{"id":23497,"date":"2020-07-20T12:08:16","date_gmt":"2020-07-20T10:08:16","guid":{"rendered":"http:\/\/redaktori.com\/?p=23497"},"modified":"2020-07-20T12:08:16","modified_gmt":"2020-07-20T10:08:16","slug":"pse-romanovet-u-lane-ne-balte-nga-monarkite-kryesore-te-evropes","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/redaktori.com\/?p=23497","title":{"rendered":"Pse Romanov\u00ebt u lan\u00eb n\u00eb balt\u00eb nga monarkit\u00eb kryesore t\u00eb Evrop\u00ebs?"},"content":{"rendered":"

Nga Helen Rappaport<\/strong><\/p>\n

Nat\u00ebn midis 16-17 korrikut \u00a0t\u00eb vitit 1918, n\u00eb bodrumin plot lag\u00ebshti t\u00eb nj\u00eb sht\u00ebpie n\u00eb Ekaterinburg n\u00eb ult\u00ebsir\u00ebn e Uraleve, bolshevik\u00ebt vran\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb brutale 7 an\u00ebtar\u00ebt e familjes s\u00eb fundit perandorake t\u00eb Rusis\u00eb.<\/p>\n

Fundi tragjik i Romanov\u00ebve, nj\u00eb dinasti q\u00eb kishte sunduar Rusin\u00eb p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se 300 vjet, ishte larg t\u00eb qenit nj\u00eb ekzekutim i sakt\u00eb dhe i shpejt\u00eb. Nuk pati asnj\u00eb proces t\u00eb rregullt gjyq\u00ebsor, asnj\u00eb shans p\u00ebr ta apeluar vendimin, dhe kurrfar\u00eb m\u00ebshire ndaj 5 f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb pafajsh\u00ebm t\u00eb ish-carit dhe caresh\u00ebs s\u00eb Rusis\u00eb, Nikoll\u00ebs dhe Aleksandr\u00ebs.<\/p>\n

Olga 22-vje\u00e7e, Tatjana 21, Maria 19, Anastasia 17 dhe Aleksei 13-vje\u00e7 u masakruan t\u00eb gjith\u00eb brutalisht bashk\u00eb me prind\u00ebrit e tyre n\u00eb nj\u00eb akt t\u00eb hakmarrjes revolucionare, q\u00eb \u00ebsht\u00eb edhe sot drith\u00ebrues. Por ajo q\u00eb i b\u00ebn edhe m\u00eb t\u00eb tmerrshme vrasjet, \u00ebsht\u00eb jo-efikasiteti i tog\u00ebs s\u00eb rojave bolshevike q\u00eb i kryen ato.<\/p>\n

Nikolla vdiq m\u00eb shpejt, por pjesa tjet\u00ebr e familjes s\u00eb tij, dhe 4 sh\u00ebrb\u00ebtor\u00ebt q\u00eb i shoq\u00ebruan n\u00eb Ekaterinburg, pat\u00ebn q\u00eb t\u00eb gjith\u00eb nj\u00eb vdekje t\u00eb tmerrshme. Ekzekutuesit profesionist\u00eb, do ta kishin p\u00ebrfunduar detyr\u00ebn e tyre t\u00eb tmerrshme brenda disa sekondash.<\/p>\n

Nd\u00ebrkoh\u00eb n\u00eb rasti konkret u desh\u00ebn 20-minuta t\u00eb sht\u00ebnash t\u00eb panumurta, ul\u00ebrima nga dhimbjet, gjakderdhje, para se t\u00eb goditjet me bajoneta t\u2019u jepte fund vuajtjeve t\u00eb t\u00eb plagosurve. Pas \u00e7aste m\u00eb von\u00eb, t\u00eb 11 kufomat u hodh\u00ebn n\u00eb pjes\u00ebn e pasme t\u00eb nj\u00eb kamioni \u201cFiat\u201d, dhe u \u00e7uan pyllin Koptjaki, 15 km larg Ekaterinburgut, dhe atje u hodh\u00ebn n\u00eb nj\u00eb grop\u00eb t\u00eb cek\u00ebt plot me balt\u00eb.<\/p>\n

Q\u00eb kur ndodhi vrasja e Romanov\u00ebve, qeveria bolshevike e Vladimir Leninit nisi t\u00eb p\u00ebrhapte nj\u00eb rrjet dezinformimesh, ku nuk merrej vesh n\u00ebse ishte vrar\u00eb apo jo e gjith\u00eb familja, sidomos grat\u00eb. Kjo shkaktoi lindjen e nj\u00eb mitologjie t\u00eb t\u00ebr\u00eb mbi at\u00eb q\u00eb ndodhi realisht, si pasoj\u00eb i t\u00eb cil\u00ebs faktet e v\u00ebrteta u err\u00ebsuan gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb, n\u00ebn nj\u00eb mjegull teorish konspirative.<\/p>\n

Njer\u00ebzit nis\u00ebn t\u00eb shpresonin se n\u00eb nj\u00eb far\u00eb m\u00ebnyre nj\u00eb apo edhe e gjith\u00eb familja, mund t\u2019i kishte mbijetuar mrekullisht asaj kasaphane. Por shfaqja e Ana Andersonit n\u00eb Berlin n\u00eb vitin 1920, me pretendimin se ishte vajza m\u00eb e vog\u00ebl e carit dhe caresh\u00ebs, Anastasia, sh\u00ebrbeu vet\u00ebm sa p\u00ebr t\u00eb larguar v\u00ebmendjen nga pik\u00ebpyetjet e shumta q\u00eb rrethojn\u00eb ende rrethanat e asaj masakre.<\/p>\n

Duke eksploruar 18 muajt e fundit t\u00eb asaj familje, dhe ato q\u00eb ndodh\u00ebn n\u00eb prapasken\u00eb p\u00ebr t\u2019i ndihmuar Romanov\u00ebt, n\u00eb funksion t\u00eb nj\u00eb libri t\u00eb ri q\u00eb shkrova, ishte trondit\u00ebse t\u00eb shihja se shum\u00eb nga provat e supozuara, bazoheshin n\u00eb hamendje dhe madje keqinterpretim t\u00eb fakteve.<\/p>\n

Shum\u00eb shpesh, njer\u00ebzit e kan\u00eb besuar variantin sipas s\u00eb cilit n\u00eb fund Romaniov\u00ebt u lan\u00eb n\u00eb balt\u00eb nga mbreti i Britanis\u00eb s\u00eb Madhe, Xhorxhi V. Besohet gjer\u00ebsisht se ky i fundit u ofroi t\u00eb af\u00ebrmve t\u00eb tij azil n\u00eb Britani, para se m\u00eb pas t\u00eb t\u00ebrhiqej.<\/p>\n

Edhe tani lexuesit m\u00eb pyesin vazhdimisht:\u201dPo pse i tradhtoi Xhorxhi V, kush\u00ebrinjt\u00eb e tij Romanov?\u201d. Xhorxhi mund t\u00eb ket\u00eb qen\u00eb nj\u00eb burracak, p\u00ebr shkak se ndryshoi mendje p\u00ebr strehimin e Romanov\u00ebve n\u00eb Britani. Por ky do t\u00eb ishte nj\u00eb shpjegim tejet i thjesht\u00ebzuar i asaj q\u00eb ndodhi.<\/p>\n

Dh\u00ebnia e azilit ndaj tyre ishte nj\u00eb gj\u00eb, nd\u00ebrsa nxjerrja e tyre nga Rusia di\u00e7ka t\u00ebr\u00ebsisht tjet\u00ebr. Dhe k\u00ebrkimet e mia, m\u00eb treguan se d\u00ebshtimi p\u00ebr t\u00eb shp\u00ebtuar Romanov\u00ebt, nuk erdhi p\u00ebr shkak t\u00eb hezitimit t\u00eb mbretit britanik. N\u00eb fillim t\u00eb vitit 1914, marr\u00ebdh\u00ebniet midis Nikoll\u00ebs II dhe Mbretit Xhorxh V, kishin qen\u00eb t\u00eb af\u00ebrta dhe t\u00eb p\u00ebrzem\u00ebrta.<\/p>\n

K\u00ebrc\u00ebnimi n\u00eb rritje i fuqis\u00eb detare gjermane, vet\u00ebm sa i kishte forcuar marr\u00ebdh\u00ebniet e mira mes tyre, t\u00eb krijuara bashk\u00eb me Franc\u00ebn n\u00ebn Antant\u00ebn e Trefisht\u00eb t\u00eb vitit 1907. T\u00eb dy monark\u00ebt kishin lidhje familjare, p\u00ebrmes familjes mbret\u00ebrore daneze:n\u00ebnat e tyre, Dagmar dhe Aleksandra, ishin motra, pra Xhorxhi dhe Nikolla ishin kush\u00ebrinj t\u00eb par\u00eb mes tyre.<\/p>\n

Dhe shum\u00ebkush mund t\u00eb priste q\u00eb lidhje t\u00eb tilla t\u00eb ngushta familjare, t\u00eb sillnin nj\u00eb reagim t\u00eb menj\u00ebhershme pozitiv nga Britania. Por deri n\u00eb fillim t\u00eb vitit 1917, Britania dhe Rusia ishin n\u00eb vitin e kat\u00ebrt t\u00eb nj\u00eb konflikti t\u00eb eg\u00ebr kund\u00ebr Gjermanis\u00eb.<\/p>\n

K\u00ebrkesat politike t\u00eb koh\u00ebs s\u00eb luft\u00ebs, kishin p\u00ebrpar\u00ebsi ndaj besnik\u00ebris\u00eb s\u00eb vjet\u00ebr dinastike. Rusia u trondit nga dy revolucione n\u00eb vitin 1917. Kur ndodhi i pari n\u00eb shkurt, dhe n\u00ebn presionin e bolshevik\u00ebve p\u00ebr nj\u00eb paqe t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb me Gjermanin\u00eb, shqet\u00ebsimi par\u00ebsor i qeverive aleate ishte mbajtja e nj\u00eb Rusie t\u00eb demoralizuar dhe t\u00eb rraskapitur n\u00eb Luft\u00ebn e Par\u00eb Bot\u00ebrore.<\/p>\n

Dhe nxjerrja jasht\u00eb Rusis\u00eb e ish familjes perandorake, nuk ishte nj\u00eb prioritet. Pasi u arrestua n\u00eb mars, Nikolla dhe familja e tij u vendos\u00ebn n\u00eb arrest sht\u00ebpiak n\u00eb Pallatin e Aleksandrit pran\u00eb kryeqytetit rus Petrograd. Ata shpresonin n\u00eb nj\u00eb lloj internimi brenda vendit.<\/p>\n

Por Qeveria e Re e P\u00ebrkohshme e Rusis\u00eb, e refuzoi shpejt d\u00ebshir\u00ebn e Nikoll\u00ebs p\u00ebr nj\u00eb jet\u00eb t\u00eb qet\u00eb n\u00eb pronat e Romanov\u00ebve n\u00eb Krime. Qeveria donte ta mbronte familjen dhe lejonte q\u00ebndrimin e Romanov\u00ebve n\u00eb Rusi, por kjo mund t\u00eb inkurajonte nj\u00eb kund\u00ebr-revolucion.<\/p>\n

Qeveria e P\u00ebrkohshme, donte nga ana tjet\u00ebr t\u00eb ruante marr\u00ebdh\u00ebniet e saj t\u00eb brishta me pun\u00ebtor\u00ebt dhe ushtar\u00ebt e Sovietit t\u00eb Petrogradit. Kjo organizat\u00eb politike rivale, radikale, nuk po k\u00ebrkonte asgj\u00eb m\u00eb pak sesa gjyqi, dhe duke n\u00ebnkuptuar ekzekutimin e Carit, ishte kund\u00ebr lejimit t\u00eb largimit t\u00eb Romanov\u00ebve nga Rusia, p\u00ebr t\u00eb jetuar dit\u00ebt e tyre n\u00eb \u201crehatin\u00eb\u201d e supozuar t\u00eb ekzilit.<\/p>\n

Romanov\u00ebt duhej t\u00eb paguanin nj\u00eb \u00e7mim t\u00eb lart\u00eb p\u00ebr despotizmin e tyre. Nj\u00eb keqkuptim i zakonsh\u00ebm \u00ebsht\u00eb se Mbreti britanik Xhorxh V u ofroi azil Romanov\u00ebve. Kjo nuk \u00ebsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb. Nd\u00ebrsa Xhorxhi mund t\u00eb ket\u00eb d\u00ebshiruar instinktivisht t\u00eb ndihmoj\u00eb t\u00eb af\u00ebrmit e tij mbret\u00ebror\u00eb, qeveria e tij nuk b\u00ebri asnj\u00eb hap n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim.<\/p>\n

L\u00ebvizjen e par\u00eb e kreu Pavel Miljukov, ministri i jasht\u00ebm i Qeveris\u00eb s\u00eb P\u00ebrkohshme ruse. Ai k\u00ebrkoi me ngulm q\u00eb qeveria britanike t\u2019i ofronte azil Romanov\u00ebve. Kaluan shum\u00eb dit\u00eb para se qeveria e Dejvid Lloid Xhorxh t\u00eb kthente p\u00ebrgjigje.<\/p>\n

Qeveria britanike e mb\u00ebshteste ende Rusin\u00eb, por dokumentet e reja arkivore konfirmojn\u00eb se n\u00eb kund\u00ebrshtim me mendimin e p\u00ebrgjithsh\u00ebm, qeveria britanike nuk ishte m\u00eb e etur t\u00eb merrte Romanov\u00ebt n\u00eb Britani, sesa Mbreti Xhorxh. Vet\u00eb ky i fundit u fut n\u00eb panik nga oferta q\u00eb mori.<\/p>\n

Po pse nd\u00ebrroi mendje mbreti britanik? Xhorxh V, kishte frik\u00eb se sjellja n\u00eb Angli e familjes s\u00eb Carit, dhe debatet mbi k\u00ebt\u00eb fakt, mund t\u00eb shkaktonin trazira ne mesin e klas\u00ebs pun\u00ebtore britanike, q\u00eb simpatizonte shum\u00eb regjimin e ri revolucionar n\u00eb Rusi.<\/p>\n

P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr caresha Aleksandra ishte nj\u00eb gjermane, dhe n\u00eb at\u00eb koh\u00eb armiq\u00ebsia ndaj Gjermanis\u00eb ishte aq e fort\u00eb, sa q\u00eb familja mbret\u00ebrore britanike e ndryshoi mbiemrin e saj nga Saxe-Coburg-Gotha n\u00eb Uindsor po n\u00eb korrik t\u00eb atij viti.<\/p>\n

Pra frika nga humbja e fronit t\u00eb vet, n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb tensionesh t\u00eb m\u00ebdha politike, e shtyn\u00eb mbretin t\u00eb hiqte dor\u00eb nga mb\u00ebshtetja fillestare p\u00ebr dh\u00ebnien e azilit p\u00ebr kush\u00ebririn dhe familjen e tij. Por Xhorxhi nuk ishte i vet\u00ebm n\u00eb k\u00ebt\u00eb qasje.<\/p>\n

Studimi im tregon se shum\u00eb nga t\u00eb af\u00ebrmit evropian\u00eb t\u00eb Romanov\u00ebve, besonin se Nikolla dhe Aleksandra ishin rr\u00ebzuar nga froni p\u00ebr shkak t\u00eb marr\u00ebzis\u00eb s\u00eb tyre, dhe rrezikuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb fronet e familjeve mbret\u00ebrore n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb kontinentin.<\/p>\n

Gjithsesi, u k\u00ebrkua me urgjenc\u00eb nj\u00eb strehim alternativ: Danimarka neutrale, ishte shum\u00eb pran\u00eb Gjermanis\u00eb. Norvegjia dhe Suedia ofruan ndihm\u00eb p\u00ebr evakuimin nga Rusia, por nuk pranuan t\u2019i mbanin Romanov\u00ebt. Edhe Franca dhe Zvicra ia refuzuan azilin.<\/p>\n

Pra Romanov\u00ebt ishin nj\u00eb \u201cpatate e nxeht\u00eb\u201d politike, t\u00eb cil\u00ebn nuk donte ta mbante asnj\u00eb qeveri gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb luft\u00ebs. Mbreti Alfonso i Spanj\u00ebs, rezulton t\u00eb jet\u00eb i vetmi i af\u00ebrm mbret\u00ebror, q\u00eb b\u00ebri p\u00ebrpjekje t\u00eb d\u00ebshp\u00ebruara p\u00ebr t\u2019i nxjerr\u00eb Romanov\u00ebt nga Rusia, q\u00eb nga marsi i vitit 1917, deri sa ata u vran\u00eb n\u00eb korrikun e 1918-\u00ebs.<\/p>\n

Por n\u00eb Rusi fati i Romanov\u00ebve, nuk ishte asnj\u00ebher\u00eb \u00e7\u00ebshtja politike m\u00eb e ngutshme n\u00eb vitin 1917. Kur u transferuan n\u00eb Siberin\u00eb Per\u00ebndimore, n\u00eb Tobolsk n\u00eb gushtin e 1917-\u00ebs, dhe m\u00eb pas Ekaterinburg n\u00eb prillin e vitit 1918, ata ishin jasht\u00eb v\u00ebmendjes s\u00eb Mosk\u00ebs.<\/p>\n

Kjo \u00e7oi n\u00eb nj\u00eb lloj vet\u00ebk\u00ebnaq\u00ebsi fatale p\u00ebr sigurin\u00eb e tyre, dhe n\u00eb braktisjen e p\u00ebrpjekjeve p\u00ebr t\u2019i larguar ata nga Rusia. Nd\u00ebrkaq, grupimet e shumta monarkike n\u00eb Rusi, ishin t\u00eb paafta p\u00ebr t\u2019u bashkuar dhe organizuar ndonj\u00eb plan t\u00eb zbatuesh\u00ebm t\u00eb arratisjes t\u00eb tyre. Edhe kur u p\u00ebrpoq\u00ebn, ata kishin probleme me fondet, dhe v\u00ebshtir\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb realizuar nj\u00eb arratisje pa shkaktuar gjakderdhje.<\/p>\n