Emiratet e Bashkuara Arabe (EBA) jan\u00eb nj\u00eb federat\u00eb prej 7 emiratesh, por t\u00eb bashkuar n\u00eb nj\u00eb entitet t\u00eb vet\u00ebm shtet\u00ebror, ku m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishmit e t\u00eb cil\u00ebve jan\u00eb ato t\u00eb Abu Dhabi (kryeqendra e t\u00eb cil\u00ebs \u00ebsht\u00eb edhe kryeqyteti) dhe Dubai. Pavar\u00ebsisht se mbulojn\u00eb nj\u00eb sip\u00ebrfaqe t\u00eb kufizuar t\u00eb Gadishullit Arabik (83600 kilometra katrore), p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb nj\u00eb realitet dometh\u00ebn\u00ebs t\u00eb rajonit, si nga pik\u00ebpamja ekonomike, p\u00ebr shkak t\u00eb vendburimeve t\u00eb pasura t\u00eb naft\u00ebs e gazit, ashtu edhe nga pik\u00ebpamja strategjike, pasi ndodhen pran\u00eb Ngushtic\u00ebs s\u00eb Hormuzit (q\u00eb kontrollohet nga Irani), ku edhe kalon pjesa m\u00eb e madhe e tregtis\u00eb n\u00eb hyrje dhe n\u00eb dalje nga Gjiri Persik. EBA-ja paraqitet si nj\u00eb vend shum\u00eb modern, n\u00eb pararoj\u00eb n\u00eb sisteme t\u00eb ndryshme, por i populluar sidomos nga pun\u00ebtor\u00eb t\u00eb huaj (dometh\u00ebn\u00eb nga joshtetas) dhe nga turist\u00eb, q\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb dy qytetet e m\u00ebdha t\u00eb tyre. N\u00eb fakt, prapatoka nuk \u00ebsht\u00eb gj\u00eb tjet\u00ebr ve\u00e7se nj\u00eb shkret\u00ebtir\u00eb r\u00ebre, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn deri 50 vite m\u00eb par\u00eb jetonin vet\u00ebm disa trib\u00f9 beduin\u00ebsh, q\u00eb l\u00ebviznin n\u00eb nj\u00eb territor t\u00eb gjer\u00eb jo akoma e e delimituar politikisht. Fal\u00eb resurseve t\u00eb pafundme petrolifere, zhvillimit t\u00eb nd\u00ebrtimtaris\u00eb banesore dhe t\u00eb sektorit financiar, EBA-ja prej disa vitesh ka nivele rritjeje dhe mir\u00ebqenieje shum\u00eb t\u00eb larta, nga ana tjet\u00ebr si edhe n\u00eb emiratet e tjera t\u00eb rajonit, dometh\u00ebn\u00eb fqinji Katar (raportet me t\u00eb cilin koh\u00ebt e fundit jan\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsuar) dhe Kuvajti. P\u00ebr shkak t\u00eb \u00abvokacionit afarist\u00bb t\u00eb tij, n\u00eb aspektin tregtar dhhe financiar, EBA-ja ruan raporte miq\u00ebsore me pothuajse t\u00eb gjith\u00eb vendet arabe t\u00eb rajonit (n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb me Arabin\u00eb Saudite, lidershipi politik i s\u00eb cil\u00ebs nuk vihet kurr\u00eb n\u00eb diskutim), por edhe me fuqi t\u00eb tjera per\u00ebndimore (si Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimin Europian) dhe aziatike. Ve\u00e7 k\u00ebsaj, \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e organizatave t\u00eb m\u00ebdha rajonale, si Lidhja Arabe dhe K\u00ebshilli p\u00ebr Bashk\u00ebpunimin e Gjirit, pavar\u00ebsisht se n\u00eb vitet e fundit, pas kriz\u00ebs s\u00eb shp\u00ebrthyer n\u00eb qershorin e 2017 midis Arabis\u00eb Saudite dhe Katarit, ky organiz\u00ebm i fundit ka hyr\u00eb n\u00eb kriz\u00eb.<\/p>\n
Nj\u00eblloj si Katari dhe Bahreini, EBA-ja \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb shtet i pavarur vet\u00ebm m\u00eb 1971, kur Anglia \u00ebsht\u00eb t\u00ebrhequr nga rajoni, duke njohur pavar\u00ebsin\u00eb e tyre politike. Kjo ka ndodhur fal\u00eb dinamizmit t\u00eb Sheikut Zayed bin Sultan al Nahyan t\u00eb Abu Dhabi, q\u00eb e ka qeverisur federat\u00ebn deri n\u00eb vdekjen e tij, e ndodhur m\u00eb 2004, dhe q\u00eb ka qen\u00eb i aft\u00eb ta bashkoj\u00eb vendin nga pik\u00ebpamja politike dhe monetare. N\u00eb profilin institucional, secili prej emirateve ruan nj\u00eb pavar\u00ebsi t\u00eb konsiderueshme n\u00eb kuad\u00ebr si administrativ, ashtu edhe ekonomik. Organ qendror pushteti dhe rakordimesh midis nj\u00ebsive t\u00eb ndryshme rajonale \u00ebsht\u00eb K\u00ebshilli Suprem i Sovran\u00ebve, i p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga 7 emir\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt em\u00ebrojn\u00eb Presidentin (q\u00eb institucionalisht \u00ebsht\u00eb Sheiku i Abu Dhabi) dhe Kryeministrin (q\u00eb \u00ebsht\u00eb Sheiku i Dubai). Ve\u00e7 k\u00ebsaj, k\u00ebta dy sheik\u00eb jan\u00eb t\u00eb vetmit q\u00eb n\u00eb K\u00ebshill kan\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn e vetos p\u00ebr \u00e7\u00ebshtje politike t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta. Organi legjislativ \u00ebsht\u00eb nj\u00eb Parlament nj\u00ebdhom\u00ebsh, e p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga 40 an\u00ebtar\u00eb, gjysma e t\u00eb cil\u00ebve zgjidhet nga popullit. N\u00eb fakt, ai ka funksione vet\u00ebm k\u00ebshilluese. Kjo lloj federate monarkish\u00eb iluministe mbahet fal\u00eb nj\u00eb p\u00ebrzierje t\u00eb urt\u00eb liberalizmi ekonomik dhe inciativash kulturore m\u00eb impakt t\u00eb madh, si edhe fal\u00eb nj\u00eb kontrolli t\u00eb rrept\u00eb t\u00eb l\u00ebvizjeve sociale dhe t\u00eb opinionit publik. Kurse stabiliteti politik sigurohet nga vijueshm\u00ebria \u00abdinastike\u00bb e drejtuesve. \u00abAta kan\u00eb arritur t\u00eb ruajn\u00eb nj\u00eb menaxhim rigoroz t\u00eb t\u00eb ardhurave nga nafta dhe kan\u00eb nisur nj\u00eb diversifikim q\u00eb ka mund\u00ebsuar nj\u00eb zhvillim ekonomik q\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb nivelet m\u00eb t\u00eb larta t\u00eb bot\u00ebs\u00bb.<\/p>\n
Zhvillimi i madh ekonomik i Emirateve, q\u00eb i detyrohet nxjerrjes dhe treg\u00ebtimit t\u00eb hidrokarbureve, n\u00eb dekadat e fundit ka t\u00ebrhequr nj\u00eb sasi t\u00eb konsiderueshme krahu pune t\u00eb huaj \u2013 shpesh jo i kualifikuar \u2013 q\u00eb ka kat\u00ebrfishuar npopullsin\u00eb vendase t\u00eb vendit. Ajo p\u00ebrfaq\u00ebson rreth 88% t\u00eb totalit t\u00eb popullsis\u00eb rezidente (9 milion) dhe \u00ebsht\u00eb e p\u00ebrq\u00ebndruar p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr n\u00eb qytetet e m\u00ebdha, sidomos n\u00eb kryeqytet dhe n\u00eb Dubai. Pun\u00ebtor\u00ebt emigrant\u00eb vijn\u00eb sidomos nga vendet e Lindjes s\u00eb Mesme dhe t\u00eb Azis\u00eb, si India, Bangladeshi, Pakistani, Egjipti dhe Filipinet. Pjesa m\u00eb e madhe e tyre \u00ebsht\u00eb e besimit mysliman; kristian\u00ebt duhet t\u00eb jen\u00eb rreth 1.5 milion; sipas Imzot Paul Hinder, Vikari Apostolik i Arabis\u00eb Jugore me seli n\u00eb Abu Dhabi, n\u00eb Emirate jetojn\u00eb rreth 950000 katolik\u00eb, p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr t\u00eb ardhur nga Filipinet dhe nga India, q\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb 10% t\u00eb popullsis\u00eb s\u00eb p\u00ebrgjithshme. Ky dizekuilib\u00ebr n\u00eb kompozimin etnik t\u00eb popullsis\u00eb u krijon sot jo pak probleme elitave n\u00eb pushtet. R\u00ebnia demografike e qytetar\u00ebve emiratas rritet nga viti n\u00eb vit: koeficenti i lindshm\u00ebris\u00eb \u00ebsht\u00eb 1.77 f\u00ebmij\u00eb p\u00ebr grua, m\u00eb e ul\u00ebt se ai europian. Ve\u00e7 k\u00ebsaj, stili i jetes\u00ebs i gjeneratave t\u00eb reja (n\u00eb shije dhe n\u00eb tendenca) \u00ebsht\u00eb oksidentalizuar shum\u00eb, dhe islami (sunit) i praktikuar n\u00eb vend nuk \u00ebsht\u00eb i rrept\u00eb si ai saudit, megjith\u00ebse sheriati \u00ebsht\u00eb \u00abformalisht\u00bb nj\u00eb prej burimeve t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs.<\/p>\n
Respektivisht vendeve t\u00eb tjera t\u00eb Gjirit, n\u00eb Emirate emigrant\u00ebve u njihet liria fetare dhe nj\u00eb barazi e caktuar gjinore. Nga k\u00ebtu prania e kristian\u00ebve, q\u00eb sot p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb nj\u00eb fytyr\u00eb t\u00eb re e t\u00eb pazakont\u00eb respektivisht Arabis\u00eb Saudite dhe vendeve t\u00eb tjera t\u00eb Gjirit Persik. Nj\u00eb prani e mund\u00ebsuar nga fenomeni i emigracionit. Nga pik\u00ebpamja sociale, problemi i v\u00ebrtet\u00eb i EBA-s\u00eb \u00ebsht\u00eb ai i pun\u00ebtor\u00ebve t\u00eb huaj jo t\u00eb kualifikuar, t\u00eb cil\u00ebt shpesh jan\u00eb t\u00eb privuar nga t\u00eb drejtat themelore, pasi nuk ekzistojn\u00eb as sindikata t\u00eb kategoris\u00eb, as formacione politike q\u00eb promovojn\u00eb apo ruajn\u00eb interesat e tyre. Ve\u00e7 k\u00ebsaj, ata jan\u00eb t\u00eb keqpaguar dhe, si n\u00eb shum\u00eb vende edhe per\u00ebndimore, nuk u lejohet bashkimi familjar. Gjithashtu, edhe kur preken nga nj\u00eb s\u00ebmundje e r\u00ebnd\u00eb \u2013 dhe e kushtueshme p\u00ebr arkat publike \u2013 p\u00ebrgjith\u00ebsisht d\u00ebrgohen n\u00eb vendet e tyre t\u00eb lindjes. Nganj\u00ebher\u00eb strehohen n\u00eb \u00abkampe speciale pune\u00bb, dometh\u00ebn\u00eb n\u00eb parafabrikate t\u00eb nd\u00ebrtuar me shumic\u00eb (dometh\u00ebn\u00eb t\u00eb ekspozuar ndaj t\u00eb nxeh\u00ebtit mbyt\u00ebs t\u00eb ver\u00ebs), ku shum\u00eb persona ndajn\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn dhom\u00eb. N\u00eb EBA nuk ka nj\u00eb sistem elektoral demokratik, nuk ka parti politike dhe mediat i n\u00ebnshtrohen censur\u00ebs shtet\u00ebrore. Pas \u00abpranverave arabe\u00bb, shum\u00eb gazetar\u00eb q\u00eb k\u00ebrkonin liri m\u00eb t\u00eb madhe dhe pluraliz\u00ebm politik jan\u00eb arrestuar dhe disa testata jan\u00eb mbyllur.<\/p>\n
Ekonomia e Emirateve t\u00eb Bashkuara Arabe<\/strong><\/p>\n Emiratet jan\u00eb midis prodhuesve kryesor\u00eb t\u00eb naft\u00ebs dhe gazit n\u00eb bot\u00eb. Ecuria e ekonomis\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb vend \u00ebsht\u00eb e lidhur thelb\u00ebsisht me at\u00eb t\u00eb \u00e7mimit t\u00eb naft\u00ebs. Praktikisht, r\u00ebnia e k\u00ebtij t\u00eb fundit n\u00eb nivel global (ose reduktimet e imponuara nga OPEC-i, i t\u00eb cil\u00ebs Emiratet jan\u00eb an\u00ebtar\u00eb) ka pasur n\u00eb vitet e fundit nj\u00eb impakt negativ mbi ekonomin\u00eb emiratase, duke e shtr\u00ebnguar qeverin\u00eb qendrore q\u00eb t\u00eb vendos\u00eb taksa indirekte mbi mallrat (TVSH n\u00eb mas\u00ebn 5%) dhe t\u00eb b\u00ebj\u00eb shkurtime n\u00eb disa sektor\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm si ai i welfare, duke goditur k\u00ebshtu klasat m\u00eb pak t\u00eb kamura t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, Emiratet kan\u00eb zgjedhur t\u00eb nisin nj\u00eb proces diversifikimi ekonomik, me objektivin e uljes s\u00eb var\u00ebsis\u00eb nga nafta dhe gazi, duke e p\u00ebrshtatur edhe eksportimin e tyre me luhatjet e \u00e7mimeve nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb hidrokarbureve. \u00cbsht\u00eb filluar k\u00ebshtu t\u00eb investohet n\u00eb sektor\u00eb non-oil, t\u00eb tilla si turizmi, financa, nd\u00ebrtimtaria, energjit\u00eb e pastra, infrastrukturat e m\u00ebdha dhe t\u00eb t\u00ebrheq\u00eb n\u00eb m\u00ebnyra t\u00eb ndryshme kapitale private. Rritja e konsumeve energjitike \u2013 sidomos n\u00eb qytetet e m\u00ebdha \u2013 q\u00eb \u00ebsht\u00eb destinuar t\u00eb rritet me kalimin e koh\u00ebs, i ka shtyr\u00eb autoritetet q\u00eb t\u00eb zhvillojn\u00eb nj\u00eb program b\u00ebrthamor civil. Duke filluar nga viti 2012, n\u00eb bashk\u00ebpunim me konsorciumin koreanojugor Kepco, qeveria ka nisur nd\u00ebrtimin e 4 central\u00ebve b\u00ebrthamor\u00eb t\u00eb gjenerat\u00ebs s\u00eb fundit. N\u00eb realitet, midis 7 emirateve ekzistojn\u00eb diferenca t\u00eb konsiderueshme nga pik\u00ebpamja ekonomike dhe, p\u00ebr pasoj\u00eb, edhe n\u00eb zgjedhjet e marra n\u00eb k\u00ebt\u00eb aspekt. Emirati i Abu Dhabi zot\u00ebron 94% t\u00eb rezervave petrolifere ekzistuese n\u00eb vend: nj\u00eb sasi q\u00eb, sipas ekspert\u00ebve, do t\u00eb garantonte p\u00ebr rreth nj\u00eb shekull potencialitetin nxjerr\u00ebs t\u00eb praktikuar aktualisht. Kjo perspektiv\u00eb e ka frenuar nga b\u00ebrja e ndryshimeve t\u00eb natyr\u00ebs ekonomike, si\u00e7 ka ndodhur n\u00eb fakt n\u00eb emiratet e tjera. Rezervat e konsiderueshme n\u00eb valut\u00eb t\u00eb fort\u00eb q\u00eb posedon \u2013 m\u00eb sa duket, m\u00eb t\u00eb m\u00ebdhat\u00eb n\u00eb bot\u00eb \u2013 i kan\u00eb mund\u00ebsuar n\u00eb k\u00ebto vite q\u00eb t\u00eb investoj\u00eb n\u00eb projekte t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme urbanistike e kulturore, si edhe n\u00eb sektorin e infrastrukturave.<\/p>\n Emirati i Dubai, q\u00eb posedon vet\u00ebm 4% t\u00eb rezervave petrolifere, ka investuar n\u00eb sektor\u00eb ekonomik\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm nga ai i hidrokarbureve. \u00cbsht\u00eb transformuar n\u00eb nj\u00eb prej hub-eve m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm tregtar\u00eb e financiar\u00eb t\u00eb rajonit t\u00eb Lindjes s\u00eb Mesme. Investimet e m\u00ebdha n\u00eb sektorin e sh\u00ebrbimeve dhe t\u00eb turizmit n\u00eb vitet e fundit kan\u00eb b\u00ebr\u00eb q\u00eb t\u00eb rritet ndjesh\u00ebm vlera e pron\u00ebsive imobiliare, \u00abmotori n\u00eb kuptimin e v\u00ebrtet\u00eb p\u00ebr rritjen e sektorit t\u00eb nd\u00ebrtimtaris\u00eb dhe, p\u00ebr pasoj\u00eb, t\u00eb nj\u00eb prej lokomotivave t\u00eb emiratit\u00bb. Ky emirat ka tejkaluar kriz\u00ebn e r\u00ebnd\u00eb e \u00abfllusk\u00ebs imobiliare\u00bb t\u00eb dhjetorit 2009 \u2013 kur \u00ebsht\u00eb manifestuar debitimi i madh i kompanis\u00eb Dubai World \u2013 fal\u00eb shp\u00ebtimit t\u00eb holding, t\u00eb ndodhur n\u00ebp\u00ebrmjet mbulimit financiar t\u00eb dh\u00ebn\u00eb bujarisht nga qeveria qendrore. Kolapsi financiar \u2013 q\u00eb do t\u00eb zgjerohej n\u00eb sektor\u00eb t\u00eb tjer\u00eb \u2013 \u00ebsht\u00eb shmangur p\u00ebr t\u00eb garantuar kapitalet e poseduara nga bankat dhe ruajtur k\u00ebshtu besimin e bot\u00ebs s\u00eb financ\u00ebs dhe, jo e fundit, p\u00ebr t\u00eb ruajtur reputacionin nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb qytetit, q\u00eb me qiellg\u00ebrvisht\u00ebset e larta t\u00eb tij \u00ebsht\u00eb nd\u00ebr m\u00eb modernet dhe m\u00eb t\u00eb vizituarit t\u00eb bot\u00ebs.<\/p>\n Imazhi dhe ekonomia e tij jan\u00eb rilan\u00e7uar m\u00eb 2013, kur Bureau International des Expositions e ka zgjedhur si seli t\u00eb ekspozit\u00ebs s\u00eb ardhshme universale, Expo 2020. Pas tri votimesh, Dubai ka fituar ndaj qytetesh t\u00eb tilla si San Paolo, Izmiri dhe Ekaterinburgu. Emiratet kan\u00eb mundur k\u00ebshtu konkurrenc\u00ebn e fuqive bot\u00ebrore si Brazili, Turqia dhe Rusia. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb event parashikohet nj\u00eb investim publik prej 7 miliard dollar\u00ebs, nd\u00ebrsa 15 miliard do t\u00eb duhet t\u00eb vijn\u00eb, sipas parashikimeve m\u00eb optimiste, nga investitor\u00eb privat\u00eb vendas dhe t\u00eb huaj. Vler\u00ebsohet se ekspozita do t\u00eb vizitohet nga rreth 20 milion turist\u00eb dhe do t\u00eb pun\u00ebsoj\u00eb 300000 persona. E gjitha kjo duhet t\u00eb ndihmoj\u00eb t\u00eb lan\u00e7ohet Emirati i \u00abqiellg\u00ebrvisht\u00ebseve dhe i r\u00ebr\u00ebs\u00bb \u2013 dhe n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi EBA-ka \u2013 n\u00eb sken\u00ebn politike dhe ekonomike bot\u00ebrore. \u00abK\u00ebto iniciativa [kulturore dhe t\u00eb nd\u00ebrtimtaris\u00eb] jan\u00eb frut i nj\u00eb politike me vullnet t\u00eb fort\u00eb, e mb\u00ebshtetur nga mjete financiare thuajse t\u00eb pakufizuara, q\u00eb kan\u00eb q\u00ebllim t\u00eb mbrojn\u00eb kultur\u00ebn, por edhe t\u00eb diferencojn\u00eb jet\u00ebn vendor\u00eb, me q\u00ebllim q\u00eb mos t\u00eb jet\u00eb e dominuar vet\u00ebm nga ekonomia. Abu Dhabi kosndierohet nj\u00eb pik\u00eb kontakti midis Lindjes dhe Per\u00ebndimit, nj\u00eb kryq\u00ebzim i themeluar gjithsesi mbi dijen dhe mbi arsimin\u00bb.<\/p>\n Emiratet e Bashkuara Arabe dhe politika nd\u00ebrkomb\u00ebtare<\/strong><\/p>\n EBA-ja mban marr\u00ebdh\u00ebnie mjaft t\u00eb mira me pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb vendeve arabe, por edhe me ato per\u00ebndimore e aziatike. Megjith\u00ebse nga pik\u00ebpamja e marr\u00ebdh\u00ebnieve nd\u00ebrkomb\u00ebtare konsiderohet prej nj\u00eb kohe t\u00eb gjat\u00eb si gur apo vasal i Arabis\u00eb Saudit\u00eb, koh\u00ebt e fundit po shfaqet si nj\u00eb fuqi e pavarur ekonomike dhe ushtarake, q\u00eb shihet me ndonj\u00eb dyshim nga aleati i tyre i fuqish\u00ebm. P\u00ebrve\u00e7se n\u00eb Gjirin e Adenit, n\u00eb Bririn e Afrik\u00ebs dhe n\u00eb hyrjen e Detit t\u00eb Kuq, Abu Dhabi synon q\u00eb ta forcoj\u00eb pranin\u00eb e tij n\u00eb Mesdheun lindor, duke u kthyer t\u00eb investoj\u00eb si n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn n\u00eb Siri dhe duke vendosur raporte t\u00eb mira me autoritetet politike libaneze. Analist\u00ebt theksojn\u00eb se \u00abp\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb biznes mir\u00eb n\u00eb Siri, duhet patur gjithmon\u00eb nj\u00eb apo m\u00eb shum\u00eb k\u00ebmb\u00eb n\u00eb Libanin fqinj\u00bb. Faktikisht, \u00ebsht\u00eb n\u00eb Bejrut q\u00eb fuqit\u00eb e m\u00ebdha rajonale apo nd\u00ebrkob\u00ebtare shpesh takohen p\u00ebr t\u00eb diskutuar lidhur me problemet e Lindjes s\u00eb Mesme. Por kjo \u00abstrategji politike ekspansioniste\u00bb emiratase n\u00eb Mesdhe nuk \u00ebsht\u00eb p\u00eblqyer shum\u00eb as nga Izraeli, as nga Turqia, q\u00eb mendojn\u00eb se ky rajon i p\u00ebrket zonave t\u00eb tyre t\u00eb influenc\u00ebs. Vendi me t\u00eb cilin Emiratet kan\u00eb raportet m\u00eb t\u00eb tensionuara \u00ebsht\u00eb Irani. B\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb konflikt t\u00eb lasht\u00eb, q\u00eb koh\u00ebt e fundit, p\u00ebr shkak t\u00eb koniuktur\u00ebs politike t\u00eb Lindjes s\u00eb Mesme, \u00ebsht\u00eb riashp\u00ebrsuar. Tensionet midis Iranit dhe Emirateve i paraprijn\u00eb deri themelimit t\u00eb federat\u00ebs emiratase dhe kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me kontrollin e 3 ishujve q\u00eb ndodhen n\u00eb Gjirin Persik: Abu Musa dhe dy ishujt Tumb, q\u00eb duke filluar nga pushtimi ushtarak i tyre i d\u00ebshiruar nga Shahu Reza Palavi n\u00eb n\u00ebntorin e 1971 jan\u00eb akoma m\u00eb duart iraniane.<\/p>\n EBA-ja e ka rivendikuar n\u00eb t\u00eb gjitha instancat nd\u00ebrkomb\u00ebtare \u2013 sidomos n\u00eb Kombet e Bashkuara \u2013 sovranitetin e tij mbi to, duke i k\u00ebrkuar Teheranit kthimin e tyre. K\u00ebto ishuj, t\u00eb gjendur n\u00eb af\u00ebrsit\u00eb e Ngushtic\u00ebs s\u00eb Hormuzit, kan\u00eb nj\u00eb pozicion t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm strategjik p\u00ebr kontrollin e tregtis\u00eb n\u00eb Gjirin Persik. Por ka qen\u00eb sidomos pas lindjes s\u00eb Republik\u00ebs Islamike t\u00eb Iranit (1979) q\u00eb monarkit\u00eb sunite t\u00eb Gjirit \u2013 p\u00ebrfshi Emiratet \u2013 p\u00ebr t\u00eb penguar prozelitizmin shiit n\u00eb rajon, ju kund\u00ebrvun\u00eb fuqimisht \u00abregjimit revoluzionar e terrorist\u00bb t\u00eb ri t\u00eb ajatollah\u00ebve. Fillimisht mb\u00ebshtet\u00ebn Saddam Hussein n\u00eb luft\u00ebn e p\u00ebrgjakshme midis Iranit dhe Irakut t\u00eb periudh\u00ebs 1980 \u2013 1988, q\u00eb nuk \u00e7oi n\u00eb asnj\u00eb rezultat konkret. N\u00eb vitin 2002, kur sh\u00ebrbimet e inteligjenc\u00ebs t\u00eb vendeve t\u00eb ndryshme filluan t\u00eb flasin p\u00ebr ekzistenc\u00ebn e nj\u00eb projekti b\u00ebrthamor iranian, ata b\u00ebn\u00eb presion mbi per\u00ebndimor\u00ebt q\u00eb ta izolonin dhe nd\u00ebshkonin Teheranin m\u00eb sanksione ekonomike. Pas r\u00ebnies s\u00eb regjimit t\u00eb Saddam Hussein n\u00eb Irak n\u00eb vitin 2003 nga dora e Shteteve t\u00eb Bashkuara, frika, p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr e bazuar, e nj\u00eb rigjall\u00ebrimi t\u00eb avancimit shiit n\u00eb rajon ka mobilizuar edhe nj\u00eb her\u00eb akoma monarkit\u00eb e Gjirit n\u00eb funksion antiiranian. K\u00ebshtu, nga viti 2000 e k\u00ebtej Emiratet, dakord me monarkit\u00eb e Gjirit, kan\u00eb zhvilluar strategji politiko \u2013 ushtarake p\u00ebr t\u00eb frenuar avancimin iranian n\u00eb Lindje t\u00eb Mesme.<\/p>\n Gjat\u00eb \u00abpranverave arabe\u00bb, Abu Dhabi ka mb\u00ebshtetur Emirin (sunit) t\u00eb Bahreinit kund\u00ebr ebelimeve t\u00eb organizuara nga mazhoranca shiite e vendit. Emiratet i jan\u00eb kund\u00ebrv\u00ebn\u00eb regjimit alawit e proshiit t\u00eb Damaskut (por jo pa mbajtur parasysh interesat e veta ekonomike n\u00eb rajon), duke i mb\u00ebshtetur financiarisht rebel\u00ebt sunit\u00eb. N\u00eb vitin 2017 Arabia Saudite, Emiratet, Bahreini dhe Egjipti kan\u00eb nd\u00ebrprer\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet diplomatike me Katarin, i akuzuar se mb\u00ebshteste V\u00ebllaz\u00ebrin\u00eb Myslimane, e konsideruar organizat\u00eb terroriste, dhe t\u00eb b\u00ebnte biznes me Iranin, pavar\u00ebsisht sanksioneve t\u00eb vendosura Teheranit nga bashk\u00ebsia nd\u00ebrkomb\u00ebtare lidhur me b\u00ebrthamoren. N\u00eb fakt, t\u00eb dy vendet menaxhojn\u00eb me marr\u00ebveshje t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt nj\u00eb vendburim t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm gazi n\u00eb Gjirin Persik. Nga viti 2015, Emiratet jan\u00eb t\u00eb pranish\u00ebm edhe n\u00eb Jemen p\u00ebrkrah aleatit saudit. N\u00eb k\u00ebt\u00eb rajon luftojn\u00eb houthit\u00eb, q\u00eb praktikojn\u00eb zaidizmin (deg\u00eb heretike e shiizmit), pasi konsiderohen proiranian\u00eb dhe, p\u00ebr pasoj\u00eb konsiderohen si \u00abnj\u00eb kolon\u00eb e pest\u00eb e Teheranit\u00bb pran\u00eb ngushtic\u00ebs s\u00eb Detit t\u00eb Kuq.<\/p>\n Gjat\u00eb viteve fundit, Emiratet kan\u00eb fuqizuar edhe pranin\u00eb ushtarake n\u00eb disa vende t\u00eb konsideruara si strategjike: ata kontrollojn\u00eb n\u00eb fakt nj\u00eb baz\u00eb ushtarake n\u00eb Assad t\u00eb Eritres\u00eb, af\u00ebr Ngushtic\u00ebs Bab al-Mandeb, e cila lidh Detin e Kuq me Gjirin e Adenit. Ka mund\u00ebsi, nj\u00eb gj\u00eb e till\u00eb p\u00ebr t\u00eb shmangur q\u00eb Irani t\u00eb mund t\u00eb marr\u00eb kontrollin mbi t\u00eb, q\u00eb \u00ebsht\u00eb me r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr rrug\u00ebt tregtare q\u00eb kalojn\u00eb aty. Instalime t\u00eb tjera t\u00eb k\u00ebsaj natyre jan\u00eb inauguruar n\u00eb Somaliland e n\u00eb Libi, n\u00eb af\u00ebrsit\u00eb e Tobrukut, nga ku Emiratet mb\u00ebshtesin Gjeneralin Khalifa Haftar kund\u00ebr qeveris\u00eb s\u00eb Tripolit, e njohur nga bashk\u00ebsia nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n P\u00ebr ta fuqizuar k\u00ebt\u00eb impenjim strategjiko \u2013 ushtarak, qeveria e Abu Dhabi \u00abpo modernizon industrin\u00eb e saj luftarake: para pak koh\u00ebsh ka lidhur nj\u00eb marr\u00ebveshje me Rusin\u00eb p\u00ebr t\u00eb zhvilluar gjenerat\u00ebn e saj t\u00eb 5-t\u00eb t\u00eb avion\u00ebve gjuajt\u00ebs bombardues. Marr\u00ebveshje ka ardhur pas refuzimit amerikan p\u00ebr t\u2019ua shitur avion\u00ebt e tij F-35 vendeve t\u00eb Gjirit, p\u00ebr t\u00eb ruajtur superioritetin ushtarak t\u00eb Izraelit n\u00eb rajon\u00bb. Por gj\u00ebrat jan\u00eb m\u00eb komplekse nga sa duken dhe p\u00ebr Emiratet elementi politiko \u2013 ushtarak nuk \u00ebsht\u00eb shk\u00ebputur asnj\u00ebher\u00eb nga ai ekonomik, q\u00eb megjithat\u00ebka prioritet ndaj \u00e7do gj\u00ebje tjet\u00ebr. Pavar\u00ebsisht rivalitetit t\u00eb eg\u00ebr, midis Abu Dhabi dhe Teheranit ekzistojn\u00eb edhe pika kontakti. N\u00eb fakt, nuk duhet harruar se n\u00eb Dubai jetojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb se 300000 iranian\u00eb, q\u00eb zhvillojn\u00eb aktivitete financiare t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr ekonomin\u00eb e qytetit.<\/p>\n Sanksionet e fundit ekonomike e vendosura Iranit nga Trump do t\u2019i d\u00ebmtojn\u00eb seriozisht aferat e Emiratit, portet e t\u00eb cilit do t\u00eb regjistrojn\u00eb nj\u00eb r\u00ebnie t\u00eb fort\u00eb t\u00eb trafiqeve tregtare n\u00eb favor t\u00eb atyre t\u00eb Omanit fqinj, q\u00eb do t\u2019i zbatoj\u00eb sanksione n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb m\u00eb pak rigoroze dhe duke mbajtur parasysh paras\u00ebgjithash interesat e veta. Por nuk duhet harruar se bashk\u00eb me saudit\u00ebt dhe izraelian\u00ebt, Emiratet jan\u00eb mb\u00ebshtet\u00ebsit m\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj e linj\u00ebs s\u00eb vendosm\u00ebris\u00eb ndaj Iranit, duke ushtruar presion ndaj Shteteve t\u00eb Bashkuara p\u00ebr zbatimin e sanksioneve t\u00eb reja, aq sa lidhur me k\u00ebt\u00eb \u00ebsht\u00eb folur p\u00ebr nj\u00eb \u00abtrek\u00ebnd\u00ebzim politiko \u2013 strategjik\u00bb (antiiranian) t\u00eb lidhur midis Arabis\u00eb Saudite, Emirateve t\u00eb Bashkuara Arabe dhe Izraelit, q\u00eb deri pak koh\u00eb m\u00eb par\u00eb konsiderohej si armiku num\u00ebr nj\u00eb i fuqive sunite t\u00eb Gjirit.<\/p>\n Por nj\u00ebkoh\u00ebsisht kriza e fundit iraniane \u00ebsht\u00eb ndjekur me nj\u00eb far\u00eb preokupimi nga EBA-ja. N\u00eb fakt, n\u00ebse Teherani do t\u00eb vendoste t\u00eb vazhdont\u00eb n\u00eb rrug\u00ebn e b\u00ebrthamores dhe t\u00eb rifillonte t\u00eb pasuronte uranimu, n\u00eb rastin m\u00eb t\u00eb keq, mund t\u00eb arrihej n\u00eb bombardimin e instalimeve b\u00ebrthamore nga ana e Shteteve t\u00eb Bashkuara apo Izraelit. \u00abN\u00eb nj\u00eb rast t\u00eb till\u00eb, shkruan politologu Rachid Chaker, Irani ka k\u00ebrc\u00ebnuar se do bllokoj\u00eb Ngushtic\u00ebn e Hormuzit, gj\u00eb q\u00eb do t\u00eb kishte pasoja t\u00eb menj\u00ebhershme mbi eksportin petrolifer, dometh\u00ebn\u00eb mbi ekonomin\u00eb, e Emirateve\u00bb. K\u00ebshtu, n\u00ebse nga nj\u00ebra an\u00eb EBA-ja tenton q\u00eb t\u00eb frenoj\u00eb ekspnsionin e friksh\u00ebm shiit n\u00eb rajon e Lindjes s\u00eb Mesme, nga nj\u00ebra an\u00eb veprojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb till\u00eb q\u00eb situata t\u00eb mos percipitoj\u00eb dhe, sidomos, q\u00eb zgjatja e sanksioneve amerikane n\u00eb perspektiv\u00eb t\u00eb mos i d\u00ebmtoj\u00eb interesat e tyre ekonomike. Prandaj nuk do t\u00eb ishin kund\u00ebr faktit q\u00eb nj\u00eb komision nd\u00ebrkomb\u00ebtar, ka mund\u00ebsi me drejtim amerikan apo europian, t\u00eb merrej me \u00e7\u00ebshtjet e ndryshme t\u00eb debatuara (konflikte territoriale, b\u00ebrthamore iraniane dhe t\u00eb tjera).<\/p>\n Nj\u00eb tjet\u00ebr front i nxeht\u00eb n\u00eb t\u00eb cilin Emiratet jan\u00eb t\u00eb pranish\u00ebm \u2013 jo aq p\u00ebr ushqimin e konfliktit, por p\u00ebr t\u00eb investuar n\u00eb rind\u00ebrtim \u2013 \u00ebsht\u00eb ai sirian. Nj\u00eb eksponent i lart\u00eb i regjimit financiar t\u00eb EBA-s\u00eb, Addel Jalil Bluki, disa muaj m\u00eb par\u00eb ka shkuar n\u00eb Damask p\u00ebr t\u00eb takuar p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e holdingut m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00eb sirian, Damascus Cham, i kontrolluar nja njer\u00ebz t\u00eb af\u00ebrt me al Assad. Fakti q\u00eb mediat qeveritare i kan\u00eb dh\u00ebn\u00eb shum\u00eb hap\u00ebsir\u00eb takimit tregon se d\u00ebshirohet t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb sinjal hapjeje i regjimit ndaj Emirateve, dometh\u00ebn\u00eb ndaj atyre vendeve t\u00eb Gjirit t\u00eb konsideruar m\u00eb t\u00eb moderuar dhe m\u00eb pak t\u00eb rreshtuar ideologjikisht, megjith\u00ebse deri pak koh\u00eb m\u00eb par\u00eb jan\u00eb par\u00eb si mb\u00ebshtet\u00ebs t\u00eb frontit t\u00eb \u00abterrorizmit\u00bb t\u00eb udh\u00ebhequr nga Arabia Saudite.<\/p>\n Kjo mund t\u00eb b\u00ebj\u00eb q\u00eb Emiratet, p\u00ebr shkak t\u00eb orientimit t\u00eb tyre politiko \u2013 fetar m\u00eb t\u00eb moderuar se ai i Arabis\u00eb Saudite dhe t\u00eb forc\u00ebs s\u00eb tyre t\u00eb jasht\u00ebzakonshme financiare, t\u00eb b\u00ebhen \u00abnj\u00eb vend nd\u00ebrmjet\u00ebsimi dhe takimi\u00bb. K\u00ebtu q\u00ebndron forca e v\u00ebrtet\u00eb e vendit: aft\u00ebsia e tij p\u00ebr t\u00eb dialoguar me aktor\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm politik\u00eb, si p\u00ebr shembull Damasku, Moska dhe Teherani. Dometh\u00ebn\u00eb, me fuqi ushtarakisht dhe ekonomikisht rivale, por n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb t\u00eb gatsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar zgjidhje kompromisi apo konfrontimi t\u00eb thjesht\u00eb, megjith\u00ebse, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb par\u00eb n\u00eb rastin sirian, vet\u00ebm p\u00eb tema me karakter ekonomik dhe financiar, pa ceduar p\u00ebr \u00e7\u00ebshtje t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb politik\u00ebs nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Tema p\u00ebr t\u00eb cilat nganj\u00ebher\u00eb \u00ebsht\u00eb e mundur t\u00eb \u00abtragetohen\u00bb perspektiva mir\u00ebkuptimi ose t\u00eb avancohen rrug\u00ebtime, anipse jo gjithmon\u00eb linear\u00eb, paq\u00ebtimi. Civilta Cattolica\/Bota.al<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Emiratet e Bashkuara Arabe (EBA) jan\u00eb nj\u00eb federat\u00eb prej 7 emiratesh, por t\u00eb bashkuar n\u00eb nj\u00eb entitet t\u00eb vet\u00ebm shtet\u00ebror, ku m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishmit e t\u00eb cil\u00ebve jan\u00eb ato t\u00eb Abu Dhabi (kryeqendra e t\u00eb cil\u00ebs \u00ebsht\u00eb edhe kryeqyteti) dhe Dubai. Pavar\u00ebsisht se mbulojn\u00eb nj\u00eb sip\u00ebrfaqe t\u00eb kufizuar t\u00eb Gadishullit Arabik (83600 kilometra katrore), p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3348,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"footnotes":""},"categories":[8,3,14,18,21],"tags":[],"yoast_head":"\n