N\u00eb dit\u00eblindjen e saj t\u00eb 20-t\u00eb, m\u00eb e mira q\u00eb mund t\u00eb thuhet p\u00ebr euron \u2013 monedh\u00ebn evropiane t\u00eb p\u00ebrdorur nga 19 vende \u2013 \u00ebsht\u00eb se ajo ka mbijetuar. Dy dekada pas futjes n\u00eb p\u00ebrdorim n\u00eb vitin 1999, monedha e p\u00ebrbashk\u00ebt evropiane nuk ka arritur q\u00ebllimet e saj kryesore:rritjen e rritjes ekonomike, dhe forcimin e mb\u00ebshtetjes publike p\u00ebr institucionet politike evropiane.<\/p>\n
N\u00eb shum\u00eb aspekte, ka ndodhur vet\u00ebm e kund\u00ebrta. Ekonomia e eurozon\u00ebs \u2013 t\u00eb gjitha vendet q\u00eb kan\u00eb adoptuar euron; Britania dhe disa t\u00eb tjer\u00eb nuk pranuan t\u00eb b\u00ebhen pjes\u00eb \u2013 mbeten prapa Shteteve t\u00eb Bashkuara \u00a0sa i p\u00ebrket rritjes ekonomike. P\u00ebr vitin 2019, rritja parashikohet t\u00eb jet\u00eb vet\u00ebm 1.6 p\u00ebr qind, krahasuar me 2.6 p\u00ebr qind p\u00ebr SHBA-n\u00eb.<\/p>\n
M\u00eb keq akoma, negociatat polemizuese mbi shp\u00ebtimin e an\u00ebtar\u00ebve m\u00eb t\u00eb dob\u00ebt t\u00eb eurozon\u00ebs \u2013 Greqia, Spanja, Portugalia dhe Italia \u2013 kan\u00eb l\u00ebn\u00eb nj\u00eb shije t\u00eb hidhur. Vendet debitore, mendojn\u00eb se jan\u00eb trajtuar keq nga vendet m\u00eb t\u00eb pasura kreditore, ve\u00e7an\u00ebrisht Gjermania.<\/p>\n
Nd\u00ebrkoh\u00eb, kreditor\u00ebt nuk jan\u00eb t\u00eb k\u00ebnaqur me detyrimin p\u00ebr t\u00eb shp\u00ebtuar fqinj\u00ebt e tyre m\u00eb t\u00eb varf\u00ebr. Inatet mbeten. E gjith\u00eb kjo varet nga kriza e tanishme politike e Evrop\u00ebs, nga populizmi i saj n\u00eb rritje, nga zem\u00ebrimi i saj mbi emigracionin, dhe nga konflikti rreth daljes s\u00eb Britanis\u00eb nga Bashkimi Europian.<\/p>\n
Nj\u00eb tjet\u00ebr kriz\u00eb e euros \u2013 nj\u00eb skenar ky i mundsh\u00ebm \u2013 do t\u2019i p\u00ebrkeq\u00ebsonte m\u00eb tej gj\u00ebrat. Italia duket ve\u00e7an\u00ebrisht e prekshme, me pak rritje ekonomike dhe borxhe qeveritare n\u00eb rreth 130 p\u00ebr qind t\u00eb Prodhimit t\u00eb Brendsh\u00ebm Bruto, v\u00eb n\u00eb dukje Rebeka Paterson n\u00eb nj\u00eb raport p\u00ebr \u201cBessemer Trust\u201d, nj\u00eb kompani e sh\u00ebrbimeve financiare.<\/p>\n
P\u00ebr avokat\u00ebt e saj, joshja e euros ishte e thjesht\u00eb. Eliminimi i monedhave t\u00eb ve\u00e7anta t\u00eb vendeve an\u00ebtare t\u00eb BE-s\u00eb, do t\u00eb zvog\u00eblonte shqet\u00ebsimin mbi konvertimin e parave, do t\u00eb nxiste norma t\u00eb q\u00ebndrueshme t\u00eb k\u00ebmbimit, dhe do t\u00eb stimulonte tregtin\u00eb. Rritja m\u00eb e shpejt\u00eb ekonomike, do t\u00eb justifikonte nj\u00eb kontroll m\u00eb t\u00eb centralizuar, pra nj\u00eb BE m\u00eb t\u00eb fuqishme<\/p>\n
N\u00eb fillim, gj\u00ebrat shkuan mir\u00eb. Normat e interesit ran\u00eb ndjesh\u00ebm, ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebr huamarr\u00ebsit m\u00eb t\u00eb dob\u00ebt. N\u00eb janarin evitit 1999, normat e obligacioneve qeveritare 10-vje\u00e7are italiane, qen\u00eb gati t\u00eb nj\u00ebjta me normat e obligacioneve t\u00eb ngjashme gjermane, megjith\u00ebse ekonomia gjermane dhe shanset e rimbursimit, ishin shum\u00eb t\u00eb t\u00eb larta se sa ajo e Italis\u00eb.<\/p>\n
N\u00eb t\u00eb kund\u00ebrt, normat italine t\u00eb interesit ishin shum\u00eb m\u00eb t\u00eb larta p\u00ebrpara euros (hendeku midis normave gjermane dhe italiane, ishte 5 pik\u00eb p\u00ebr qindje n\u00eb fillim t\u00eb vitit 1995). Vende t\u00eb tjera debitore, u leht\u00ebsuan nga normat m\u00eb t\u00eb larta t\u00eb interesit.<\/p>\n
Arsyetimi i duksh\u00ebm p\u00ebr normat m\u00eb t\u00eb ul\u00ebta ishte ky:Investitor\u00ebt besonin se disiplina e nj\u00eb monedhe t\u00eb vetme, do t\u00eb detyronte shum\u00eb vende m\u00eb t\u00eb varf\u00ebra t\u00eb BE, t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsonin ekonomit\u00eb e tyre- dhe m\u00eb pak optimist\u00ebt \u2013 n\u00ebse kan\u00eb probleme, ata do t\u00eb shp\u00ebtonin nga t\u00eb tjer\u00ebt. Pra, rreziku i kreditimit kishte r\u00ebn\u00eb; dhe mund t\u00eb huazohej m\u00eb shum\u00eb.<\/p>\n
Rezultati nuk duhet t\u00eb ket\u00eb habitur ask\u00ebnd. \u201cPati nj\u00eb bum t\u00eb kredis\u00eb\u201d- thot\u00eb ekonomisti Adam Pozen i Institutit Peterson p\u00ebr Ekonomi Nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Bankat gjermane, franceze, holandeze dhe belge i huazonin para huamarr\u00ebsve grek\u00eb, spanjoll\u00eb, italian\u00eb dhe portugez\u00eb. Parat\u00eb blen\u00eb bonot greke dhe pasurit\u00eb e patundshme spanjolle.<\/p>\n
T\u00eb gjith\u00eb ishin t\u00eb lumtur. Greqia, Spanja dhe debitor\u00ebt e tjer\u00eb g\u00ebzonin k\u00ebnaq\u00ebsit\u00eb e parave t\u00eb lehta. Gjermania dhe vendet e tjera kreditore, p\u00ebrfituan nga eksportet e m\u00ebdha q\u00eb nga ana tjet\u00ebr, financoheshin nga kredit\u00eb nga bankat e k\u00ebtyre vendeve.<\/p>\n
Problemi ishte se kreditor\u00ebt dhan\u00eb kredi me tepri, dhe debitor\u00ebt mor\u00ebn m\u00eb shum\u00eb borxhe sesa mund t\u00eb kthenin. Recesioni i Madh, q\u00eb preku Shtetet e Bashkuara n\u00eb vitet 2007-2009, rezultoi fatal. Efektet e tij an\u00ebsore, duke p\u00ebrfshir\u00eb nj\u00eb r\u00ebnie t\u00eb madhe t\u00eb tregtis\u00eb globale, d\u00ebmtuan shum\u00eb huamarr\u00ebs dhe huadh\u00ebn\u00ebs evropian\u00eb.<\/p>\n
Disa huadh\u00ebn\u00ebs nuk kishin d\u00ebshir\u00eb, apo mund\u00ebsi t\u00eb rip\u00ebrt\u00ebrinin kredit\u00eb e tyre. Kishte \u201cndalesa t\u00eb papritura\u201d, si\u00e7 e v\u00eb n\u00eb dukje Pozen. P\u00ebr t\u00eb shmangur falimentin, huamarr\u00ebsit u detyruan t\u00eb marrin kredi nga qeveria (nga bankat qendrore dhe agjencit\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare, si Fondi Monetar Nd\u00ebrkomb\u00ebtar) ose t\u00eb ulnin shpenzimet dhe rrisnin taksat.<\/p>\n
Pik\u00ebrisht k\u00ebtu ndodh\u00ebn edhe negociatat m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira, pasi huadh\u00ebn\u00ebsit dhe huamarr\u00ebsit debatuan mbi kushtet. Nj\u00eb zgjidhje e mundshme, ishte q\u00eb vendet debitore t\u00eb braktisnin euron, dhe t\u00eb ktheheshin tek monedhat e tyre komb\u00ebtare \u2013 dhe ta b\u00ebnin k\u00ebt\u00eb me normat konvertimi q\u00eb favorizonin huamarr\u00ebsit.<\/p>\n
Kjo nuk ndodhi, megjith\u00ebse ka pasur shum\u00eb spekulime se mund t\u00eb ndodhte. Gati t\u00eb gjith\u00eb u pajtuan se shp\u00ebrb\u00ebrja e euros do t\u00eb kishte p\u00ebrfshir\u00eb \u00e7\u00ebshtje jasht\u00ebzakonisht t\u00eb v\u00ebshtira ligjore, politike, operacionale dhe morale. Megjithat\u00eb, kjo ishte nj\u00eb mund\u00ebsi.<\/p>\n
N\u00ebse disa vende e kishin hedhur posht\u00eb euron, \u00e7far\u00eb do t\u00eb kishte ndodhur? Asgj\u00eb? A nuk po b\u00ebjn\u00eb po k\u00ebshtu shum\u00eb vende? Nj\u00eb recesion i thell\u00eb global? Asnj\u00eb nga k\u00ebto nuk ndodhi, pjes\u00ebrisht pasi askush nuk mund t\u2019i p\u00ebrgjigjej me besim k\u00ebtyre pyetjeve.<\/p>\n
Nj\u00eb tjet\u00ebr arsye, \u00ebsht\u00eb se euro mbetet popullore n\u00eb union. Nga nj\u00eb studim, 74 p\u00ebr qind e p\u00ebrdoruesve t\u00eb euros e mb\u00ebshtesin at\u00eb. Njer\u00ebzit favorizojn\u00eb euro, megjith\u00ebse jo masat e nevojshme p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb at\u00eb funksionale. N\u00eb fund, Banka Qendrore Evropiane bleu bono me vler\u00eb 2.6 trilion\u00eb euro (rreth 3 trilion\u00eb dollar\u00eb me kurset aktuale t\u00eb k\u00ebmbimit), p\u00ebr t\u00eb mb\u00ebshtetur monedh\u00ebn e p\u00ebrbashk\u00ebt, pasi president i BQE-s\u00eb, Mario Dragi, u zotua n\u00eb mesin e vitit 2012,<\/p>\n
t\u00eb b\u00ebnte \u201c\u00e7far\u00ebdolloj gj\u00ebje q\u00eb duhej\u201d, p\u00ebr t\u00eb shp\u00ebtuar euron.<\/p>\n
Historia vazhdon. \u201cMe gjas\u00eb, do t\u00eb kemi nj\u00eb recesion tjet\u00ebr amerikan\u201d- thot\u00eb Paterson, i cili ka shkruar raportin e Trustit Besemer. At\u00ebher\u00eb do t\u00eb shohim n\u00ebse qeverit\u00eb, bankat dhe bizneset e Evrop\u00ebs, do t\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrballojn\u00eb presionet e krijuara nga borxhi i lart\u00eb, dhe rritja e ul\u00ebt ekonomike \u2013 dhe n\u00ebse euroja mund t\u2019ia dal\u00eb s\u00ebrish t\u00eb mbijetoj\u00eb.<\/p>\n
\u201cThe Washington Post\u201d \u2013 bota.al<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
N\u00eb dit\u00eblindjen e saj t\u00eb 20-t\u00eb, m\u00eb e mira q\u00eb mund t\u00eb thuhet p\u00ebr euron \u2013 monedh\u00ebn evropiane t\u00eb p\u00ebrdorur nga 19 vende \u2013 \u00ebsht\u00eb se ajo ka mbijetuar. Dy dekada pas futjes n\u00eb p\u00ebrdorim n\u00eb vitin 1999, monedha e p\u00ebrbashk\u00ebt evropiane nuk ka arritur q\u00ebllimet e saj kryesore:rritjen e rritjes ekonomike, dhe forcimin e […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":344,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"footnotes":""},"categories":[6,9],"tags":[],"yoast_head":"\n