Nga Rachel Ross<\/p>\n
Modifikimi gjenetik, \u00ebsht\u00eb procesi i ndryshimit t\u00eb p\u00ebrb\u00ebrjes gjenetike t\u00eb nj\u00eb organizmi. Kjo ka ndodhur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb indirekte p\u00ebr mij\u00ebra vjet, nga mbar\u00ebshtimi i kontrolluar ose selektiv i bim\u00ebve dhe kafsh\u00ebve. Bioteknologjia moderne, e ka b\u00ebr\u00eb m\u00eb t\u00eb leht\u00eb dhe m\u00eb t\u00eb shpejt\u00eb modifikimin e nj\u00eb gjeni t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, p\u00ebrmes inxhinieris\u00eb gjenetike.<\/p>\n
Termat \u201dmodifikim\u201d dhe \u201cinxhinierim\u201d, p\u00ebrdoren shpesh n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb nd\u00ebrsjell\u00eb n\u00eb kontekstin e etiketimit t\u00eb prodhimeve t\u00eb modifikuara gjenetikisht, ose si\u00e7 njihen shkurt \u201cOMG\u201d. N\u00eb fush\u00ebn e bioteknologjis\u00eb, OMG n\u00ebnkupton organizmin e modifikuar gjenetikisht, nd\u00ebrsa n\u00eb industrin\u00eb ushqimore, termi i referohet ekskluzivisht ushqimeve q\u00eb jan\u00eb projektuar q\u00ebllimisht t\u00eb modifikohen, dhe jo organizmave t\u00eb seleksionuara.<\/p>\n
Modifikimi gjenetik daton q\u00eb n\u00eb koh\u00ebt e lashta, kur njer\u00ebzit ndikuan tek gjenetika, p\u00ebrmes organizmave t\u00eb mbar\u00ebshtuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb selektive. Kur p\u00ebrs\u00ebritet n\u00eb disa breza, ky proces \u00e7on n\u00eb ndryshime dramatike t\u00eb species. Qeni ka t\u00eb ngjar\u00eb t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb nd\u00ebr kafsh\u00ebt e para, t\u00eb modifikuar enkas gjenetikisht diku rreth 32.000 vjet m\u00eb par\u00eb.<\/p>\n
Sipas studiuesve, ujq\u00ebrit e eg\u00ebr u bashkuan me paraardh\u00ebsit tan\u00eb gjahtar-mbledh\u00ebs n\u00eb Azin\u00eb Lindore, ku qent\u00eb u shtuan dhe u b\u00ebn\u00eb m\u00eb t\u00eb aft\u00eb. Gjat\u00eb mij\u00ebra vjet\u00ebve, njer\u00ebzit i ushqyen qent\u00eb me personalitetin dhe tiparet fizike t\u00eb d\u00ebshiruara, duke \u00e7uar p\u00ebrfundimisht n\u00eb shum\u00ebllojshm\u00ebrin\u00eb e qenve q\u00eb shohim sot.<\/p>\n
Nd\u00ebrkoh\u00eb bima m\u00eb e hershme, e njohur si e modifikuar gjenetikisht \u00ebsht\u00eb gruri. Kjo kultur\u00eb jetike p\u00ebr njeriun, mendohet ta ket\u00eb origjin\u00ebn n\u00eb Lindjen e Mesme dhe Afrik\u00ebn Veriore n\u00eb zon\u00ebn e njohur si Pllaja Pjellore. Fermer\u00ebt e lasht\u00eb, e selektuan k\u00ebt\u00eb bim\u00eb rreth 9000 vite Para Krishtit, p\u00ebr t\u00eb krijuar varietete m\u00eb t\u00eb zbutura, me kokrra m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha.<\/p>\n
Duke nisur nga viti 8000 Para Krishtit, kultivimi i grurit t\u00eb but\u00eb ishte p\u00ebrhapur n\u00eb Evrop\u00eb dhe Azi. Mbar\u00ebshtimi i vazhduesh\u00ebm selektiv i grurit, rezultoi n\u00eb mij\u00ebra varietete q\u00eb kultivohen sot n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn. Edhe misri, ka p\u00ebrjetuar disa nga ndryshimet gjenetike m\u00eb dramatike gjat\u00eb mij\u00ebra viteve t\u00eb fundit.<\/p>\n
Variateti kryesor, rrjedh nga nj\u00eb bim\u00eb e njohur si teosinte, nj\u00eb barishte e eg\u00ebr me flet\u00eb t\u00eb vogla, q\u00eb prodhonte vet\u00ebm disa kokra. Me kalimin e koh\u00ebs, fermer\u00ebt i p\u00ebrzgjodh\u00ebn farat me kujdes, p\u00ebr t\u00eb krijuar nj\u00eb bim\u00eb misri me flet\u00eb t\u00eb m\u00ebdha, dhe me m\u00eb shum\u00eb kokrra.<\/p>\n
P\u00ebrtej k\u00ebtyre kulturave, shumica e produkteve q\u00eb ham\u00eb sot \u2013 p\u00ebrfshir\u00eb bananet, moll\u00ebt dhe domatet \u2013 i jan\u00eb n\u00ebnshtruar mbar\u00ebshtimit selektiv n\u00eb disa breza. Nd\u00ebrkoh\u00eb teknologjia, q\u00eb ve\u00e7on dhe transferon nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb ADN-s\u00eb nga nj\u00eb organiz\u00ebm n\u00eb tjetrin, u zhvillua n\u00eb vitin 1973 nga Herbert Bojer dhe Stenli Kohen, studiues n\u00eb Universitetin e Kalifornis\u00eb dhe Universitetin Stenford.<\/p>\n
T\u00eb dy shkenc\u00ebtar\u00ebt, arrit\u00ebn t\u00eb transferonin nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb ADN-s\u00eb nga nj\u00eb lloj bakterie n\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr, duke mund\u00ebsuar nj\u00eb rezistenc\u00eb antibiotike tek bakteret e modifikuara. Nj\u00eb vit m\u00eb pas, dy biolog\u00eb molekular\u00eb amerikan\u00eb, Beatri\u00e7e Minc dhe Rudolf Jenish, fut\u00ebn materiale t\u00eb huaja n\u00eb embrionet e miut n\u00eb eksperimentin e par\u00eb t\u00eb modifikimit gjenetikisht tek kafsh\u00ebt, duke p\u00ebrdorur teknikat e inxhinieris\u00eb gjenetike.<\/p>\n
Studiuesit modifikuan gjithashtu bakteret q\u00eb do t\u00eb p\u00ebrdoreshin si medikamente. N\u00eb vitin 1982, insulina humane u sintetizua nga bakteret e bakterit E.coli e modifikuar gjenetikisht, duke u b\u00ebr\u00eb k\u00ebs ila\u00e7i i par\u00eb gjenetik i prodhuar nga gjenetikisht n\u00eb bot\u00eb.<\/p>\n
Sipas Universitetit Shtet\u00ebror t\u00eb Ohajos n\u00eb SHBA, ekzistojn\u00eb 4 metoda kryesore t\u00eb kulturave gjenetikisht modifikuar:<\/p>\n
Mbar\u00ebshtimi selektiv: Dy llojet e bim\u00ebve kryq\u00ebzohen dhe mbar\u00ebshtohen mes tyre, p\u00ebr t\u00eb prodhuar pasardh\u00ebs me karakteristika specifike. N\u00eb k\u00ebt\u00eb rast mund t\u00eb preken 10.000-300.000 gjene. Kjo \u00ebsht\u00eb metoda m\u00eb e vjet\u00ebr e modifikimit gjenetik, dhe q\u00eb zakonisht nuk \u00ebsht\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb kategorin\u00eb e ushqimit OMGJ.<\/p>\n
Mutagjeneza:Farat e bim\u00ebve, ekspozohen q\u00ebllimisht ndaj kimikateve ose rrezatimit, p\u00ebr t\u00eb shnd\u00ebrruar organizmat brenda saj. Pasardh\u00ebsit me tiparet e d\u00ebshiruara, ruhen dhe kultivohen m\u00eb tej. Edhe mutagjeneza, nuk p\u00ebrfshihet zakonisht n\u00eb kategorin\u00eb e ushqimit OMG.<\/p>\n
Nd\u00ebrhyrja tek ARN: Gjenet individuale t\u00eb pad\u00ebshiruara tek nj\u00eb bim\u00eb \u00e7\u2019aktivizohen, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb zhduket \u00e7do tipar i pad\u00ebshiruar.<\/p>\n
Transgjenetika:Nj\u00eb gjen merret nga nj\u00eb specie, dhe vendoset n\u00eb nj\u00eb specie tjet\u00ebr, p\u00ebr t\u00eb futur nj\u00eb tipar t\u00eb d\u00ebshiruesh\u00ebm.<\/p>\n
Dy metodat e fundit, cil\u00ebsohen si lloje t\u00eb inxhinieris\u00eb gjenetike. Sot, kultura t\u00eb caktuara, i jan\u00eb n\u00ebnshtruar inxhinieris\u00eb gjenetike p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsuar prodhimin e kulture, rezistenc\u00ebn ndaj d\u00ebmtimeve nga insektet dhe imunitetin ndaj s\u00ebmundjeve t\u00eb bim\u00ebve, si dhe p\u00ebr t\u00eb rritur vler\u00ebn ushqyese. N\u00eb treg, ato quhen organizma t\u00eb modifikuar gjenetikisht, ose kultura OMG.<\/p>\n
Kultura e par\u00eb gjenetikisht e modifikuar, q\u00eb u miratua t\u00eb kultivohej n\u00eb SHBA ishte domatja \u2018Flavr Savr\u2019 n\u00eb vitin 1994. Ajo kishte nj\u00eb afat m\u00eb t\u00eb gjat\u00eb t\u00eb ruajtjes, fale \u00e7\u2019aktivizimit t\u00eb gjenit q\u00eb shkakton zakonisht squlljen e domates me kalimin e koh\u00ebs.<\/p>\n
Sot, pambuku, misri dhe soja jan\u00eb kulturat m\u00eb t\u00eb zakonshme q\u00eb kultivohen n\u00eb SHBA si organizma t\u00eb modifikuar gjenetikisht. Shum\u00eb kultura OMG, jan\u00eb modifikuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb till\u00eb q\u00eb t\u00eb jen\u00eb rezistente ndaj insekteve, duke reduktuar ndjesh\u00ebm nevoj\u00ebn p\u00ebr pesticide, e cila mund t\u00eb ndot\u00eb uj\u00ebrat n\u00ebntok\u00ebsore dhe mjedisin rrethues.<\/p>\n
Por vitet e fundit, kultivimi i p\u00ebrhapur i kulturave t\u00eb OMG, \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb gjithnj\u00eb e m\u00eb i diskutuesh\u00ebm. P\u00ebr shembull, polenat nga kulturat e OMG-ve mund t\u00eb zhvendosen n\u00eb fushat e kulturave jo-OMG, si dhe n\u00eb popullatat e bar\u00ebrat e k\u00ebqija, t\u00eb cilat mund t\u00eb \u00e7ojn\u00eb n\u00eb denatyrimin e OMG-ve, p\u00ebr shkak t\u00eb kryq\u00ebzimeve aksidentale.<\/p>\n
Ata q\u00eb jan\u00eb n\u00eb favor t\u00eb OMG-ve, besojn\u00eb se konsumator\u00ebt duhet t\u00eb jen\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb vendosin, n\u00ebse d\u00ebshirojn\u00eb t\u00eb blejn\u00eb apo jo ushqime t\u00eb modifikuara gjenetikisht. Por t\u00eb tjer\u00ebt, kan\u00eb dyshimet e tyre. \u201cEksperimentimi mbi njer\u00ebzit pa p\u00eblqimin e tyre, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb problem thelb\u00ebsor. Nuk jan\u00eb vet\u00ebm rreziqet q\u00eb njohim, por edhe rreziqe t\u00eb tjera q\u00eb nuk jan\u00eb p\u00ebrcaktuar. Ne as q\u00eb e dim\u00eb se \u00e7far\u00eb po rrezikojm\u00eb\u201d- thot\u00eb Rivka Uinberg, profesoresh\u00eb e filozofis\u00eb n\u00eb Kolegjin Skrips. Sipas saj \u201cproblemi i madh me t\u00eb gjitha k\u00ebto teknologji eksperimentale, \u00ebsht\u00eb pik\u00ebrisht q\u00eb ato jan\u00eb eksperimentale\u201d.<\/p>\n
Marr\u00eb me shkurtime nga LiveScience \u2013 Bota.al<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Nga Rachel Ross Modifikimi gjenetik, \u00ebsht\u00eb procesi i ndryshimit t\u00eb p\u00ebrb\u00ebrjes gjenetike t\u00eb nj\u00eb organizmi. Kjo ka ndodhur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb indirekte p\u00ebr mij\u00ebra vjet, nga mbar\u00ebshtimi i kontrolluar ose selektiv i bim\u00ebve dhe kafsh\u00ebve. Bioteknologjia moderne, e ka b\u00ebr\u00eb m\u00eb t\u00eb leht\u00eb dhe m\u00eb t\u00eb shpejt\u00eb modifikimin e nj\u00eb gjeni t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, p\u00ebrmes inxhinieris\u00eb gjenetike. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3033,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"footnotes":""},"categories":[3,14,18,21],"tags":[],"yoast_head":"\n