Gjith\u00e7a filloi me vrasjen e nj\u00eb politikani karizmatik q\u00eb \u00ebnd\u00ebrronte t\u00eb b\u00ebhej president i kombit t\u00eb tij dhe ta b\u00ebnte at\u00eb nj\u00eb fuqi t\u00eb madhe. Ai ishte favorit n\u00eb zgjedhjet e ardhshme, vizioni i tij politik kishte magjepsur njer\u00ebzit dhe kok\u00ebfort\u00ebsia e b\u00ebnte at\u00eb nj\u00eb k\u00ebrc\u00ebnim p\u00ebr status quo-n\u00eb. N\u00ebse zgjidhej, ai mund t\u00eb kishte ndikuar n\u00eb trajektoren e historis\u00eb s\u00eb Amerik\u00ebs Latine. N\u00ebse zgjidhej, Revolucioni Kuban do t\u00eb kishte ndodhur n\u00eb Bogota n\u00eb 1950, n\u00eb vend t\u00eb Havan\u00ebs n\u00eb 1959.<\/p>\n
Politikani n\u00eb fjal\u00eb quhej Jorge Eli\u00e9cer Gait\u00e1n, ai ishte lideri i Partis\u00eb Liberale dhe nuk do t\u00eb kishte mb\u00ebrrinte i gjall\u00eb n\u00eb zgjedhjet presidenciale t\u00eb Kolumbis\u00eb t\u00eb vitit 1950: ai u q\u00ebllua p\u00ebr vdekje m\u00eb 9 prill 1948 n\u00eb at\u00eb q\u00eb ka mbetur, p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb, nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje e pazgjidhur. E cila vazhdon t\u00eb p\u00ebrndjek\u00eb Kolumbin\u00eb, e cila ka qen\u00eb n\u00eb luft\u00eb civile q\u00eb nga ai 1948 i mallkuar.<\/p>\n
Nga barrio n\u00eb Plaza Bol\u00edvar<\/p>\n
Jorge Eli\u00e9cer Gait\u00e1n Ayala lindi n\u00eb nj\u00eb dit\u00eb t\u00eb pap\u00ebrcaktuar n\u00eb janar 1903 n\u00eb nj\u00eb nga lagjet m\u00eb t\u00eb varfra dhe m\u00eb t\u00eb rrezikshme t\u00eb Bogotas\u00eb: barrio Egipto. Ai u rrit me n\u00ebn\u00ebn, me profesion m\u00ebsuese, duke m\u00ebsuar q\u00eb n\u00eb mosh\u00eb t\u00eb vog\u00ebl t\u00eb dashuroj\u00eb librat dhe t\u00eb lundroj\u00eb n\u00eb uj\u00ebrat e v\u00ebshtir\u00ebsive.<\/p>\n
Zhvilloi nj\u00eb karakter t\u00eb \u00e7uditsh\u00ebm n\u00eb vitet e kolegjit, ndoshta si reagim ndaj ngacmimeve t\u00eb shok\u00ebve t\u00eb klas\u00ebs p\u00ebr shkak t\u00eb pamjes s\u00eb tij t\u00eb zbeht\u00eb \u2013 nj\u00eb reflektim i kequshqyerjes -, duke iu afruar ideve t\u00eb socializmit liberal kolumbian, pas hyrjes n\u00eb universitet.<\/p>\n
I shk\u00eblqyer, por plot energji, n\u00eb kufi me problematiken, Gait\u00e1n shpejt do t\u00eb b\u00ebhej studenti m\u00eb i njohur i Universitetit Komb\u00ebtar t\u00eb Kolumbis\u00eb, ku themeloi nj\u00eb rreth letrar dhe nj\u00eb qend\u00ebr liberale. Pas diplomimit p\u00ebr drejt\u00ebsi dhe shkenca politike n\u00eb 1924, Gait\u00e1n mori nj\u00eb burs\u00eb p\u00ebr t\u00eb vazhduar studimet n\u00eb Rom\u00eb. Ai u kthye n\u00eb Bogota n\u00eb vitin 1928, me nj\u00eb doktoratur\u00eb dhe aft\u00ebsi oratorike t\u00eb m\u00ebsuara duke d\u00ebgjuar fjalimet e Benito Musolinit, i vendosur p\u00ebr t\u00eb hyr\u00eb n\u00eb politik\u00eb.<\/p>\n
Paraqitja e tij e par\u00eb n\u00eb Kongres, si avokat, ishte nj\u00eb sukses i madh: fjalimi i Gait\u00e1n-it, i cili ishte thirrur t\u00eb fliste p\u00ebr masakr\u00ebn e bananeve \u2013 nj\u00eb masak\u00ebr me autore United Fruit Company \u2013 do t\u2019i jepte pseudonimin \u201cTribuna e popullit\u201d nga shtypi si dhe rekrutimin n\u00eb Partin\u00eb Liberale.<\/p>\n
Rruga e Gait\u00e1n-it dukej e destinuar p\u00ebr presidenc\u00ebn. N\u00eb vitin 1931 zgjedhja si Kryetar i Dhom\u00ebs s\u00eb P\u00ebrfaq\u00ebsuesve. N\u00eb vitin 1933 ai u em\u00ebrua negociator i qeveris\u00eb n\u00eb kriz\u00ebn midis Kolumbis\u00eb dhe Perus\u00eb. N\u00eb vitin 1936 ndodhi transformimi n\u00eb kryetar bashkie t\u00eb Bogotas. N\u00eb vitin 1940 titullar i ministris\u00eb s\u00eb arsimit. N\u00eb vitin 1946 gara e par\u00eb drejt Casa de Nari\u00f1o p\u00ebrfundoi n\u00eb vendin e tret\u00eb.<\/p>\n
Dy vjet m\u00eb von\u00eb, n\u00eb gjysm\u00eb t\u00eb rrug\u00ebs s\u00eb zgjedhjeve t\u00eb reja presidenciale, Kolumbia kishte filluar t\u00eb ndjente efektet e fillimit t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb: barbarizmin e diskursit politik, polarizimin e shoq\u00ebris\u00eb n\u00eb ekstremizma, radikalizimin n\u00eb forcat e armatosura, teksa trazirat dhe politikat e dhun\u00ebs ishin dukuri e p\u00ebrhapur dhe e p\u00ebrditshme. P\u00ebrpjekjet e Gait\u00e1n-it p\u00ebr t\u00eb korrigjuar situat\u00ebn duke rregulluar superstruktur\u00ebn do t\u00eb rezultonin fatale.<\/p>\n
Nga Bogotazo n\u00eb Dhun\u00eb<\/p>\n
Kolumbi, 1948. Liberal\u00ebt dhe konservator\u00ebt jan\u00eb n\u00eb gjendje lufte: pritat, p\u00ebrleshjet dhe vrasjet ndodhin \u00e7do jav\u00eb. Nj\u00eb lloj histerie kolektive ka kapluar klas\u00ebn sunduese, e cila akuzon liberal\u00ebt se jan\u00eb t\u00eb paguar nga Bashkimi Sovjetik, dhe thirrjet e Gaitanit p\u00ebr qet\u00ebsi jan\u00eb ul\u00ebrima n\u00eb shkret\u00ebtir\u00eb.<\/p>\n
Kan\u00eb mbetur edhe dy vjet para zgjedhjeve t\u00eb ardhshme presidenciale, t\u00eb planifikuara p\u00ebr n\u00eb vitin 1950, dhe Gait\u00e1n ka b\u00ebr\u00eb fushat\u00eb q\u00eb nga viti 1946. Ai premton t\u00eb transpozoj\u00eb politikat e deoligarkizimit t\u00eb bujq\u00ebsis\u00eb dhe masat kund\u00ebr analfabetizmit q\u00eb e b\u00ebn\u00eb at\u00eb t\u00eb famsh\u00ebm n\u00eb Bogota n\u00eb nivel komb\u00ebtar. Ka b\u00ebr\u00eb miq\u00ebsi me presidentin e majt\u00eb t\u00eb Venezuel\u00ebs R\u00f3mulo Betancourt dhe po ndjek nga af\u00ebr situat\u00ebn n\u00eb Kub\u00eb.<\/p>\n
M\u00eb 9 prill, dit\u00ebn e vrasjes s\u00eb tij, Gait\u00e1n kishte n\u00eb plan t\u00eb takonte nj\u00eb t\u00eb ri q\u00eb kishte ardhur nga Havana p\u00ebr ta njohur, nj\u00ebfar\u00eb Fidel Kastro. Por t\u00eb dy nuk u takuan kurr\u00eb: tribuna e njer\u00ebzve u q\u00ebllua p\u00ebr vdekje nga nj\u00eb i panjohur rrug\u00ebs p\u00ebr n\u00eb Hotel Continental. Turma e kapi autorin e dyshuar t\u00eb prit\u00ebs nj\u00eb pun\u00ebtor nd\u00ebrtimi, Juan Roa Sierra, dhe e lin\u00e7oi p\u00ebr vdekje.<\/p>\n
Gait\u00e1n vdiq n\u00eb spital disa or\u00eb pas atentatit. Njoftimi i largimit t\u00eb tij nga kjo bot\u00eb erdhi si nj\u00eb tronditje p\u00ebr popullsin\u00eb e kryeqytetit, e cila at\u00eb dit\u00eb shkaktoi nj\u00eb kryengritje t\u00eb furishme, e njohur n\u00eb histori si Bogotazo, e cila kulmoi me mbi 600 vdekje, 450 plagosje dhe mbi 500 arrestime. Fillimi i luft\u00ebs civile para luft\u00ebs civile: dhuna (la violencia).<\/p>\n
Nga dhuna te lufta civile<\/p>\n
Historiografia e tregon me gisht vrasjen e liderit komunist Jacobo Pr\u00edas \u00c1lape, m\u00eb 11 shkurt 1960 nga nj\u00eb komando bandoleri, si casus belli-n e luft\u00ebs civile kolumbiane. Por e v\u00ebrteta \u00ebsht\u00eb se n\u00eb vitin 1960, vendi kishte qen\u00eb tashm\u00eb n\u00eb luft\u00eb prej dymb\u00ebdhjet\u00eb vjet\u00ebsh.<\/p>\n
Vrasja brutale e Gaitan-it inkurajoi liberal\u00ebt dhe komunist\u00ebt t\u00eb formonin komitete vet\u00ebmbrojtjeje, t\u00eb cilat shpejt u zhvilluan n\u00eb l\u00ebvizje guerile, duke ndezur nj\u00eb rreth vicioz t\u00eb hakmarrjes, i cili deri n\u00eb vitin 1960 do t\u00eb linte t\u00eb vdekur, dyqind mij\u00eb civil\u00eb, pes\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb mij\u00eb guerrilas\/paraushtarak\u00eb t\u00eb majt\u00eb, pes\u00eb mij\u00eb guerril\u00eb\/paraushtarak\u00eb t\u00eb djatht\u00eb dhe gati pes\u00eb mij\u00eb pjes\u00ebtar\u00eb t\u00eb forcave t\u00eb rendit dhe t\u00eb forcave t\u00eb armatosura.<\/p>\n
Bota besonte se gadishulli Korean ishte teatri kryesor i konfrontimit hegjemonik midis Shteteve t\u00eb Bashkuara dhe Bashkimit Sovjetik. N\u00eb fakt, ishte n\u00eb Kolumbi q\u00eb t\u00eb dy superfuqit\u00eb kishin filluar t\u00eb luftonin, n\u00eb vitin 1948, duke financuar armatimin dhe radikalizimin e konservator\u00ebve dhe liberal\u00ebve.<\/p>\n
Nga dokumentet e deklasifikuara n\u00eb vitet q\u00eb pasuan, t\u00eb cilat p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb pafund\u00ebsisht t\u00eb vog\u00ebl t\u00eb dosjes s\u00eb Kolumbis\u00eb \u2013 e cila mbetet n\u00eb thelb e klasifikuar -, doli se CIA ishte kaq e shqet\u00ebsuar p\u00ebr figur\u00ebn dhe idet\u00eb e Gait\u00e1n-it, pasi konsiderohej i aft\u00eb t\u00eb projektonte Kolumbin\u00eb n\u00eb orbit\u00ebn e Bashkimit Sovjetik, sa q\u00eb kishte nj\u00eb dosje p\u00ebr t\u00eb.<\/p>\n
Sipas nj\u00eb versioni t\u00eb nj\u00eb agjenti t\u00eb Langley, John Mepples Spirito, hetimi ndaj Gait\u00e1n-it ka qen\u00eb p\u00ebrgatitor p\u00ebr planifikimin e vrasjes s\u00eb tij. Por ideja e atentatit nga CIA u dob\u00ebsua m\u00eb pas nga t\u00ebrheqja e vet\u00eb Mepples dhe asnj\u00eb prov\u00eb tjet\u00ebr n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim nuk ka dal\u00eb q\u00eb at\u00ebher\u00eb. Gjithashtu sepse \u00e7do dokument q\u00eb disponojn\u00eb Shtetet e Bashkuara p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjen Gait\u00e1n mban mbishkrimin \u201csekret shtet\u00ebror\u201d.<\/p>\n
Vrasja e Gait\u00e1n-it, dekada m\u00eb von\u00eb, mbetet nj\u00eb nga misteret e m\u00ebdha t\u00eb Amerik\u00ebs Latine. Nj\u00eb episod q\u00eb ndihmoi n\u00eb ndryshimin e rrjedh\u00ebs s\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb n\u00eb kontinentin jugor, i cili shkaktoi luft\u00ebn m\u00eb t\u00eb gjat\u00eb civile t\u00eb koh\u00ebs son\u00eb dhe ndaloi (p\u00ebrgjithmon\u00eb?) gar\u00ebn e Kolumbis\u00eb drejt madh\u00ebshtis\u00eb. \/ Il Giornale \u2013 Bota.al<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Gjith\u00e7a filloi me vrasjen e nj\u00eb politikani karizmatik q\u00eb \u00ebnd\u00ebrronte t\u00eb b\u00ebhej president i kombit t\u00eb tij dhe ta b\u00ebnte at\u00eb nj\u00eb fuqi t\u00eb madhe. Ai ishte favorit n\u00eb zgjedhjet e ardhshme, vizioni i tij politik kishte magjepsur njer\u00ebzit dhe kok\u00ebfort\u00ebsia e b\u00ebnte at\u00eb nj\u00eb k\u00ebrc\u00ebnim p\u00ebr status quo-n\u00eb. N\u00ebse zgjidhej, ai mund t\u00eb kishte […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":23745,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"footnotes":""},"categories":[10,14,15],"tags":[],"yoast_head":"\n