\u00ebnte q\u00eb t\u00eb ndryshonin jet\u00ebn reale, ta transformonin, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u2019i ngjante gjithmon\u00eb e m\u00eb shum\u00eb jet\u00ebs imagjinare. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, mendoj se mund t\u00eb thuhet se ato histori ishin n\u00eb nj\u00eb far\u00eb m\u00ebnyre stimuli fillestar i ndryshimit, i progresit t\u00eb civilizimit. Kur lindi shkrimi, historit\u00eb fituan q\u00ebndrueshm\u00ebri dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb lind\u00ebn romanet, q\u00eb duke pasur si funksion kryesor arg\u00ebtimin, joshjen dhe mahnitjen e lexuesve sakt\u00ebsisht si historit\u00eb e t\u00eb par\u00ebve, b\u00ebnin t\u00eb mundur arratisjen n\u00eb jet\u00eb t\u00eb tjera.<\/p>\n<p>Prandaj romani, mbi t\u00eb gjitha n\u00ebse \u00ebsht\u00eb nj\u00eb roman i mir\u00eb, na \u00e7liron nga gjendja jon\u00eb e kufizuar duke na b\u00ebr\u00eb t\u00eb mundur t\u00eb jetojm\u00eb n\u00eb nj\u00eb bot\u00eb m\u00eb t\u00eb pasur dhe me t\u00eb thell\u00eb, duke na treguar se bota k\u00ebshtu si\u00e7 \u00ebsht\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb e mjaftueshme p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrjetuar t\u00eb gjitha eksperiencat q\u00eb do t\u00eb donim. Jo pa shkak, regjimet dhe ideologjit\u00eb q\u00eb duan t\u00eb kontrollojn\u00eb gjith\u00e7ka pa i l\u00ebn\u00eb liri veprimeve t\u00eb individ\u00ebve, gjithmon\u00eb kan\u00eb tentuar t\u00eb frenojn\u00eb, censurojn\u00eb apo t\u00eb ndalojn\u00eb at\u00eb art t\u00eb lasht\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb shpikja dhe tregimi i historive. Ata q\u00eb p\u00ebr 300 vjet ndaluan n\u00eb Amerik\u00ebn hispanike t\u00eb shkruhej dhe t\u00eb botohej, e kishin ndjer\u00eb q\u00eb n\u00eb at\u00eb veprim t\u00eb pad\u00ebmsh\u00ebm n\u00eb dukje, ekzistonte mund\u00ebsia e rebelimit. N\u00eb k\u00ebndv\u00ebshtrimin tim, inkuizitor\u00ebt e kuptuan p\u00ebrpara kritik\u00ebve letrar\u00eb dhe madje p\u00ebrpara vet\u00eb shkrimtar\u00ebve, motivin e thell\u00eb q\u00eb na shtyn t\u00eb shpikim dhe t\u00eb rr\u00ebfejm\u00eb histori. Nj\u00eb motiv i till\u00eb, e p\u00ebrs\u00ebris, q\u00ebndron tregimin se realiteti nuk \u00ebsht\u00eb i k\u00ebnaqsh\u00ebm, q\u00eb bota si\u00e7 e shohim sot nuk do t\u00eb arrij\u00eb kurr\u00eb t\u00eb na b\u00ebj\u00eb t\u00eb jetojm\u00eb emocionet q\u00eb d\u00ebshirojm\u00eb.<\/p>\n<p>Pak\u00ebnaq\u00ebsia ndaj realitetit \u00ebsht\u00eb nj\u00eb ndjenj\u00eb e rrezikshme dhe pik\u00ebrisht p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye romanet, ku leximi i tyre na b\u00ebn t\u00eb kuptojm\u00eb se \u00e7far\u00eb shohim p\u00ebrreth \u00ebsht\u00eb posht\u00eb pritshm\u00ebrive tona, p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb nj\u00eb rrezik, nj\u00eb rrezik p\u00ebr shoq\u00ebrin\u00eb, nj\u00eb rrezik sepse jan\u00eb thell\u00ebsisht t\u00eb mbarsura me trillim, me d\u00ebshira dhe nevoja p\u00ebr nj\u00eb bot\u00eb m\u00eb t\u00eb mir\u00eb, ose t\u00eb pakt\u00ebn, p\u00ebr nj\u00eb bot\u00eb t\u00eb ndryshme nga ajo reale. N\u00ebse romanin e analizojm\u00eb nga perspektiva e shoq\u00ebrive demokratike, e gjith\u00eb kjo mund t\u00eb duket qesharake. Si mundet nj\u00eb roman, q\u00eb rr\u00ebfen fantazi, t\u00eb jet\u00eb k\u00ebrc\u00ebnim p\u00ebr mosbindje?<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-296612\" src=\"http:\/\/www.tiranapost.al\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/792b8cdf101dcb6f16002441f6eabeec.jpg\" sizes=\"(max-width: 1280px) 100vw, 1280px\" srcset=\"http:\/\/www.tiranapost.al\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/792b8cdf101dcb6f16002441f6eabeec.jpg 1280w, http:\/\/www.tiranapost.al\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/792b8cdf101dcb6f16002441f6eabeec-300x169.jpg 300w, http:\/\/www.tiranapost.al\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/792b8cdf101dcb6f16002441f6eabeec-1024x576.jpg 1024w\" alt=\"\" width=\"1280\" height=\"720\" \/><\/p>\n<p>Praktikisht n\u00eb nj\u00eb demokraci kjo nuk mund t\u00eb ndodh\u00eb, duke qen\u00eb se gjykimi mund t\u00eb ushtrohet lirisht dhe ekzistojn\u00eb motive shum\u00eb m\u00eb t\u00eb thella p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb nj\u00eb pozicion kritik p\u00ebrball\u00eb realitetit. N\u00eb k\u00ebto shoq\u00ebri, romani nuk \u00ebsht\u00eb asgj\u00eb tjet\u00ebr ve\u00e7se nj\u00eb mjet arg\u00ebtimi q\u00eb na largon nga skllav\u00ebria e p\u00ebrditshm\u00ebris\u00eb dhe p\u00ebr nj\u00eb periudh\u00eb t\u00eb caktuar kohe na b\u00ebn t\u00eb jetojm\u00eb nj\u00eb realitet ndryshe, brenda s\u00eb cilit l\u00ebvizim m\u00eb leht\u00eb dhe duke u identifikuar me personazhet e trillit letrar, arrijm\u00eb t\u00eb p\u00ebrjetojm\u00eb eksperienca t\u00eb jasht\u00ebzakonshme q\u00eb nuk mund t\u2019i jetojm\u00eb n\u00eb bot\u00ebn reale.<\/p>\n<p>Le t\u00eb largohemi p\u00ebr nj\u00eb moment nga bota e lir\u00eb dhe demokratike p\u00ebr t\u2019u marr\u00eb pak me shoq\u00ebrit\u00eb e n\u00ebnshtruara nga regjimet autoritare, n\u00eb t\u00eb cilat qytetari ka nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb t\u00eb limituar lirie. Aty do t\u00eb shikojm\u00eb se trillimi, ajo form\u00eb arg\u00ebtimi e parrezikshme n\u00eb vendet e lira, vishet me hije t\u00eb rrezikshme nga momenti q\u00eb romani tenton t\u00eb b\u00ebhen z\u00ebdh\u00ebn\u00ebs i atyre q\u00eb media nuk mund t\u2019i thot\u00eb, i atyre p\u00ebr t\u00eb cilat institucionet heshtin, i atyre q\u00eb organizmat shtet\u00ebror\u00eb fshehin. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye regjimet totalitare krijojn\u00eb organe shum\u00eb t\u00eb rrepta te censur\u00ebs, por pavar\u00ebsisht nga ngurt\u00ebsia ekstreme dhe vigjilenca e pand\u00ebrprer\u00eb mbi krijimit artistike, gjithmon\u00eb ekziston nj\u00eb element kritik q\u00eb arrin t\u00eb ngrej\u00eb krye dhe ndihmon p\u00ebr t\u00eb ushqyer dhe stimuluar frym\u00ebn e rebelimit i cili nga k\u00ebndv\u00ebshtrimi im, \u00ebsht\u00eb i pranish\u00ebm n\u00eb t\u00eb gjitha trillimet, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb trillimet e m\u00ebdha. Edhe n\u00eb qoft\u00eb kjo arsyeja e vetme, do t\u00eb ishte shum\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb vazhdojm\u00eb t\u00eb stimulojm\u00eb leximin.<\/p>\n<p>Gjithsesi, ka edhe arsye t\u00eb tjera p\u00ebr t\u00eb mbajtur gjall\u00eb stimulin p\u00ebr lexim dhe p\u00ebr ta p\u00ebrhapur sa m\u00eb shum\u00eb brenda nj\u00eb shoq\u00ebrie. Romanet e m\u00ebdha d\u00ebshmojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb se \u00e7do gjini tjet\u00ebr letrare pasurin\u00eb e gjuh\u00ebs. T\u00eb dominosh gjuh\u00ebn, t\u00eb dish t\u00eb shprehesh me sakt\u00ebsi duke mbledhur t\u00eb gjitha hijet q\u00eb na ofrohen \u00ebsht\u00eb di\u00e7ka q\u00eb m\u00ebsohet vet\u00ebm p\u00ebrmes leximit t\u00eb veprave t\u00eb m\u00ebdha letrare. Nuk mund t\u00eb m\u00ebsohet nga ndonj\u00eb manual, p\u00ebr vet\u00ebm p\u00ebrmes autor\u00ebve q\u00eb e kan\u00eb pasuruar gjuh\u00ebn me at\u00eb q\u00eb kan\u00eb shkruar. M\u00eb siguri, sot lexojm\u00eb m\u00eb shum\u00eb se n\u00eb t\u00eb shkuar\u00ebn, por ndodh q\u00eb lexojm\u00eb keq, shpejt dhe shpesh her\u00eb nuk zgjedhim t\u00eb lexojm\u00eb kryeveprat sepse k\u00ebrkojn\u00eb nj\u00eb sforcim m\u00eb t\u00eb madh intelektual n\u00eb raport me vepra t\u00eb tjera m\u00eb t\u00eb lehta. Zot\u00ebrimi i nj\u00eb fjalori t\u00eb pasur n\u00ebnkupton zot\u00ebrimin e nj\u00eb mjeti t\u00eb nevojsh\u00ebm jo vet\u00ebm p\u00ebr t\u00eb komunikuar, por edhe p\u00ebr t\u00eb reflektuar. N\u00ebse jemi t\u00eb aft\u00eb t\u00eb dominojm\u00eb gjuh\u00ebn n\u00eb gjith\u00eb pasurin\u00eb dhe varietetin e saj, at\u00ebher\u00eb mund t\u00eb themi se zot\u00ebrojm\u00eb nj\u00eb mjet thelb\u00ebsor njohjeje.<\/p>\n<p>Jetojm\u00eb n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb specialist\u00ebsh. Niveli i njohjes \u00ebsht\u00eb rritur dhe \u00ebsht\u00eb aq i diversifikuar sa q\u00eb \u00ebsht\u00eb e pamundur t\u00eb arrijm\u00eb zot\u00ebrimin e disa shkall\u00ebve t\u00eb njohurive. Epoka jon\u00eb ka krijuar specialist\u00eb, individ\u00eb q\u00eb din\u00eb shum\u00eb p\u00ebr nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje t\u00eb caktuar por jan\u00eb injorant\u00eb n\u00eb pjes\u00ebn tjet\u00ebr. Pa let\u00ebrsin\u00eb, ky realitet do t\u00eb ishte i mbushur me individ\u00eb vetmitar\u00eb, t\u00eb paaft\u00eb p\u00ebr t\u00eb komunikuar p\u00ebr shkak t\u00eb vet\u00eb specializimit t\u00eb tyre, t\u00eb aft\u00eb p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrballur me t\u00eb tjer\u00ebt vet\u00ebm n\u00eb sektorin e tyre. Disiplinat humaniste, por mbi t\u00eb gjitha let\u00ebrsia, na kujtojm\u00eb at\u00eb em\u00ebrues t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt q\u00eb na largon nga specializimi dhe na b\u00ebn pjes\u00eb t\u00eb nj\u00eb komuniteti. \u00cbsht\u00eb pik\u00ebrisht kjo nj\u00eb prej cil\u00ebsive t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb, pra universaliteti i saj. Sot lexojm\u00eb Viktor Hygon\u00eb dhe ndihemi n\u00eb shekullin XIX. \u00c7far\u00eb zbulojm\u00eb? Se n\u00eb shekullin XIX pasionet, emocionet, ndjenjat, veprimet e mira dhe t\u00eb k\u00ebqija, ishin shum\u00eb t\u00eb ngjashme me ato t\u00eb koh\u00ebs son\u00eb dhe sigurisht t\u00eb ngjashme edhe me t\u00eb shkuar\u00ebn. Na tregon brisht\u00ebsin\u00eb e kufijve tan\u00eb dhe n\u00eb nj\u00eb far\u00eb m\u00ebnyre nga afron me at\u00eb konceptin e \u00e7uditsh\u00ebm p\u00ebr njer\u00ebzoren. Romanet e m\u00ebdhenj na b\u00ebjn\u00eb t\u00eb jetojm\u00eb epoka t\u00eb tjera, na shk\u00ebpusin nga koha jon\u00eb dhe na afrojn\u00eb me ata q\u00eb kan\u00eb jetuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb bot\u00eb n\u00eb kushte historike shum\u00eb t\u00eb ndryshme, q\u00eb flisnin n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ndryshme, q\u00eb kishin besime t\u00eb ndryshme dhe q\u00eb adhuronin hyjni t\u00eb tjera.<\/p>\n<p>Ka arsye t\u00eb tjera p\u00ebr t\u00eb mbrojtur romanet n\u00eb bot\u00ebn n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn jetojm\u00eb. Jam i bindur se shpirti kritik \u00ebsht\u00eb thelb\u00ebsor p\u00ebr progresin e shoq\u00ebris\u00eb. Civilizimi do t\u00eb varf\u00ebrohej shum\u00eb n\u00ebse let\u00ebrsia do t\u00eb zhdukej ose n\u00ebse do t\u00eb b\u00ebhej thjesht nj\u00eb arg\u00ebtim, nj\u00eb arg\u00ebtim sip\u00ebrfaq\u00ebsor. Pa dyshim q\u00eb let\u00ebrsia na josh, na arg\u00ebton, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb sistem plot e p\u00ebrplot me shp\u00ebrqendrime.<\/p>\n<p>Por edhe mund t\u00eb na frik\u00ebsoj\u00eb, sepse ushqen te ne mendimin se bota nuk arrin t\u00eb k\u00ebnaq\u00eb t\u00eb gjitha d\u00ebshirat tona. N\u00ebse shpirti kritik zhduket, me shum\u00eb mund\u00ebsi bota e p\u00ebrparuar, ajo shkencore dhe teknologjike, do t\u00eb kthehej n\u00eb nj\u00eb bot\u00eb automatike, me robot\u00eb, me makthe, t\u00eb cilat let\u00ebrsia ishte n\u00eb gjendje t\u2019i shpikte si p\u00ebr shembull ato t\u00eb Zamjatin apo Oruellit, q\u00eb mund t\u00eb b\u00ebhen realitet.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-296614\" src=\"http:\/\/www.tiranapost.al\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/mario-vargas-llosa-1.jpg\" sizes=\"(max-width: 1154px) 100vw, 1154px\" srcset=\"http:\/\/www.tiranapost.al\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/mario-vargas-llosa-1.jpg 1154w, http:\/\/www.tiranapost.al\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/mario-vargas-llosa-1-300x200.jpg 300w, http:\/\/www.tiranapost.al\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/mario-vargas-llosa-1-1024x681.jpg 1024w\" alt=\"\" width=\"1154\" height=\"768\" \/><\/p>\n<p>Jetojm\u00eb n\u00eb nj\u00eb bot\u00eb n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn kultura sh\u00ebrben si mjet arg\u00ebtimi. Ekzistojn\u00eb mjete komunikimi, mbi t\u00eb gjitha n\u00eb fush\u00ebn e imazheve, q\u00eb kan\u00eb prodhuar nj\u00eb revolucion t\u00eb paprecedent\u00eb: historit\u00eb tregohen n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb jasht\u00ebzakonshme n\u00eb ekran. Me shum\u00eb mund\u00ebsi kjo \u00ebsht\u00eb arsyeja se p\u00ebrse shum\u00eb njer\u00ebz kan\u00eb z\u00ebvend\u00ebsuar let\u00ebrsin\u00eb me bot\u00ebn e imazheve, q\u00eb ka z\u00ebvend\u00ebsuar librin me ekranin. Nuk jam armik i televizionit dhe as i kinemas\u00eb, p\u00ebrkundrazi m\u00eb p\u00eblqejn\u00eb shum\u00eb filmat dhe serialet kur jan\u00eb t\u00eb realizuara mir\u00eb.<\/p>\n<p>Gjithsesi mendoj se n\u00ebse do t\u00eb lejojm\u00eb, si\u00e7 p\u00ebr fat t\u00eb keq po ndodh, q\u00eb t\u00eb nis\u00eb nj\u00eb konflikt mes librit dhe ekranit, libri do ta humbte luft\u00ebn. Nuk do t\u00eb zhduken, por do t\u00eb lihen m\u00ebnjan\u00eb. Librat q\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb tradit\u00ebn kreative do t\u00eb z\u00ebvend\u00ebsohen nga \u201clibrat e arg\u00ebtimit\u201d, \u201clibrat e k\u00ebnaq\u00ebsis\u00eb\u201d, \u201clibrat jo problematik\u00eb\u201d e k\u00ebshtu do t\u00eb jet\u00eb ekrani q\u00eb do t\u00eb \u00e7oj\u00eb p\u00ebrpara nevoj\u00ebn p\u00ebr t\u00eb krijuar histori, k\u00ebt\u00eb nevoj\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb e pandashme nga kushti njer\u00ebzor.<\/p>\n<p>A do ishte ajo bot\u00eb m\u00eb e mir\u00eb se kjo q\u00eb \u00ebsht\u00eb sot? Gjasat jan\u00eb q\u00eb jo, gjasat jan\u00eb q\u00eb do t\u00eb ishte nj\u00eb bot\u00eb pa liri. Do t\u00eb ishte nj\u00eb bot\u00eb n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn shpirti kritik dhe d\u00ebshira p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsuar realitetin do t\u00eb zhdukeshin plot\u00ebsisht. Forcat antidemokratike do t\u00eb kishin dor\u00eb t\u00eb lir\u00eb p\u00ebr t\u00eb realizuar utopit\u00eb e tyre. Shpresoj q\u00eb mos t\u00eb ndodh\u00eb, t\u00eb pakt\u00ebn sa t\u00eb jem gjall\u00eb. Librat m\u00eb kan\u00eb arg\u00ebtuar kaq shum\u00eb, m\u00eb kan\u00eb b\u00ebr\u00eb t\u00eb p\u00ebrjetoj aventura t\u00eb jasht\u00ebzakonshme sa vet\u00ebm ideja se leximi mund t\u00eb kthehet n\u00eb nj\u00eb aktivitet margjinal n\u00eb jet\u00ebn e njer\u00ebzve, m\u00eb shkakton nj\u00eb dhimbje t\u00eb thell\u00eb. M\u00eb trishton mendimi se njer\u00ebzit mund t\u00eb reshtin s\u00eb \u00ebnd\u00ebrruari, pasi jan\u00eb bindur se bota n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn jetojn\u00eb \u00ebsht\u00eb perfekte dhe \u00e7do gj\u00eb q\u00eb na rrethon \u00ebsht\u00eb e mjaftueshme p\u00ebr t\u00eb k\u00ebnaqur pritshm\u00ebrit\u00eb dhe p\u00ebr t\u00eb realizuar \u00ebndrrat tona. N\u00ebse do t\u00eb duhej t\u00eb ndodhte kjo, gjith\u00e7ka do t\u00eb reduktohej n\u00eb gjendjen fillestare: nj\u00eb bot\u00eb pa liri, t\u00eb manipuluar, jo nga frika por nga ato sisteme q\u00eb kan\u00eb menduar se ndalimi i \u00ebndrrave \u00ebsht\u00eb di\u00e7ka e mir\u00eb p\u00ebr jet\u00ebn. Nuk e besoj, nuk e d\u00ebshiroj dhe shpresoj q\u00eb t\u00eb rinjt\u00eb ta kuptojn\u00eb r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e madhe q\u00eb let\u00ebrsia e mir\u00eb ka, jo vet\u00ebm p\u00ebr jet\u00ebn e njer\u00ebzve por edhe p\u00ebr shoq\u00ebrin\u00eb.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\/<em>Shqip\u00ebruar nga Erjon Uka p\u00ebr \u201cBlogu i r\u00ebr\u00ebs\u201d n\u00eb Tiranapost.al<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga\u00a0Mario Vargas Llosa Shkrimtar, gazetar dhe politikan peruan, Mario Vargas Llosa ka lindur n\u00eb vitin 1936. N\u00eb vitin 2010 fitoi \u00e7mimin Nobel n\u00eb Let\u00ebrsi, nd\u00ebrsa m\u00eb her\u00ebt ka fituar edhe \u00e7mimin Miguel Servantes, \u00e7mimi m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm letrar p\u00ebr let\u00ebrsin\u00eb hispanike. Ky tekst \u00ebsht\u00eb transkriptimi i nj\u00eb lectio magistralis i mbajtur n\u00eb Universitetin e Sacro [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6710,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"footnotes":""},"categories":[14,15,19],"tags":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v22.3 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>&quot;Lexojm\u00eb shum\u00eb, por lexojm\u00eb keq&quot;, nga Mario Vargas Llosa - Informohu qart\u00ebsisht!<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/redaktori.com\/?p=6709\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"sq_AL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"&quot;Lexojm\u00eb shum\u00eb, por lexojm\u00eb keq&quot;, nga Mario Vargas Llosa - Informohu qart\u00ebsisht!\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Nga\u00a0Mario Vargas Llosa Shkrimtar, gazetar dhe politikan peruan, Mario Vargas Llosa ka lindur n\u00eb vitin 1936. N\u00eb vitin 2010 fitoi \u00e7mimin Nobel n\u00eb Let\u00ebrsi, nd\u00ebrsa m\u00eb her\u00ebt ka fituar edhe \u00e7mimin Miguel Servantes, \u00e7mimi m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm letrar p\u00ebr let\u00ebrsin\u00eb hispanike. Ky tekst \u00ebsht\u00eb transkriptimi i nj\u00eb lectio magistralis i mbajtur n\u00eb Universitetin e Sacro [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/redaktori.com\/?p=6709\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Informohu qart\u00ebsisht!\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2019-03-29T18:47:54+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2019-03-29T18:47:55+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/mario-vargos-llosa.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"646\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"647\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"http:\/\/redaktori.com\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"http:\/\/redaktori.com\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"11 minuta\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=6709\",\"url\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=6709\",\"name\":\"\\\"Lexojm\u00eb shum\u00eb, por lexojm\u00eb keq\\\", nga Mario Vargas Llosa - Informohu qart\u00ebsisht!\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=6709#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=6709#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/mario-vargos-llosa.jpg\",\"datePublished\":\"2019-03-29T18:47:54+00:00\",\"dateModified\":\"2019-03-29T18:47:55+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/470e9b98b348cb5da953e2daff276aa2\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=6709#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"sq\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/redaktori.com\/?p=6709\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=6709#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/mario-vargos-llosa.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/mario-vargos-llosa.jpg\",\"width\":646,\"height\":647},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=6709#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/redaktori.com\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"&#8220;Lexojm\u00eb shum\u00eb, por lexojm\u00eb keq&#8221;, nga Mario Vargas Llosa\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/redaktori.com\/\",\"name\":\"http:\/\/redaktori.com - Informohu qart\u00ebsisht!\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/redaktori.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"sq\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/470e9b98b348cb5da953e2daff276aa2\",\"name\":\"http:\/\/redaktori.com\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5555287f41529e19277415e6cb9cfb4c?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5555287f41529e19277415e6cb9cfb4c?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"http:\/\/redaktori.com\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\"Lexojm\u00eb shum\u00eb, por lexojm\u00eb keq\", nga Mario Vargas Llosa - Informohu qart\u00ebsisht!","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/redaktori.com\/?p=6709","og_locale":"sq_AL","og_type":"article","og_title":"\"Lexojm\u00eb shum\u00eb, por lexojm\u00eb keq\", nga Mario Vargas Llosa - Informohu qart\u00ebsisht!","og_description":"Nga\u00a0Mario Vargas Llosa Shkrimtar, gazetar dhe politikan peruan, Mario Vargas Llosa ka lindur n\u00eb vitin 1936. N\u00eb vitin 2010 fitoi \u00e7mimin Nobel n\u00eb Let\u00ebrsi, nd\u00ebrsa m\u00eb her\u00ebt ka fituar edhe \u00e7mimin Miguel Servantes, \u00e7mimi m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm letrar p\u00ebr let\u00ebrsin\u00eb hispanike. Ky tekst \u00ebsht\u00eb transkriptimi i nj\u00eb lectio magistralis i mbajtur n\u00eb Universitetin e Sacro [&hellip;]","og_url":"https:\/\/redaktori.com\/?p=6709","og_site_name":"Informohu qart\u00ebsisht!","article_published_time":"2019-03-29T18:47:54+00:00","article_modified_time":"2019-03-29T18:47:55+00:00","og_image":[{"width":646,"height":647,"url":"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/mario-vargos-llosa.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"http:\/\/redaktori.com","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"http:\/\/redaktori.com","Est. reading time":"11 minuta"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=6709","url":"https:\/\/redaktori.com\/?p=6709","name":"\"Lexojm\u00eb shum\u00eb, por lexojm\u00eb keq\", nga Mario Vargas Llosa - Informohu qart\u00ebsisht!","isPartOf":{"@id":"https:\/\/redaktori.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=6709#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=6709#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/mario-vargos-llosa.jpg","datePublished":"2019-03-29T18:47:54+00:00","dateModified":"2019-03-29T18:47:55+00:00","author":{"@id":"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/470e9b98b348cb5da953e2daff276aa2"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=6709#breadcrumb"},"inLanguage":"sq","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/redaktori.com\/?p=6709"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq","@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=6709#primaryimage","url":"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/mario-vargos-llosa.jpg","contentUrl":"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/mario-vargos-llosa.jpg","width":646,"height":647},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=6709#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/redaktori.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"&#8220;Lexojm\u00eb shum\u00eb, por lexojm\u00eb keq&#8221;, nga Mario Vargas Llosa"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/redaktori.com\/#website","url":"https:\/\/redaktori.com\/","name":"http:\/\/redaktori.com - Informohu qart\u00ebsisht!","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/redaktori.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"sq"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/470e9b98b348cb5da953e2daff276aa2","name":"http:\/\/redaktori.com","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq","@id":"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5555287f41529e19277415e6cb9cfb4c?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5555287f41529e19277415e6cb9cfb4c?s=96&d=mm&r=g","caption":"http:\/\/redaktori.com"}}]}},"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/mario-vargos-llosa.jpg","blog_post_layout_featured_media_urls":{"thumbnail":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/mario-vargos-llosa-150x150.jpg",150,150,true],"full":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/mario-vargos-llosa.jpg",646,647,false]},"categories_names":{"14":{"name":"Kultur\u00eb","link":"https:\/\/redaktori.com\/?cat=14"},"15":{"name":"Libri","link":"https:\/\/redaktori.com\/?cat=15"},"19":{"name":"Reportazh \/ Profil","link":"https:\/\/redaktori.com\/?cat=19"}},"tags_names":[],"comments_number":"0","wpmagazine_modules_lite_featured_media_urls":{"thumbnail":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/mario-vargos-llosa-150x150.jpg",150,150,true],"cvmm-medium":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/mario-vargos-llosa.jpg",300,300,false],"cvmm-medium-plus":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/mario-vargos-llosa.jpg",207,207,false],"cvmm-portrait":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/mario-vargos-llosa.jpg",400,401,false],"cvmm-medium-square":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/mario-vargos-llosa.jpg",600,600,false],"cvmm-large":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/mario-vargos-llosa.jpg",646,647,false],"cvmm-small":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/mario-vargos-llosa.jpg",95,95,false],"full":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/mario-vargos-llosa.jpg",646,647,false]},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6709"}],"collection":[{"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6709"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6709\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6711,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6709\/revisions\/6711"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6710"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6709"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6709"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6709"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}