Nj\u0451 shkrim nga Lubjana Malaj<\/p>\n
Gjenerata jon\u00eb po p\u00ebrjeton nj\u00eb prej momenteve m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira p\u00ebr shkak t\u00eb gjendjes s\u00eb pandemis\u00eb t\u00eb shkaktuar nga virusi COVID-19. Fatkeq\u00ebsisht, ata q\u00eb i ndjejn\u00eb pasojat m\u00eb shpejt dhe m\u00eb thell\u00eb jan\u00eb grupet e c\u00ebnueshme. Personat me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara jan\u00eb vler\u00ebsuar si nj\u00eb komunitet prej deri n\u00eb 1 miliard persona t\u00eb popullsis\u00eb bot\u00ebrore prej Organizat\u00ebs Bot\u00ebrore t\u00eb Sh\u00ebndetit, dhe me shifra t\u00eb larta rezulton prezenca e k\u00ebtij komuniteti edhe n\u00eb Shqip\u00ebri, ku sipas vler\u00ebsimit t\u00eb censusit t\u00eb 2011-\u00ebs, 6.2% e popullsis\u00eb jan\u00eb t\u00eb prekur prej nj\u00eb forme t\u00eb caktuar t\u00eb aft\u00ebsis\u00eb s\u00eb kufizuar.<\/p>\n
T\u00eb gjendur t\u00eb pap\u0451rgatitur p\u00ebr tu p\u00ebrballur me situat\u00ebn e k\u00ebsaj krize shum\u00eb plan\u00ebshe, e cila u shoq\u00ebrua me masa t\u00eb forta shtr\u00ebnguese p\u00ebr t\u00eb minimizuar p\u00ebrhapjen e virusit, si karantina, distancim social e kufizime t\u00eb tjera n\u00eb l\u00ebvizje, personat me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara sipas raporteve, ndodhen n\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi t\u00eb theksuara sh\u00ebndetsore, sociale e ekonomike.<\/p>\n
Personat me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara p\u00ebrballen me barriera shoq\u00ebrore e fizike n\u00eb jet\u00ebn e tyre dhe duke shtuar kushtet e pandemis\u00eb, ky komunitet mbetet i l\u00ebn\u00eb m\u00ebnjan\u00eb nga mosmarrja n\u00eb konsiderat\u00eb e nevojave dhe k\u00ebrkesave t\u00eb vet\u00eb komunitetit n\u00eb p\u00ebrpilimin e masave ligjore, ndaj pasoja e menj\u00ebhershme \u00ebsht\u00eb izolimi. Sipas hulumtimeve t\u00eb Cacioppo, p\u00ebrmendur n\u00eb The Guardian, ndjesia e izolimit social shoq\u00ebrohet me rritjen e nivelit t\u00eb stresit, \u00e7\u2019rregullime hormonale, \u00e7\u2019rregullime t\u00eb gjumit dhe udh\u00ebheq gjendjen sh\u00ebndet\u00ebsore e fizike n\u00eb s\u00ebmundshm\u00ebri m\u00eb t\u00eb thella e t\u00eb parikuperueshme. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, z\u00ebri i personave me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara mbetet i pad\u00ebgjuar, dhe nevoja p\u00ebr kontakt me natyr\u00ebn e ajrosje, mbeten t\u00eb paplot\u00ebsuara p\u00ebr shum\u00eb kategori.<\/p>\n
N\u00eb Shqip\u00ebri, personat me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara nuk kan\u00eb ende asistent\u00ebt e tyre personal\u0451, persona t\u00eb kualifikuar p\u00ebr t\u00eb dh\u00ebn\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb specializuar dhe p\u00ebr t\u00eb leht\u00ebsuar jetes\u00ebn e tyre. K\u00ebto role kryhen kryesisht prej familjar\u00ebve, t\u00eb cil\u00ebt vazhdojn\u00eb t\u00eb ndjekin modelin e bamir\u00ebsis\u00eb p\u00ebr t\u00eb af\u00ebrmit e tyre. Sipas Komisionerit p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut t\u00eb K\u00ebshillit t\u00eb Evrop\u00ebs, mungesa e sh\u00ebrbimit profesional dhe mungesa e pajisjeve t\u00eb dedikuara mbrojt\u00ebse kund\u00ebr Covid-19, i ka vendosur m\u00eb tep\u00ebr n\u00eb risk ndaj infektimit personat me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara dhe nuk \u00ebsht\u00eb dh\u00ebn\u00eb sh\u00ebrbimi i p\u00ebrshtsh\u00ebm p\u00ebr \u00e7do kategori, duke mbajtur n\u00eb konsiderat\u00eb nevojat e personit.<\/p>\n
Aksesi n\u00eb informacion, si burimi kryesor i mbrojtjes dhe parandalimit n\u00eb situata si kjo e pandemis\u00eb q\u00eb po kalojm\u00eb, \u00ebsht\u00eb raportuar i pak\u00ebt ose i munguar nga organizatat q\u00eb punojn\u00eb me dhe p\u00ebr personat me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara. Protokollet e pun\u00ebs p\u00ebr specialist\u00ebt e qendrave komunitare dhe rezidenciale jan\u00eb publikuar me vones\u00eb dhe informacionet e p\u00ebrdit\u00ebsuara, nuk kan\u00eb qen\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn e shenjave p\u00ebr personat q\u00eb nuk d\u00ebgjojn\u00eb, p\u00ebr personat me probleme n\u00eb shikim ka pasur munges\u00eb pajisjesh leht\u00ebsuese dhe p\u00ebr personat me probleme t\u00eb sh\u00ebndetit mendor apo aft\u00ebsi e kufizuar intelektuale nuk \u00ebsht\u00eb dh\u00ebn\u00eb informacion i thjeshtuar sipas nevoj\u00ebs.<\/p>\n
Institucionalizimi dhe qendrat rezidenciale mbeten nj\u00eb shqet\u00ebsim kryesor p\u00ebr t\u00eb drejtat e njeriut n\u00eb lidhje me personat me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara. Raporti nd\u00ebrkomb\u00ebtar i monitorimit n\u00eb v\u00ebzhgimin e masave kund\u00ebr covid-19, ka v\u00ebn\u00eb re shkelje t\u00eb t\u00eb drejtave themelore p\u00ebr personat me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuar n\u00eb institucione, t\u00eb cilat jan\u00eb sh\u0451nd\u00ebrruar n\u00eb epiqendr\u00ebn e infektimeve me virusin e koron\u00ebs dhe vdekjeve si pasoj\u00eb e tij. Duke mos pasur nj\u00eb vler\u00ebsim konkret dhe mungesa n\u00eb kapacitete materiale e profesionale edhe n\u00eb Shqip\u00ebri replikohen t\u00eb nj\u00ebjtat shqet\u00ebsime p\u00ebr personat me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara n\u00eb institucionet rezidenciale.<\/p>\n
Organizatat e Shoq\u00ebris\u00eb Civile n\u00eb Shqip\u00ebri dhe personat me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara, nuk u b\u00ebn\u00eb pjes\u00eb e masave leht\u00ebsuese t\u00eb nd\u00ebrmarra nga shteti. Shum\u00eb prej organizatave t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb dh\u00ebnie sh\u00ebrbimesh, vazhdojn\u00eb t\u00eb p\u00ebrballen me v\u00ebshtir\u00ebsi financiare dhe si pasoj\u00eb e ri-orientimit t\u00eb fondeve prej donator\u00ebve nga varen p\u00ebrgjith\u00ebsisht. Ato po p\u00ebrballen me mbijetes\u00ebn dhe personat me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara me pamund\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb sh\u00ebrbime.<\/p>\n
Arsimi n\u00eb kushtet e shkoll\u00ebs online dhe tashm\u00eb me rifillimin e shkoll\u00ebs n\u00eb shtator, mbetet shqet\u00ebsim madhor p\u00ebr prind\u00ebrit e f\u00ebmij\u00ebve dhe adoleshent\u00ebve me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara. Protokollet e masave mbrojt\u00ebse, nuk lejojn\u00eb kontakt t\u00eb af\u00ebrt me m\u00ebsuesin ndihm\u00ebs, aksesueshm\u00ebria e shkollave vazhdon t\u00eb jet\u00eb problematike duke u vler\u00ebsuar e dob\u00ebt prej ekspert\u00ebve t\u00eb fush\u00ebs, teknologjia dhe mjetet ndihm\u00ebse jan\u00eb t\u00eb munguara dhe shum\u00eb t\u00eb pak\u00ebta p\u00ebr tu siguruar. T\u00eb gjitha k\u00ebto e kan\u00eb b\u00ebr\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb ndjekjen e ritmit normal t\u00eb edukimit nga f\u00ebmij\u00ebt me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara, k\u00ebshtu ata mbeten t\u00eb diskriminuar dhe t\u00eb p\u00ebrjashtuar n\u00eb raport me mund\u00ebsit\u00eb e barabarta.<\/p>\n
Aleanca Nd\u00ebrkom\u00ebtare e Aft\u00ebsis\u00eb s\u00eb Kufizuar n\u00eb lidhje me Covid-19 ka rekomanduar nd\u00ebr t\u00eb tjera dh\u00ebnien e informacionit t\u00eb aksesuesh\u00ebm, masa mbrojt\u00ebse shtes\u00eb e t\u00eb dedikuara, nd\u00ebrgjegj\u00ebsim, plane gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse p\u00ebr p\u00ebrgjigjen ndaj situat\u00ebs, jo institucionalizim, sigurim t\u0451 sh\u00ebrbimeve mb\u00ebshtet\u00ebse, trajtim t\u0451 barabart\u00eb, mosdiskriminim n\u00eb sh\u00ebrbim sh\u00ebndet\u00ebsor, mb\u00ebshtetje p\u00ebr organizatat e personave me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara dhe rritjen e rolit advokues prej organizatave.<\/p>\n
N\u00eb planin e saj t\u00eb Axhend\u00ebs 2030, OKB ka parashtruar 17 objektiva t\u00eb cilat duhen arritur, m\u00eb relevanti n\u00eb lidhje me momentin n\u00eb t\u00eb cilin po kalojm\u00eb mbetet Objektivi i 10-t\u00eb, i cili synon \u2018t\u00eb zvogeloj\u0451 pabarazit\u00eb\u2019 dhe nj\u00eb prej n\u00ebn objektivave t\u00eb tij \u00ebsht\u00eb \u2018garantimi i mund\u00ebsive t\u00eb barabarta dhe mosdiskriminimi\u2019<\/p>\n
Sekretari i P\u00ebrgjithsh\u00ebm i OKB-s\u00eb, Antonio Guterres, duke pasur parasysh situat\u00ebn e v\u00ebrshtir\u00eb t\u00eb shkaktuar nga pandemia p\u00ebr personat me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara, q\u00eb n\u00eb fillesat e saj, b\u00ebri thirrje p\u00ebr t\u00eb dh\u00ebn\u00eb nj\u00eb p\u00ebrgjigje gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse prej shteteve ndaj Covid-19, ku askush t\u00eb mos lihet m\u00ebnjan\u00eb. Guterres, e ka cil\u00ebsuar k\u00ebt\u00eb si \u201cmund\u00ebsia unike q\u00eb ne kemi p\u00ebr t\u00eb dizenjuar dhe implementuar shoq\u00ebri m\u00eb p\u00ebrfshir\u00ebse dhe t\u00eb aksesueshme\u201d<\/p>\n
Kriza e Covid-19 na evidentoj qart\u00eb problemet, segregimin dhe diskriminimin p\u00ebr personat me aft\u00ebsit\u00eb kuizuara, ndaj kemi nevoj\u00eb t\u00eb nd\u00ebrtojm\u00eb nj\u00eb ambjent gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs q\u00eb t\u00eb ndikoj\u00eb menj\u00ebher\u00eb dhe n\u00eb menyr\u00eb afatgjat\u00eb n\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsimin e cil\u00ebsis\u00eb s\u00eb jetes\u00ebs dhe reduktimin e kostove financiare e njer\u00ebzore n\u00eb t\u00eb ardhmen. \u00cbsht\u00eb momenti m\u00ebse i p\u00ebrshtatsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb rritur aksesin n\u00eb informacion, aksesin fizik dhe aksesin n\u00eb mund\u00ebsi, \u00ebsht\u00eb koha p\u00ebr sh\u00ebrbime t\u00eb specializuara mbi parimin e barazis\u00eb dhe t\u00eb drejtave q\u00eb garantohen prej Konvent\u00ebs p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Personave me Aft\u00ebsi t\u00eb Kufizuara, mbi lirin\u00eb e zgjedhjes dhe jetes\u00ebs s\u00eb pavarur, \u00ebsht\u00eb momenti t\u00eb mendohet p\u00ebr t\u00eb integruar teknologjin\u00eb dhe mjetet ndihm\u00ebse n\u00eb veprimtarin\u00eb institucionale e komunitare, \u00ebsht\u00eb momenti p\u00ebr t\u00eb mb\u00ebshtetur organizatat p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrcjell\u00eb interesin e k\u00ebtij target grupi.<\/p>\n
Koha \u00ebsht\u00eb tani, p\u00ebr nj\u00eb shoq\u00ebri gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse, ku personat me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara t\u00eb mos mbeten pas.<\/p>\n
<\/p>\n
Artikuj mb\u0451shtet\u0451s<\/p>\n