Pushtimi gjerman i Bashkimit Sovjetik m\u00eb 22 qershor 1941, ishte nj\u00eb nga ngjarjet kryesore t\u00eb shekullit XX-t\u00eb. Ai e transformoi Luft\u00ebn e Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, dhe \u00e7oi ndoshta n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pashmangshme n\u00eb Luft\u00ebn e Ftoht\u00eb dhe sundimin gjysm\u00ebshekullor t\u00eb Evrop\u00ebs Lindore nga Bashkimi Sovjetik.<\/p>\n
P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, ishte nj\u00eb nga fushatat m\u00eb brutale t\u00eb epok\u00ebs moderne, duke shkaktuar mizori t\u00eb pap\u00ebrshkrueshme, dhe gati nj\u00eb asgj\u00ebsim t\u00eb plot\u00eb t\u00eb kombeve t\u00eb t\u00ebra. Nazist\u00ebt mbajn\u00eb sigurisht p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb kryesore p\u00ebr karakterin e asaj fushate ushtarake, por regjimi sovjetik duhet t\u00eb mbaj\u00eb p\u00ebrsip\u00ebr disa nga gabimet fatale.<\/p>\n
Graviteti i madh i ngjarjes i k\u00ebsaj ngjarje, ka zgjatur shum\u00eb, dhe kjo ka sjell\u00eb po aq shpjegime n\u00eb nivelin strategjik, politik, ekonomik, madje edhe kulturor. N\u00eb thelbin e saj q\u00ebndron pyetja se p\u00ebrse ndodhi ai pushtim. Pse Hitleri sulmoi Bashkimin Sovjetik, duke hequr praktikisht dor\u00eb nga lufta e tij me Britanin\u00eb dhe Franc\u00ebn, pik\u00ebrisht n\u00eb momentin kur ai duhej t\u00eb hipotekonte fitoren n\u00eb Frontin Per\u00ebndimor?<\/p>\n
Pse sulmi ishte befasues p\u00ebr Bashkimin Sovjetik? Si ishte e mundur q\u00eb Stalini, realisti politik i pam\u00ebshirsh\u00ebm i Mosk\u00ebs, ia hodhi ideologu gjysm\u00eb i \u00e7mendur i Berlinit? Pse Stalini injoroi p\u00ebrgatitjet ushtarake gjermane n\u00eb Evrop\u00ebn Lindore, dhe plot 87 paralajm\u00ebrime t\u00eb ve\u00e7anta dhe t\u00eb besueshme t\u00eb sh\u00ebrbimeve inteligjente gjat\u00eb viteve 1940-1941 p\u00ebr pushtimin gjerman t\u00eb vendit?<\/p>\n
Vendimi i Adolf Hitlerit, shpjegohet ndoshta m\u00eb s\u00eb miri duke iu referuar besimit t\u00eb tij, se e gjith\u00eb historia \u00ebsht\u00eb nj\u00eb luft\u00eb p\u00ebr jete ose vdekje midis racave. Tek supozimi i tij mbi ep\u00ebrsin\u00eb e lindur t\u00eb racave \u201cnordike\u201d (gjermane); dhe vendosm\u00ebria e tij p\u00ebr t\u00eb krijuar nj\u00eb perandori t\u00eb madhe n\u00ebn dominimin autoritar gjerman n\u00eb Evrop\u00ebn Qendrore dhe Lindore.<\/p>\n
Verb\u00ebria e Stalinit ndaj gjith\u00eb k\u00ebtyre element\u00ebve \u00ebsht\u00eb m\u00eb problematike. Synimet e politik\u00ebs s\u00eb jashtme t\u00eb Hitlerit ishin t\u00eb njohura. Dhe \u00ebsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb kuptohet se si \u00e7do udh\u00ebheq\u00ebs komb\u00ebtar, mund t\u00eb b\u00ebnte kaq pak p\u00ebr t\u00eb parashikuar sulmin, q\u00eb t\u00eb gjith\u00eb e dinin se nga mund t\u00eb vinte.<\/p>\n
Mendimi i Stalinit mbi k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje, ka qen\u00eb objekt i nj\u00eb debati t\u00eb gjat\u00eb historik, q\u00eb nuk ka gjetur zgjidhje. Kjo pasi problemi themelor nuk \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb b\u00ebri apo tha Stalini, por ajo q\u00eb ai besoi. Libri i Dejvid M\u00ebrfit, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga ata q\u00eb e nxit k\u00ebt\u00eb debat.<\/p>\n
Nd\u00ebrsa historian\u00eb t\u00eb tjer\u00eb kan\u00eb analizuar veprimet e Stalinit, dhe kan\u00eb k\u00ebrkuar arsyetimin pas tyre, M\u00ebrfi shqyrton raportimet e sh\u00ebrbimeve inteligjente q\u00eb mori n\u00eb dor\u00ebzim Stalini, si\u00e7 e sugjeron edhe titulli i librit t\u00eb tij \u201c\u00c7far\u00eb dinte Stalini\u201d.<\/p>\n
Autori, nj\u00eb oficer n\u00eb pension i CIA-s, e bazon librin n\u00eb 3 koleksione dokumentesh sovjetike mbi politik\u00ebn shtet\u00ebrore n\u00eb periudh\u00ebn para pushtimit nazist, dhe aktivitetet e sh\u00ebrbimeve t\u00eb sigurimit dhe inteligjenc\u00ebs. Ai riboton dy letra sekrete q\u00eb Hitleri i drejtonte Stalinit, t\u00eb gjetura n\u00eb arkivat ruse, deri von\u00eb t\u00eb panjohura n\u00eb Per\u00ebndim.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebto letra, Fyhreri duket se k\u00ebrkon t\u00eb qet\u00ebsoj\u00eb diktatorin sovjetik n\u00eb lidhje me p\u00ebrgatitjet e fshehta ushtarake t\u00eb gjerman\u00ebve n\u00eb Evrop\u00ebn Lindore. Hitleri i thot\u00eb Stalinit se trupat gjermane po zhvendoseshin n\u00eb lindje, p\u00ebr t\u2019i mbrojtur ato nga bombardimet e britanik\u00ebve, dhe p\u00ebr t\u00eb fshehur p\u00ebrgatitjet p\u00ebr pushtimin e Ishujve Britanik\u00eb.<\/p>\n
Letra p\u00ebrfundon me nj\u00eb sigurin\u00eb \u201cn\u00eb nderin tim si kryetar i shtetit\u201d, se Gjermania nuk do ta sulmonte Bashkimin Sovjetik. Disa mund ta v\u00ebn\u00eb n\u00eb dyshim v\u00ebrtet\u00ebsin\u00eb e k\u00ebtyre letrave, por ato jan\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira p\u00ebr t\u2019u hedhur posht\u00eb. Duke supozuar se jan\u00eb origjinale, ato i shtohen atij q\u00eb \u00ebsht\u00eb ndoshta paradoksi m\u00eb befasues i luft\u00ebs sovjeto-gjermane: Stalini, njeriu q\u00eb nuk i besonte askujt, i besoi Hitlerit.<\/p>\n
R\u00ebnd\u00ebsia e kontributit t\u00eb M\u00ebrfit n\u00eb debatin historik n\u00eb vazhdim, b\u00ebhet e qart\u00eb kur vendoset n\u00eb kontekst. K\u00ebtu ka di\u00e7ka m\u00eb shum\u00eb sesa nj\u00eb diskutim mbi at\u00eb q\u00eb b\u00ebri dhe mendoi Stalini. N\u00eb zem\u00ebr t\u00eb debatit \u00ebsht\u00eb nj\u00eb artikull dhe nj\u00eb lib\u00ebr nga \u201cViktor Suvorov\u201d, pseudonimi i nj\u00eb ish-oficer t\u00eb ushtris\u00eb sovjetik, q\u00eb tani banon n\u00eb Per\u00ebndim.<\/p>\n
Suvorov argumenton se sulmi gjerman ndaj Bashkimit Sovjetik, vet\u00ebm sa parandaloi nj\u00eb sulm t\u00eb planifikuar sovjetik ndaj Rajhut gjerman. N\u00eb mb\u00ebshtetje t\u00eb k\u00ebsaj teze, ai tregon dislokimin gradual t\u00eb trupave sovjetike n\u00eb kufi me territorin e pushtuar gjerman n\u00eb vitin 1941, dhe doktrin\u00ebn strategjike t\u00eb Ushtris\u00eb s\u00eb Kuqe.<\/p>\n
N\u00eb Gjermani, hipoteza e nj\u00eb sulmi t\u00eb planifikuar t\u00eb Stalinit, \u00ebsht\u00eb par\u00eb nga disa element\u00eb t\u00eb ekstremit t\u00eb djatht\u00eb si nj\u00eb v\u00ebrtetim i vendimit t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb Hitlerit p\u00ebr t\u00eb sulmuar n\u00eb lindje. Nj\u00eb luft\u00eb parandaluese \u00ebsht\u00eb logjike dhe e justifikuar, p\u00ebrndryshe do ishte nj\u00eb gabim i pashpjeguesh\u00ebm strategjik.<\/p>\n
Dhe dislokimi n\u00eb kufi i trupave sovjetike nga Stalini, nuk kishte kuptim nga nj\u00eb k\u00ebndv\u00ebshtrim thjesht mbrojt\u00ebs. Pasojat u shfaq\u00ebn q\u00eb or\u00ebt e para t\u00eb m\u00ebngjesit t\u00eb 22 qershorit 1941, kur nj\u00ebsit\u00eb gjermane \u00e7an\u00eb linjat sovjetike dhe rrethuan qindra mij\u00ebra trupa, nd\u00ebrsa Luftwaffe shkat\u00ebrroi forcat ajrore sovjetike q\u00eb ndodheshin ende n\u00eb aerodrome.<\/p>\n
Nga ana tjet\u00ebr, pak historian\u00eb do t\u00eb ishin t\u00eb gatsh\u00ebm t\u00eb mb\u00ebshtesnin tez\u00ebn se ushtria sovjetike,\u00a0 e keq-pajisur, dhe e dekurajuar nga spastrimet staliniste, ishte realisht e p\u00ebrgatitur p\u00ebr nj\u00eb sulm t\u00eb madh strategjik kund\u00ebr Rajhut t\u00eb Tret\u00eb. Historiani Gabriel Gorodecki, e ka avancuar m\u00eb tej interpretimin rus t\u00eb \u201cPlanit t\u00eb Mbrojtjes s\u00eb Kufijve Shtet\u00ebror\u00eb t\u00eb vitit 1941\u201d, duke theksuar se ai i vendosi trupat sovjetike n\u00eb kufij, m\u00eb shum\u00eb si nj\u00eb \u201cdemonstrim force\u201d sesa si nj\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb \u201cgarantuar sigurin\u00eb\u201d.<\/p>\n
Stalini e vler\u00ebsoi periudh\u00ebn e paqes s\u00eb detyruar pas paktit t\u00eb Hitler-Stalin, si nj\u00eb mund\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar dhe riorganizuar ushtrin\u00eb sovjetike, nd\u00ebrsa Gjermania ishte e z\u00ebn\u00eb me luft\u00ebn e saj n\u00eb Frontin Per\u00ebndimor. Zonat e pushtuara t\u00eb Finland\u00ebs, shtetet baltike, Polonia dhe Bjellorusia, dhe jo m\u00eb pak trupat sovjetike t\u00eb vendosura n\u00eb kufi, u pan\u00eb si nj\u00eb penges\u00eb pas s\u00eb cil\u00ebs mund t\u00eb realizohej kjo p\u00ebrgatitje ushtarake.<\/p>\n
Argumenti i Gorodeckit kombinon bukur me historin\u00eb e rr\u00ebfyer nga Dejvid M\u00ebrfi. Ky i fundit dokumenton ardhjen e informacioneve nga e gjith\u00eb Evropa dhe madje edhe nga Japonia, q\u00eb paralajm\u00ebronin p\u00ebrgatitjen e Gjermanis\u00eb p\u00ebr pushtimin e Bashkimit Sovjetik.<\/p>\n
P\u00ebrderisa kjo inteligjenc\u00eb nuk u p\u00ebrdor fare, ajo duhej t\u00eb shmangte \u00e7do veprim q\u00eb mund t\u00eb shihet si nj\u00eb provokim. Avion\u00ebt gjerman\u00eb u lejuan t\u00eb realizonin t\u00eb pa shqet\u00ebsuar misione zbulimi n\u00eb thell\u00ebsi t\u00eb territorit sovjetik. Trupat gjermane u lejuan t\u00eb shkelnin kufijt\u00eb sovjetik\u00eb n\u00eb k\u00ebrkim t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb klasifikuara.<\/p>\n
E gjith\u00eb kjo sjellje, synonte t\u00eb d\u00ebshmonte se Bashkimi Sovjetik nuk ishte gati t\u00eb sulmonte. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, Stalini ishte plot\u00ebsisht i bindur se Hitleri nuk do t\u00eb p\u00ebrpiqej t\u00eb nd\u00ebrmerrte asnj\u00eb veprim kund\u00ebr vendit t\u00eb tij, derisa t\u00eb zgjidhte konfliktin e tij me Britanin\u00eb e Madhe.<\/p>\n
Ai u inkurajua n\u00eb k\u00ebt\u00eb pik\u00ebpamje edhe nga nj\u00eb operacion mashtrimi i mir\u00eb-orkestruar nga ana e gjerman\u00ebve \u2013 p\u00ebrfshir\u00eb 2 letrat drejtuar Stalinit \u2013 q\u00eb t\u00eb pakt\u00ebn pjes\u00ebrisht ishin diktuar personalisht nga Hitleri. Prandaj Stalini e shp\u00ebrfilli grumbullimin e madh t\u00eb ushtris\u00eb gjermane n\u00eb kufijt\u00eb e Bashkimit Sovjetik, dhe hodhi posht\u00eb si dezinformim ose provokim \u00e7do paralajm\u00ebrim mbi nj\u00eb sulm gjerman, deri n\u00eb m\u00ebngjesin e 22 qershorit.<\/p>\n
N\u00eb p\u00ebrshkrimin e m\u00ebnyr\u00ebs se si u mblodh\u00ebn informacionet inteligjence dhe u raportuan n\u00eb Mosk\u00eb, M\u00ebrfi tregon se \u00e7far\u00eb do t\u00eb thoshte t\u00eb ishte nj\u00eb oficer zbulimi n\u00ebn sundimin e Stalinit, duke gjurmuar karrier\u00ebn e tre burrave. Shefi i inteligjenc\u00ebs s\u00eb huaj n\u00eb NKVD, Pavel Fitin, agjent\u00ebt e t\u00eb cilit raportuan mbi planet gjermane p\u00ebr Operacionin \u201cBarbarossa\u201d, sh\u00ebrbeu gjat\u00eb gjith\u00eb luft\u00ebs, por m\u00eb pas u d\u00ebnua.<\/p>\n
Ivan Proskurov, oficer i forcave ajrore dhe kreu i inteligjenc\u00ebs ushtarake gjat\u00eb viteve 1939-1940, k\u00ebmb\u00ebnguli t\u2019i thoshte Stalinit t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn. Ai u pushkatua n\u00eb tetorin e vitit 1941. Nd\u00ebrkoh\u00eb pasardh\u00ebsi i Proskurov, Filip Golikov, censuroi ose ndryshoi raportet e inteligjenc\u00ebs q\u00eb nuk p\u00ebrputheshin me mendimet dhe parashikimet e diktatorit sovjetik. Ai b\u00ebri goxha karrier\u00eb n\u00eb koh\u00ebn e Stalinit. N\u00ebse dikush mund t\u00eb kritikoj\u00eb M\u00ebrfin mbi analiz\u00ebn e tij, mund ta akuzoj\u00eb at\u00eb p\u00ebr cil\u00ebsimin pa kriter t\u00eb gjith\u00eb informacioneve t\u00eb dh\u00ebna p\u00ebr Stalinin, si nj\u00eb paralajm\u00ebrim p\u00ebr sulmin gjerman.<\/p>\n
Vler\u00ebsimi i inteligjenc\u00ebs, \u00ebsht\u00eb rrall\u00eb aq i sakt\u00eb sa mund t\u00eb duket n\u00eb pamje t\u00eb par\u00eb, dhe ndon\u00ebse kishte nj\u00eb dokumentacion t\u00eb bollsh\u00ebm mbi q\u00ebllimet e gjerman\u00ebve, jo gjith\u00e7ka q\u00eb mund t\u00eb duket se t\u00eb \u00e7on n\u00eb drejtimin q\u00eb m\u00eb pas mor\u00ebn gj\u00ebrat. L\u00ebvizjet e trupave gjermane n\u00eb korrikun e vitit 1940, nuk ishin t\u00eb lidhura domosdoshm\u00ebrisht me nj\u00eb sulm gjerman.<\/p>\n
Dhe as vizita e Hitlerit n\u00eb Gotenhafen (Gdinia n\u00eb Poloni) dhe Prusin\u00eb Lindore n\u00eb majin e vitit 1941, gjat\u00eb s\u00eb cil\u00ebs koh\u00eb ai vizitoi luftanijes \u201cBismarck\u201d dhe \u201cTirpitz\u201d. Kishte nj\u00eb nd\u00ebrlikim t\u00eb konsideruesh\u00ebm t\u00eb l\u00ebvizjeve t\u00eb trupave gjermane n\u00eb Evrop\u00ebn Lindore. Disa paralajm\u00ebrime, si ai i d\u00ebrguar nga ambasadori gjerman n\u00eb Mosk\u00eb, Graf von der Shulenberg, nuk ishin asgj\u00eb e \u00e7uditshme.<\/p>\n
Dhe Stalini nuk kishte asnj\u00eb arsye t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr t\u2019i besuar as \u00c7\u00ebr\u00e7illit, dhe as Ruzveltit, kur ata u p\u00ebrpoq\u00ebn ta paralajm\u00ebrojn\u00eb p\u00ebr at\u00eb q\u00eb do t\u00eb ndodhte. \u00a0Ky lloj raportimi vet\u00ebn sa ushqente mendjen konspirative t\u00eb Stalinit:N\u00eb fillim ai ishte i bindur se ekzistonte nj\u00eb komplot p\u00ebr ta g\u00ebnjyer at\u00eb mbi synimet e gjerman\u00ebve.<\/p>\n
Por nuk mund t\u00eb ket\u00eb dyshime q\u00eb M\u00ebrfi \u00ebsht\u00eb i sakt\u00eb si n\u00eb detaje ashtu edhe n\u00eb p\u00ebrmbajtjen e argumentit t\u00eb tij:Stalini u sh\u00ebrbye mir\u00eb me informata nga departamentet e tij t\u00eb inteligjenc\u00ebs. P\u00ebrgjegj\u00ebsia p\u00ebr injorimin e tyre ishte vet\u00ebm e tija.<\/p>\n
S\u00eb fundmi, vlen t\u00eb p\u00ebrmendet se pati edhe nj\u00eb d\u00ebshtim tjet\u00ebr t\u00eb gjykimit t\u00eb Operacionit \u201cBarbarossa\u201d, at\u00eb nga vet\u00eb Adolf Hitleri. Ashtu si Stalini, edhe udh\u00ebheq\u00ebsi nazist ishte nj\u00eb viktim\u00eb e paragjykimeve t\u00eb tij. Por n\u00eb dallim nga Stalini, ai u mashtrua nga sh\u00ebrbimet e tij t\u00eb inteligjenc\u00ebs.<\/p>\n
Duke vuajtur nga ajo q\u00eb japonez\u00ebt, nga p\u00ebrvoja e tyre e hidhur, do ta quanin \u201cs\u00ebmundja e fitores\u201d, gjerman\u00ebt i mbivler\u00ebsuan aft\u00ebsit\u00eb e tyre, nd\u00ebrsa e n\u00ebnvler\u00ebsuan aft\u00ebsin\u00eb e sovjetik\u00ebve p\u00ebr t\u2019u rezistuar. N\u00eb korrikun e vitit 1942, nj\u00eb vit pas fillimit t\u00eb fushat\u00ebs, Hitleri ia pohoi k\u00ebt\u00eb gj\u00eb Marshallit Karl Gustav Manerhajm, udh\u00ebheq\u00ebsit ushtarak finlandez gjat\u00eb nj\u00eb vizit\u00eb n\u00eb Helsinki t\u00eb Finland\u00ebs, teksa ky vend ishte bashk\u00ebpun\u00ebtor i Gjermanis\u00eb n\u00eb luft\u00ebn e saj kund\u00ebr Bashkimin Sovjetik.<\/p>\n
\u201cNe nuk e kuptuam sa i armatosur ishte ky shtet. N\u00ebse dikush do t\u00eb m\u00eb kishte se nj\u00eb komb mund t\u00eb kishte realisht 35.000 tanke, at\u00ebher\u00eb un\u00eb do t\u2019i kisha th\u00ebn\u00eb: Jeni i \u00e7mendur! Ne kemi shkat\u00ebrruar deri tani m\u00eb shum\u00eb se 34.000 tanke. .. Ishte e pabesueshme. . . Un\u00eb nuk e kisha iden\u00eb. N\u00ebse do t\u00eb kisha, at\u00ebher\u00eb do t\u00eb kishte qen\u00eb m\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr mua. Por un\u00eb do t\u00eb kisha marr\u00eb gjithsesi vendimin p\u00ebr ta pushtuar k\u00ebt\u00eb vend\u201d- tha Fyhreri. \/ CIA.gov\/Library \u2013 Bota.al<\/p>\n