{"id":23819,"date":"2024-03-27T22:18:57","date_gmt":"2024-03-27T21:18:57","guid":{"rendered":"https:\/\/redaktori.com\/?p=23819"},"modified":"2024-03-27T22:18:57","modified_gmt":"2024-03-27T21:18:57","slug":"prof-dr-artan-borici-shqiptari-i-cern-qe-shtroi-rrugen-e-integrimit-te-shkences-shqiptare-ne-eksperimentin-e-madh","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/redaktori.com\/?p=23819","title":{"rendered":"Prof.dr Artan Bori\u00e7i, shqiptari i CERN q\u00eb shtroi rrug\u00ebn e integrimit t\u00eb shkenc\u00ebs shqiptare n\u00eb eksperimentin e madh"},"content":{"rendered":"<p>N\u00eb 3 vjetorin e ndarjes nga jeta t\u00eb fizikantit t\u00eb shquar shqiptar, Akademikut, prof.dr. Artan Bori\u00e7i, po sjellim p\u00ebr lexuesit nj\u00eb intervist\u00eb q\u00eb ai b\u00ebri para 14 vitesh, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb zhytej n\u00eb bot\u00ebn e \u2018Grimc\u00ebs s\u00eb Zotit\u2019, eksperimentit m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb shkenc\u00ebs, ai i CERN-it. Bori\u00e7i ishte edhe shqiptari i aplikimit m\u00eb t\u00eb madh n\u00eb fizik\u00eb, bashk\u00ebpun\u00ebtor n\u00eb eksperimentin q\u00eb mbledh kokat m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb shkenc\u00ebs s\u00eb fizik\u00ebs n\u00eb bot\u00eb. Aty ishte edhe Bori\u00e7i. Gjat\u00eb rr\u00ebfimit ai flet edhe p\u00ebr p\u00ebrpjekjet e tij p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb an\u00ebtare t\u00eb CERN-it, p\u00ebrpjekje q\u00eb nuk reshti asnj\u00ebher\u00eb duke patur n\u00eb mendje p\u00ebrfitimin e madh jo vet\u00ebm t\u00eb shkenc\u00ebs shqiptare n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi por t\u00eb rinjve q\u00eb studiojn\u00eb fizik\u00eb dhe aspirojn\u00eb drejt thell\u00ebsis\u00eb s\u00eb pashtershme t\u00eb shkenc\u00ebs.<br \/>\nNd\u00ebrsa sot po shkohet drejt nj\u00eb marr\u00ebveshje me CERN, kontributi i Prof. Artan Bori\u00e7it \u00ebsht\u00eb aty si nj\u00eb shteg q\u00eb e la hapur p\u00ebr t\u00eb tjer\u00ebt kur Shqip\u00ebria t\u00eb kishte interesin dhe vler\u00ebsimin p\u00ebr shkenc\u00ebn dhe partneritetin n\u00eb shkenc\u00eb. Dhe duhet kujtuar e po aq vler\u00ebsuar si pioneri i shkenc\u00ebs dhe k\u00ebrkimit n\u00eb fush\u00ebn e energjive t\u00eb larta, p\u00ebrvoj\u00ebn q\u00eb la pas dhe p\u00ebrpjekjet e tij p\u00ebr ta kthyer n\u00eb frym\u00ebzim edhe p\u00ebr shkenc\u00ebtar\u00ebt e rinj shqiptar\u00eb lavdin\u00eb e CERN ku ai ishte kontributor her\u00eb nga Tirana e her\u00eb nga Zvicra.<\/p>\n<p>M\u00eb posht\u00eb biseda me Prof. Dr. Artan Bori\u00e7in publikuar nga gazeta Standart n\u00eb 2010 me gazetarin Ardit Bido.<\/p>\n<p class=\"s3\"><strong><span class=\"s2\"><span class=\"bumpedFont15\">Artan Bori\u00e7i, Bashk\u00ebpun\u00ebtori shqiptar i CERN-i<\/span><\/span><span class=\"s2\"><span class=\"bumpedFont15\">: \u00c7far\u00eb presim nga P\u00ebrshpejtuesi i Madh<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p class=\"s3\"><span class=\"s2\"><span class=\"bumpedFont15\">Prof. Dr. Artan Bori\u00e7i \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nd\u00ebr shkenc\u00ebtar\u00ebt e pak\u00ebt shqiptar\u00eb q\u00eb bashk\u00ebpunojn\u00eb n\u00eb eksperimentin m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb fizik\u00ebs. Ai shpjegon p\u00ebr \u201cstandard\u201d se \u00e7far\u00eb po b\u00ebhet n\u00eb Zvic\u00ebr, \u00e7far\u00eb p\u00ebrfiton njer\u00ebzimi prej tij, \u201cmisteret\u201d q\u00eb rrethojn\u00eb eksperimentin, vrimat e zeza q\u00eb mund t\u00eb krijohen dhe se si Shqip\u00ebria nuk u b\u00eb an\u00ebtare e CERN-it, sepse nuk kishte\u2026 1 mij\u00eb dollar\u00eb<\/span><\/span><\/p>\n<p class=\"s5\"><span class=\"s4\"><span class=\"bumpedFont15\">Pasi jep m\u00ebsim p\u00ebr student\u00ebt e Fizik\u00ebs t\u00eb Universitetit t\u00eb Tiran\u00ebs, Artan Bori\u00e7i hyn n\u00eb laboratorin e tij p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb eksperimentin m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb shkenc\u00ebs, deri m\u00eb sot. Mij\u00ebra kilometra larg, me superkompjuter\u00ebt e pak\u00ebt t\u00eb Departamentit ku punon, ai jep kontributin e tij p\u00ebr eksperimentin e CERN-it, q\u00eb po zhvillohet n\u00eb tunelin 27-kilomet\u00ebrsh n\u00ebn Zvic\u00ebr dhe Franc\u00eb.\u00a0Prof. Dr. Artan Bori\u00e7in e takojm\u00eb n\u00eb dit\u00ebn kur eksperimenti mori s\u00ebrish jet\u00eb, pas avaris\u00eb disamujore q\u00eb kishte p\u00ebsuar. I pasionuar me pun\u00ebn e tij, e kishte ndjekur drejtp\u00ebrdrejt konferenc\u00ebn p\u00ebr shtyp, t\u00eb organizuar nga fizikan\u00ebt e CERN-it dhe ishte p\u00ebrgatitur p\u00ebr t\u00eb bashk\u00ebpunuar me koleg\u00ebt e tij.\u00a0\u201cUn\u00eb CERN-in e vizitoj her\u00eb pas here. Kam koh\u00eb pa e vizituar, por ne b\u00ebjm\u00eb k\u00ebtu punime komplementare p\u00ebr eksperimentin, vet\u00ebm superllogaritje n\u00eb superkompjuter, q\u00eb i b\u00ebjm\u00eb n\u00eb Departamentin e Fizik\u00ebs n\u00eb Universitetin e Tiran\u00ebs. Kemi bashk\u00ebpunim me fizikan\u00ebt t\u00eb CERN-it\u201d, \u2013 na thot\u00eb.<\/span><\/span><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-317401 td-animation-stack-type0-2\" src=\"https:\/\/www.droni.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/EB8CAFA1-540E-4998-80BF-A391A7BBE392-200x300.jpeg\" sizes=\"(max-width: 200px) 100vw, 200px\" srcset=\"https:\/\/www.droni.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/EB8CAFA1-540E-4998-80BF-A391A7BBE392-200x300.jpeg 200w, https:\/\/www.droni.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/EB8CAFA1-540E-4998-80BF-A391A7BBE392-280x420.jpeg 280w, https:\/\/www.droni.al\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/EB8CAFA1-540E-4998-80BF-A391A7BBE392.jpeg 640w\" alt=\"\" width=\"200\" height=\"300\" \/><\/p>\n<p class=\"s6\"><strong><span class=\"s2\"><span class=\"bumpedFont15\">Shqip\u00ebria dhe CERN-i<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p class=\"s6\"><span class=\"s4\"><span class=\"bumpedFont15\">N\u00eb fakt, shum\u00eb leht\u00eb ai mund t\u00eb ishte sot n\u00eb Gjenev\u00eb, si nj\u00eb nd\u00ebr fizikan\u00ebt e pakt\u00eb shqiptar\u00eb q\u00eb studion energjit\u00eb e larta, por kjo \u00ebsht\u00eb e pamundur. Jo p\u00ebr shkak t\u00eb pamund\u00ebsis\u00eb s\u00eb tij, e as p\u00ebr nivelin e pun\u00ebs q\u00eb b\u00ebn; krejt e kund\u00ebrta, koleg\u00ebt e tij n\u00eb CERN jan\u00eb t\u00eb k\u00ebnaqur me bashk\u00ebpunimin. Disa mij\u00ebra euro e ndajn\u00eb shkenc\u00ebtarin shqiptar\u00eb, q\u00eb nga bashk\u00ebpun\u00ebtor i jasht\u00ebm t\u00eb jet\u00eb pjes\u00eb e brendshme e k\u00ebtij eksperimenti.\u00a0\u201cShqip\u00ebria nuk \u00ebsht\u00eb an\u00ebtare e CERN-it dhe ky \u00ebsht\u00eb handikap i madh. Un\u00eb mendoj pa frik\u00eb se n\u00eb bashk\u00ebpunimet e m\u00ebdha q\u00eb ka CERN-i, shumica jan\u00eb t\u00eb rinj e t\u00eb reja\u201d, \u2013 thot\u00eb Prof. Bori\u00e7i, teksa na tregon se CERN \u00ebsht\u00eb nj\u00eb institucion me an\u00ebtar\u00eb nga dhjet\u00ebra shtete evropiane, e ku edhe Shqip\u00ebria shum\u00eb leht\u00eb mund t\u00eb b\u00ebhet an\u00ebtare; jo vet\u00ebm p\u00ebr t\u00eb lejuar shkenc\u00ebtar\u00ebt shqiptar\u00eb q\u00eb t\u00eb punojn\u00eb aty, por edhe p\u00ebr t\u00eb ndihmuar t\u00eb rinjt\u00eb dhe t\u00eb rejat q\u00eb mbarojn\u00eb studimet p\u00ebr fizik\u00eb.\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n<p class=\"s6\"><span class=\"s4\"><span class=\"bumpedFont15\">E n\u00eb fakt, ofertat p\u00ebr k\u00ebt\u00eb pjes\u00ebmarrje kan\u00eb ekzistuar; p\u00ebrgjigjja nga Shqip\u00ebria ishte negative! B\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr vitin 1991, vitin kur kishte \u201cedhe gjasht\u00eb dit\u00eb buk\u00eb\u201d dhe ku 1\u00a0<\/span><\/span><span class=\"s4\"><span class=\"bumpedFont15\">mij\u00eb dollar\u00ebt e k\u00ebrkuara nga CERN-i ishin nj\u00eb luks p\u00ebr vendin ton\u00eb.\u00a0\u201cN\u00eb 1991 i \u00ebsht\u00eb ofruar Shqip\u00ebris\u00eb t\u00eb jet\u00eb an\u00ebtar i CERN-it dhe oferta \u00ebsht\u00eb refuzuar, sepse shteti shqiptar nuk kishte 1 mij\u00eb dollar\u00eb q\u00eb nevojiteshin p\u00ebr kuotizacionin. P\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb CERN-it erdh\u00ebn n\u00eb at\u00eb koh\u00eb dhe u takuan me Kryeministrin e at\u00ebhersh\u00ebm t\u00eb vendit, z. Ylli Bufi dhe i ofruan q\u00eb t\u00eb b\u00ebheshim an\u00ebtar t\u00eb CERN-it, por nuk kishim vet\u00ebm 1 mij\u00eb dollar\u00eb. Ishte periudha q\u00eb vendi yn\u00eb ishte pa buxhet\u201d, \u2013 na thot\u00eb Prof. Bori\u00e7i.\u00a0Por sot, kur 1 mij\u00eb dollar\u00ebt jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrballueshme akoma edhe p\u00ebr mij\u00ebra buxhete familjare, problemi q\u00ebndron tjet\u00ebrkund.\u00a0\u201cMungon vullneti politik nga ne, ose nuk ka pasur lobing t\u00eb fort\u00eb. Ne nuk kemi ende nj\u00eb grup lobingu fizikan\u00ebsh. Ne mund t\u00eb jemi gjithsej n\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn 4-5 fizikan\u00eb shqiptar\u00eb, q\u00eb punojm\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb direkte ose indirekte me energjit\u00eb e larta q\u00eb punon CERN-i. Pra \u00ebsht\u00eb num\u00ebr i vog\u00ebl dhe lobingu \u00ebsht\u00eb i v\u00ebshtir\u00eb. Por, qeveris\u00eb duhet t\u2019i shkoj vet\u00eb n\u00eb mendje, sepse \u00ebsht\u00eb e mir\u00eb p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb\u201d, \u2013 thot\u00eb ai.\u00a0Nj\u00eb shkenc\u00ebtar nga vendet q\u00eb nuk jan\u00eb pjes\u00eb e CERN-it nuk mund t\u00eb punoj\u00eb brenda CERN-it, por vet\u00ebm si bashk\u00ebpun\u00ebtor i jasht\u00ebm. Por nga ana tjet\u00ebr, t\u00eb sapodiplomuarit nga vendet an\u00ebtare mund shum\u00eb thjesht t\u00eb marrin eksperienc\u00eb t\u00eb vyer n\u00eb institucionin m\u00eb t\u00eb madh shkencor n\u00eb bot\u00eb.\u00a0\u201cJo vet\u00ebm, p\u00ebr ne pak fizikant\u00ebt e pak\u00ebt t\u00eb k\u00ebsaj fushe q\u00eb do t\u00eb mund t\u00eb aplikonim dijet tona dhe t\u00eb ishim pjes\u00eb e saj; por, mbi t\u00eb gjitha p\u00ebr student\u00ebt e rinj, t\u00eb cil\u00ebt shum\u00eb thjesht mund t\u00eb punonin pran\u00eb CERN-it, t\u00eb merrnin dije e t\u00eb mund t\u00eb \u00e7onin hapa m\u00eb p\u00ebrpara shkenc\u00ebn n\u00eb Shqip\u00ebri\u201d, \u2013 thot\u00eb Prof. Bori\u00e7i.\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n<p class=\"s6\"><strong><span class=\"s2\"><span class=\"bumpedFont15\">Eksperimenti<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p class=\"s6\"><span class=\"s4\"><span class=\"bumpedFont15\">Eksperimenti i CERN-it p\u00ebr Prof. Bori\u00e7in \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishmit n\u00eb historin\u00eb e shkenc\u00ebs. \u201cAjo q\u00eb po ndodh sot n\u00eb CERN \u00ebsht\u00eb nj\u00eb eksperiment i ri me energji t\u00eb lart\u00eb, 7 mij\u00eb miliard\u00eb elektron volt. \u00cbsht\u00eb trefish m\u00eb i madh fuqia energjetike sesa tematroni q\u00eb b\u00ebhet n\u00eb Amerik\u00eb dhe \u00ebsht\u00eb nj\u00eb energji, e cila \u00ebsht\u00eb mjaftueshm\u00ebrisht e madhe p\u00ebr t\u00eb zbuluar ligje t\u00eb reja t\u00eb natyr\u00ebs dhe kjo filloi t\u00eb m\u00ebrkur\u00ebn. Ky eksperiment do t\u00eb vazhdoj\u00eb p\u00ebr 10-20 vjet\u201d, \u2013 shpjegon ai.\u00a0Madje, rezultatet nis\u00ebn t\u00eb dalin shum\u00eb shpejt nga ky eksperiment, edhe pse jo surpriza p\u00ebr ta. \u201cPrej minutave t\u00eb para, shkenc\u00ebtar\u00ebt nis\u00ebn t\u00eb tregojn\u00eb disa rezultate. Por jo rezultate t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme, sepse duan muaj t\u00eb dh\u00ebna p\u00ebr t\u00eb nxjerr\u00eb rezultate t\u00eb paditura m\u00eb par\u00eb. P\u00ebr shembull, kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb me nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb pazbuluar t\u00eb universit, 90 p\u00ebr qind e universit \u00ebsht\u00eb energji e err\u00ebt; l\u00ebnd\u00eb e err\u00ebt\u201d, \u2013 thot\u00eb Prof. Bori\u00e7i, duke na treguar se ky eksperiment rimodelon at\u00eb q\u00eb ka ndodhur n\u00eb sekond\u00ebn e par\u00eb pas Big Bang-ut. \u201cSepse energjit\u00eb jan\u00eb t\u00eb atilla q\u00eb na \u00e7ojn\u00eb nj\u00eb sekond\u00eb larg krijimit\u00a0<\/span><\/span><span class=\"s4\"><span class=\"bumpedFont15\">t\u00eb universit. Ky eksperiment e \u00e7on gjendjen e forcave n\u00eb sekond\u00ebn e par\u00eb t\u00eb Big Bang-ut. Aty pritet t\u00eb kapen grimca t\u00eb reja q\u00eb pritet t\u00eb zbuloj\u00eb me \u00e7far\u00eb l\u00ebnde p\u00ebrb\u00ebhet galaktika\u201d, \u2013 tregon ai.\u00a0Eksperimenti n\u00eb vetvete duket shum\u00eb \u201ci leht\u00eb\u201d, p\u00ebr aq sa \u201ce leht\u00eb\u201d \u00ebsht\u00eb fizika. Shkenca duket se ka arritur n\u00eb at\u00eb nivel sa t\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrshpejtoj\u00eb protonet n\u00eb at\u00eb mas\u00eb sa t\u00eb mund t\u00eb imitoj\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn n\u00eb sekond\u00ebn e par\u00eb t\u00eb krijimit t\u00eb vet\u00eb.\u00a0\u201cJan\u00eb p\u00ebrshpejtuar dy tufa protonike. Nj\u00ebra \u00ebsht\u00eb 3.5 mij\u00eb miliard\u00eb elektronvolt secila tuf\u00eb. K\u00ebto tufa p\u00ebrplasen dhe l\u00ebshojn\u00eb grimca. Dedektor\u00ebt kapin grimcat e l\u00ebshuara, i analizojn\u00eb dhe p\u00ebr ato q\u00eb nuk i njohin thon\u00eb se \u00e7far\u00eb mund t\u00eb jen\u00eb, n\u00eb baz\u00eb t\u00eb teorive aktuale\u201d, \u2013 thot\u00eb Prof. Bori\u00e7i, duke shtuar se \u201cl\u00ebnda e err\u00ebt ka shum\u00eb kandidat\u00eb, por nj\u00eb nga kandidat\u00ebt kryesor \u00ebsht\u00eb grimca super-e-leht\u00eb supersimetrike. K\u00ebtu kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb me simetrin\u00eb mes l\u00ebnd\u00ebs dhe forc\u00ebs. N\u00eb sekond\u00ebn e par\u00eb pas Big Bang-ut energjia dhe forca ishin e nj\u00ebjta gj\u00eb, nuk dalloheshin me nj\u00ebra-tjetr\u00ebn. M\u00eb e lehta prej k\u00ebtyre grimcave \u00ebsht\u00eb kandidati kryesor p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebsja e grimc\u00ebs s\u00eb err\u00ebt\u201d.<\/span><\/span><\/p>\n<p class=\"s6\"><strong><span class=\"s2\"><span class=\"bumpedFont15\">High-Tech<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p class=\"s6\"><span class=\"s4\"><span class=\"bumpedFont15\">Ajo \u00e7ka \u00ebsht\u00eb e sigurt se do t\u00eb sjell\u00eb ky eksperiment \u00ebsht\u00eb teknologjia e lart\u00eb. CERN-i njihet si nj\u00eb nd\u00ebr shpik\u00ebsit kryesor t\u00eb \u201chigh-tech\u201d-ut n\u00eb Bot\u00eb. Edhe pse q\u00ebllimi i vet\u00eb \u00ebsht\u00eb fizika, shkenc\u00ebtar\u00ebt p\u00ebrgatisin nj\u00eb s\u00ebr\u00eb shpikjesh teknologjike p\u00ebr t\u00eb arritur q\u00ebllimin e tyre final. Uebi, \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00ebri prej k\u00ebtyre! Ajo \u00e7ka dihet, sipas profesor Bori\u00e7it, \u00ebsht\u00eb se pas k\u00ebtij eksperimenti qindra gjetje t\u00eb reja do t\u00eb hidhen n\u00eb treg dhe do t\u00eb na \u00e7ojn\u00eb n\u00eb nj\u00eb nivel tjet\u00ebr t\u00eb teknologjis\u00eb.\u00a0\u201cNga pik\u00ebpamja teknologjike, po b\u00ebhet nj\u00eb eksperiment q\u00eb ka kaluar \u00e7do lloj pritshm\u00ebrie. N\u00ebse marrin zhvillimin m\u00eb t\u00eb madh teknologjik sot, eksperimenti i CERN-it \u00ebsht\u00eb minimalisht 1 mij\u00eb her\u00eb m\u00eb i zhvilluar se ai. Prodhohen sot q\u00eb ne flasim, me miliarda fotografi n\u00eb sekond\u00eb dhe n\u00eb superkompjuter t\u00eb lidhur n\u00eb CERN, hiperneti po lidh fuqit\u00eb llogarit\u00ebse, jo thjesht transmetim t\u00eb dh\u00ebnash\u201d, \u2013 thot\u00eb ai.\u00a0P\u00ebr profesor Bori\u00e7in, askush nuk mund t\u00eb krahasohet me CERN-in dhe shum\u00eb shpejt, sipas tij, do t\u00eb shohim shpikje teknologjike, n\u00eb kompjutera e gjetk\u00eb q\u00eb do t\u00eb na rimodelojn\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si kemi m\u00ebsuar deri m\u00eb sot.\u00a0\u201cNga pik\u00ebpamja llogarit\u00ebse \u00ebsht\u00eb teknologji q\u00eb as Bill Gejts as Stiv Xhobs nuk mund ta konkurrojn\u00eb. CERN-i shpiku uebin, \u00ebsht\u00eb vendi i zhvillimeve t\u00eb m\u00ebdha teknologjike. Edhe sikur zbulimet n\u00eb fizik\u00eb t\u00eb jen\u00eb t\u00eb ul\u00ebta, nga pik\u00ebpamja teknologjike jan\u00eb arritur zhvillime gjigante\u201d, \u2013 thot\u00eb profesor Bori\u00e7i.\u00a0E krahas k\u00ebsaj, q\u00ebllimi p\u00ebrfundimtar mbetet fizika. P\u00ebr t\u00eb b\u00ebhen zbulimet teknologjike e n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb saj vihet e gjith\u00eb puna e shkenc\u00ebtar\u00ebve. Kjo, duket se do t\u00eb p\u00ebrb\u00ebj\u00eb edhe\u00a0<\/span><\/span><span class=\"s4\"><span class=\"bumpedFont15\">p\u00ebrfitimin m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb njer\u00ebzimit. \u201cT\u00eb zbulosh gj\u00ebra t\u00eb reja \u00ebsht\u00eb nj\u00eb p\u00ebrfitim i madh i njer\u00ebzimit. T\u00eb arrish t\u00eb zbulosh se \u00e7far\u00eb \u00ebsht\u00eb natyra, misteret e natyr\u00ebs \u00ebsht\u00eb nj\u00eb arritje e madhe\u201d, \u2013 thot\u00eb profesori.\u00a0Por nga pik\u00ebpamja sociale, q\u00ebllimi \u00ebsht\u00eb arritur, \u201csi\u00e7 tha edhe drejtuesi i eksperimentit, t\u00eb shoh\u00ebsh shkenc\u00ebtar\u00eb nga e gjith\u00eb bota, t\u00eb t\u00eb gjitha racave e etnive \u00ebsht\u00eb nj\u00eb arritje m\u00eb vete p\u00ebr k\u00ebt\u00eb eksperiment\u201d.<\/span><\/span><\/p>\n<p class=\"s6\"><strong><span class=\"s2\"><span class=\"bumpedFont15\">A rrezikojm\u00eb?<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n<p class=\"s6\"><span class=\"s4\"><span class=\"bumpedFont15\">N\u00eb \u00e7do rast, pak hapa shkencor\u00eb kan\u00eb b\u00ebr\u00eb njer\u00ebzit t\u00eb imagjinojn\u00eb aq sa ky. Teori konspiracioni, apokalipse t\u00eb paralajm\u00ebruara, zhvillime t\u00eb papritura, e habi e nd\u00ebrthurur me frik\u00ebn e kan\u00eb shoq\u00ebruar k\u00ebt\u00eb eksperiment prej \u00e7astit t\u00eb nisjes s\u00eb tij. Por rreziku p\u00ebr profesor Bori\u00e7in \u00ebsht\u00eb zero. P\u00ebr t\u00eb, vrimat e zeza q\u00eb do t\u00eb mund t\u00eb shkat\u00ebrrojn\u00eb bot\u00ebn nuk mund t\u00eb krijohen prej k\u00ebtij eksperimenti.\u00a0\u201cJan\u00eb 10 mij\u00eb miliard\u00eb eksperimente si k\u00ebto q\u00eb po zhvillohen n\u00eb CERN, q\u00eb b\u00ebn natyra n\u00eb sekond\u00eb nga rrezatimi kozmik. Vrimat e zeza nuk p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb asnj\u00eb lloj problemi\u201d, \u2013 na thot\u00eb ai, por duke shtuar se \u201cnga ana tjet\u00ebr mund\u00ebsia e krijimit t\u00eb vrimave t\u00eb vogla t\u00eb zeza nuk \u00ebsht\u00eb e pamundur n\u00ebse jan\u00eb t\u00eb v\u00ebrteta disa teori spekulative t\u00eb fizik\u00ebs s\u00eb sotme\u201d.\u00a0P\u00ebr t\u00eb, edhe n\u00eb rast se k\u00ebto vrima krijohen, ato do t\u00eb jen\u00eb aq t\u00eb vogla sa do t\u00eb shp\u00ebrb\u00ebhen vetiu dhe shum\u00eb shpejt. E n\u00ebse krijohen \u201cdy vrima t\u00eb zeza kurriz m\u00eb kurriz b\u00ebjn\u00eb q\u00eb t\u00eb kemi udh\u00ebtimin n\u00eb koh\u00eb\u201d, por nj\u00eb teori e till\u00eb ka probabilitet drejt zeros, p\u00ebr profesor Bori\u00e7in.\u00a0\u201cNe shpresojm\u00eb q\u00eb k\u00ebto teori spekulative t\u00eb ndodhin v\u00ebrtet, sepse b\u00ebhen zbulime t\u00eb m\u00ebdha\u201d, \u2013 thot\u00eb profesor Bori\u00e7i, duke treguar t\u00eb papriturat q\u00eb sjell fizika, q\u00eb ende nuk e njohim aq sa ajo njeh ne.\u00a0Eksperimenti i CERN-it \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nd\u00ebr kryesor\u00ebt n\u00eb fush\u00ebn e shkenc\u00ebs dhe m\u00eb i madhi i fizik\u00ebs. \u201cN\u00ebse prej tij do t\u00eb arrijm\u00eb t\u00eb zbulojm\u00eb t\u00eb v\u00ebrtetat q\u00eb na rrethojn\u00eb, do t\u00eb kemi arritur shum\u00eb pran\u00eb zhvillimit t\u00eb gjith\u00e7kas\u00eb q\u00eb na rrethon!\u201d<\/span><\/span><\/p>\n<p class=\"s5\"><em><span class=\"s4\"><span class=\"bumpedFont15\">Intervistoi Ardit Bido, Gazeta Standard, E hene 05 Prill 2010<\/span><\/span><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00eb 3 vjetorin e ndarjes nga jeta t\u00eb fizikantit t\u00eb shquar shqiptar, Akademikut, prof.dr. Artan Bori\u00e7i, po sjellim p\u00ebr lexuesit nj\u00eb intervist\u00eb q\u00eb ai b\u00ebri para 14 vitesh, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb zhytej n\u00eb bot\u00ebn e \u2018Grimc\u00ebs s\u00eb Zotit\u2019, eksperimentit m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb shkenc\u00ebs, ai i CERN-it. Bori\u00e7i ishte edhe shqiptari i aplikimit m\u00eb t\u00eb madh [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10892,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"footnotes":""},"categories":[9,23,3],"tags":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v22.3 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Prof.dr Artan Bori\u00e7i, shqiptari i CERN q\u00eb shtroi rrug\u00ebn e integrimit t\u00eb shkenc\u00ebs shqiptare n\u00eb eksperimentin e madh - Informohu qart\u00ebsisht!<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/redaktori.com\/?p=23819\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"sq_AL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Prof.dr Artan Bori\u00e7i, shqiptari i CERN q\u00eb shtroi rrug\u00ebn e integrimit t\u00eb shkenc\u00ebs shqiptare n\u00eb eksperimentin e madh - Informohu qart\u00ebsisht!\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"N\u00eb 3 vjetorin e ndarjes nga jeta t\u00eb fizikantit t\u00eb shquar shqiptar, Akademikut, prof.dr. Artan Bori\u00e7i, po sjellim p\u00ebr lexuesit nj\u00eb intervist\u00eb q\u00eb ai b\u00ebri para 14 vitesh, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb zhytej n\u00eb bot\u00ebn e \u2018Grimc\u00ebs s\u00eb Zotit\u2019, eksperimentit m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb shkenc\u00ebs, ai i CERN-it. Bori\u00e7i ishte edhe shqiptari i aplikimit m\u00eb t\u00eb madh [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/redaktori.com\/?p=23819\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Informohu qart\u00ebsisht!\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2024-03-27T21:18:57+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/artan-borici.jpeg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"770\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"433\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"http:\/\/redaktori.com\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"http:\/\/redaktori.com\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"11 minuta\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=23819\",\"url\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=23819\",\"name\":\"Prof.dr Artan Bori\u00e7i, shqiptari i CERN q\u00eb shtroi rrug\u00ebn e integrimit t\u00eb shkenc\u00ebs shqiptare n\u00eb eksperimentin e madh - Informohu qart\u00ebsisht!\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=23819#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=23819#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/artan-borici.jpeg\",\"datePublished\":\"2024-03-27T21:18:57+00:00\",\"dateModified\":\"2024-03-27T21:18:57+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/470e9b98b348cb5da953e2daff276aa2\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=23819#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"sq\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/redaktori.com\/?p=23819\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=23819#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/artan-borici.jpeg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/artan-borici.jpeg\",\"width\":770,\"height\":433},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=23819#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/redaktori.com\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Prof.dr Artan Bori\u00e7i, shqiptari i CERN q\u00eb shtroi rrug\u00ebn e integrimit t\u00eb shkenc\u00ebs shqiptare n\u00eb eksperimentin e madh\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/redaktori.com\/\",\"name\":\"http:\/\/redaktori.com - Informohu qart\u00ebsisht!\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/redaktori.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"sq\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/470e9b98b348cb5da953e2daff276aa2\",\"name\":\"http:\/\/redaktori.com\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5555287f41529e19277415e6cb9cfb4c?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5555287f41529e19277415e6cb9cfb4c?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"http:\/\/redaktori.com\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Prof.dr Artan Bori\u00e7i, shqiptari i CERN q\u00eb shtroi rrug\u00ebn e integrimit t\u00eb shkenc\u00ebs shqiptare n\u00eb eksperimentin e madh - Informohu qart\u00ebsisht!","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/redaktori.com\/?p=23819","og_locale":"sq_AL","og_type":"article","og_title":"Prof.dr Artan Bori\u00e7i, shqiptari i CERN q\u00eb shtroi rrug\u00ebn e integrimit t\u00eb shkenc\u00ebs shqiptare n\u00eb eksperimentin e madh - Informohu qart\u00ebsisht!","og_description":"N\u00eb 3 vjetorin e ndarjes nga jeta t\u00eb fizikantit t\u00eb shquar shqiptar, Akademikut, prof.dr. Artan Bori\u00e7i, po sjellim p\u00ebr lexuesit nj\u00eb intervist\u00eb q\u00eb ai b\u00ebri para 14 vitesh, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb zhytej n\u00eb bot\u00ebn e \u2018Grimc\u00ebs s\u00eb Zotit\u2019, eksperimentit m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb shkenc\u00ebs, ai i CERN-it. Bori\u00e7i ishte edhe shqiptari i aplikimit m\u00eb t\u00eb madh [&hellip;]","og_url":"https:\/\/redaktori.com\/?p=23819","og_site_name":"Informohu qart\u00ebsisht!","article_published_time":"2024-03-27T21:18:57+00:00","og_image":[{"width":770,"height":433,"url":"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/artan-borici.jpeg","type":"image\/jpeg"}],"author":"http:\/\/redaktori.com","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"http:\/\/redaktori.com","Est. reading time":"11 minuta"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=23819","url":"https:\/\/redaktori.com\/?p=23819","name":"Prof.dr Artan Bori\u00e7i, shqiptari i CERN q\u00eb shtroi rrug\u00ebn e integrimit t\u00eb shkenc\u00ebs shqiptare n\u00eb eksperimentin e madh - Informohu qart\u00ebsisht!","isPartOf":{"@id":"https:\/\/redaktori.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=23819#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=23819#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/artan-borici.jpeg","datePublished":"2024-03-27T21:18:57+00:00","dateModified":"2024-03-27T21:18:57+00:00","author":{"@id":"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/470e9b98b348cb5da953e2daff276aa2"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=23819#breadcrumb"},"inLanguage":"sq","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/redaktori.com\/?p=23819"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq","@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=23819#primaryimage","url":"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/artan-borici.jpeg","contentUrl":"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/artan-borici.jpeg","width":770,"height":433},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=23819#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/redaktori.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Prof.dr Artan Bori\u00e7i, shqiptari i CERN q\u00eb shtroi rrug\u00ebn e integrimit t\u00eb shkenc\u00ebs shqiptare n\u00eb eksperimentin e madh"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/redaktori.com\/#website","url":"https:\/\/redaktori.com\/","name":"http:\/\/redaktori.com - Informohu qart\u00ebsisht!","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/redaktori.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"sq"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/470e9b98b348cb5da953e2daff276aa2","name":"http:\/\/redaktori.com","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq","@id":"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5555287f41529e19277415e6cb9cfb4c?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5555287f41529e19277415e6cb9cfb4c?s=96&d=mm&r=g","caption":"http:\/\/redaktori.com"}}]}},"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/artan-borici.jpeg","blog_post_layout_featured_media_urls":{"thumbnail":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/artan-borici-150x150.jpeg",150,150,true],"full":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/artan-borici.jpeg",770,433,false]},"categories_names":{"9":{"name":"Analiz\u00eb","link":"https:\/\/redaktori.com\/?cat=9"},"23":{"name":"Intervista","link":"https:\/\/redaktori.com\/?cat=23"},"3":{"name":"Kryesore","link":"https:\/\/redaktori.com\/?cat=3"}},"tags_names":[],"comments_number":"0","wpmagazine_modules_lite_featured_media_urls":{"thumbnail":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/artan-borici-150x150.jpeg",150,150,true],"cvmm-medium":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/artan-borici.jpeg",300,169,false],"cvmm-medium-plus":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/artan-borici.jpeg",305,172,false],"cvmm-portrait":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/artan-borici.jpeg",400,225,false],"cvmm-medium-square":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/artan-borici.jpeg",600,337,false],"cvmm-large":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/artan-borici.jpeg",770,433,false],"cvmm-small":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/artan-borici.jpeg",130,73,false],"full":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/artan-borici.jpeg",770,433,false]},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23819"}],"collection":[{"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=23819"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23819\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23820,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23819\/revisions\/23820"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/10892"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=23819"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=23819"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=23819"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}