Shum\u00ebkush mund t\u00eb ket\u00eb menduar se Piramidat e M\u00ebdha t\u00eb Egjiptit apo Meksik\u00ebs, kan\u00eb qen\u00eb nd\u00ebrtimet \u201cm\u00eb t\u00eb m\u00ebdha\u201d n\u00eb bot\u00ebn antike. Por arkeolog\u00ebt kan\u00eb koh\u00eb q\u00eb e din\u00eb se ky titull sublim mbahet nga muret e lashta e gjata t\u00eb Step\u00ebs Euroazitike dhe Kin\u00ebs, ose si\u00e7 njihet m\u00eb s\u00eb shumti Muri i Madh i Kin\u00ebs, p\u00ebr t\u00eb cilin besohej se \u201cdukej q\u00eb nga hap\u00ebsira\u201d.<\/p>\n
Muret jan\u00eb nd\u00ebrtuar nga shekujt e fundit Para Krishtit deri n\u00eb shekullin XVII Pas Krishtit, dhe p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se 1 shekull arkeolog\u00ebt kan\u00eb ofruar nj\u00eb varg teorish mbi synimin e tyre origjinal, duke besuar kryesisht se ato funksiononin si kufijt\u00eb e ndryshimit t\u00eb zonave ekologjike, apo si struktura mbrojt\u00ebse p\u00ebr t\u00eb mbajtur jasht\u00eb Kin\u00ebs fise nomade agresive.<\/p>\n
Studiues t\u00eb tjer\u00eb pohojn\u00eb se ato ishin nd\u00ebrtuar p\u00ebr t\u00eb kontrolluar l\u00ebvizjen e grupeve nomade lokale pas zgjerimit peraandorak.<\/p>\n
Gjithsesi, k\u00ebto \u201cbesime\u201d jan\u00eb vler\u00ebsuar shkenc\u00ebrisht n\u00eb nj\u00eb projekt t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt q\u00eb p\u00ebrfshin arkeolog\u00eb nga Universiteti Hebraik i Jeruzalemit n\u00eb Izrael, Akademia Mongole e Shkencave, dhe Universiteti i Jeilit n\u00eb SHBA. Nj\u00eb studim i ri i botuar n\u00eb revist\u00ebn \u201cAntikiteti\u201d nga profesor Gideon Shelah-Lavi nga Departamenti i Studimeve Aziatike n\u00eb Universitetin Hebraik t\u00eb Jeruzalemit, detajon gjetjet e ekipit t\u00eb drejtuar nga profesori, q\u00eb hulumtoi nj\u00eb mur t\u00eb shekujve XI-XIII, 737 kilometra t\u00eb gjat\u00eb, q\u00eb shtrihet nga Kina Veriore n\u00eb Mongolin\u00eb Veri-Lindore.<\/p>\n
I nd\u00ebrtuar nga dinastia Liao Jin, ekipi i shkenc\u00ebtar\u00ebve u p\u00ebrpoq t\u00eb kuptonte m\u00eb mir\u00eb arsyet e nd\u00ebrtimit t\u00eb k\u00ebtij muri, si dhe funksionet e tij t\u00eb ndryshme n\u00eb fillimet e veta. Sipas studiuesve, muret e gjata mendohet se p\u00ebrcaktojn\u00eb shpesh \u201cnj\u00eb kufi ekologjik midis bujq\u00ebsis\u00eb dhe blegtoris\u00eb, t\u00eb cilin ata e quajn\u00eb si ndarja klasike \u2018stepa p\u00ebrkundrejt tokave t\u00eb mbjella\u201d.<\/p>\n
Muri i lasht\u00eb i shekujve XII-XIII Pas Krishtit, i paraqitur n\u00eb artikullin studimor si Linja Veriore, ndodhet megjithat\u00eb brenda zon\u00ebs lindore t\u00eb Step\u00ebs, dhe nuk p\u00ebrfaq\u00ebsonte nj\u00eb kufi midis zonave ekologjike.<\/p>\n
Mosdija n\u00ebse muri i kishte sh\u00ebrbyer nj\u00eb q\u00ebllimi thjesht ushtarak t\u00eb mbrojtjes s\u00eb nj\u00eb territori ndaj ushtrive pushtuese, apo n\u00ebse ishte ndoshta nj\u00eb vij\u00eb simbolike ndar\u00ebse e nj\u00eb kufiri, apo n\u00ebse p\u00ebrkeq\u00ebsimi i kushteve klimatike dhe ekologjike, nxiti nevoj\u00ebn p\u00ebr t\u00eb kontrolluar dhe monitoruar l\u00ebvizjen e popullsis\u00eb p\u00ebrtej mureve dhe n\u00eb tokat e kontrolluara nga shteti, shkenc\u00ebtar\u00ebt pyet\u00ebn kur dhe pse u nd\u00ebrtua ky mur verior, dhe nga kush?<\/p>\n
Fotot\u00a0 me definicion t\u00eb lart\u00eb t\u00eb realizuara m\u00eb dron, zbuluan se muri ishte nj\u00eb struktur\u00eb e vazhdueshme, me seksionet m\u00eb t\u00eb ruajtura rreth 1 met\u00ebr t\u00eb larta mbi nivelin e tok\u00ebs, n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb q\u00eb gjer\u00ebsia aktuale e murit \u00ebsht\u00eb afro 10 metra. Dhe ajo q\u00eb konfirmohet tanim\u00eb, \u00ebsht\u00eb se ky mur i p\u00ebrkiste nj\u00eb sistemi muresh komplekse me nj\u00eb gjat\u00ebsi mbi 3500 kilometra.<\/p>\n
Nd\u00ebrkoh\u00eb studimi thekson se n\u00ebse merren parasysh q\u00eb t\u00eb gjitha muret paralelet, gjat\u00ebsia e akumuluar e tyre i tejkalon 6500 kilometrat, \u00e7ka p\u00ebrfaq\u00ebson nj\u00eb nga \u201ckomplekset murale m\u00eb t\u00eb gjata, por edhe monumentet m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha, t\u00eb nd\u00ebrtuara ndonj\u00ebher\u00eb\u201d.<\/p>\n
Gjithsesi, ka ende pak k\u00ebrkime mbi k\u00ebt\u00eb sistem muresh mesjetare, dhe kjo ka munguar n\u00eb shumic\u00ebn e librave historik\u00eb kinez\u00eb. Studimi i ri, paraqet pun\u00ebn e studiuesve n\u00eb terren, dhe fokusin e tyre mbi nj\u00eb seksion t\u00eb murit verior t\u00eb vendosur n\u00eb Provinc\u00ebn Dornod, n\u00eb Mongolin\u00eb Verilindore, q\u00eb p\u00ebrmban disa struktura ndihm\u00ebse t\u00eb zgjeruara, si kulla dhe kampe, q\u00eb zbulojn\u00eb shum\u00eb mbi funksionin origjinal t\u00eb struktur\u00ebs.<\/p>\n
Autor\u00ebt e studimit p\u00ebrdor\u00ebn analiz\u00ebn GIS, fotografit\u00eb e dronit dhe analiz\u00ebn e imazheve satelitore t\u00eb k\u00ebtyre tipareve, p\u00ebr t\u00eb eksploruar funksionin e murit dhe logjik\u00ebn e nd\u00ebrtimin e tij. Studiuesit p\u00ebrdor\u00ebn imazhe satelitore me rezolucion t\u00eb lart\u00eb, p\u00ebr t\u00eb identifikuar vij\u00ebn e murit, dhe p\u00ebr t\u00eb rind\u00ebrtuar vizualisht strukturat q\u00eb lidhen me t\u00eb.<\/p>\n
Qasja p\u00ebrmes sensor\u00ebve t\u00eb larg\u00ebt, zbuloi grupime strukturash antike t\u00eb vendosura p\u00ebrgjat\u00eb murit 737 kilometra t\u00eb gjat\u00eb, p\u00ebr t\u00eb cilat ekipi thot\u00eb se ishin \u201cqendrat e veprimtaris\u00eb njer\u00ebzore ndoshta bashk\u00ebkohore me murin n\u00eb p\u00ebrdorim\u201d.<\/p>\n
Strukturat drejtk\u00ebnd\u00ebshe mendohet se kan\u00eb funksionuar si baz\u00eb p\u00ebr ushtar\u00ebt q\u00eb vepronin n\u00eb sistemin e mureve, dhe strukturat rrethore mund t\u00eb jen\u00eb p\u00ebrdorur p\u00ebr vath\u00eb p\u00ebr kafsh\u00ebt. Pajisjet p\u00ebr zbulimet n\u00ebn tok\u00eb, p\u00ebrfshinin detektor\u00eb t\u00eb metaleve t\u00eb cil\u00ebt u p\u00ebrdor\u00ebn p\u00ebr t\u00eb gjetur monedha, q\u00eb nga ana e tyre i ndihmuan shkenc\u00ebtar\u00ebt t\u00eb p\u00ebrcaktonin m\u00eb sakt\u00eb koh\u00ebn\u00a0 se kur muri ka qen\u00eb funksional, dhe qeramika q\u00eb ata gjet\u00ebn aty daton q\u00eb n\u00eb periudh\u00ebn e dinastis\u00eb Liao (907-1125 Pas Krishtit).<\/p>\n
Analiza e re sugjeron q\u00eb linja e murit verior, ishte nj\u00eb dizajn i planifikuar paraprakisht, dhe i nd\u00ebrtuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb sistematike n\u00ebp\u00ebr nj\u00eb zon\u00eb relativisht t\u00eb rrafsh\u00ebt mes 2 pllajave malore, dhe se kjo struktur\u00eb e madhe antike leht\u00ebsoi nj\u00eb grupim funksionesh q\u00eb kishin t\u00eb b\u00ebnin me \u201cmbrojtjen, respektimin , monitorimin dhe n\u00eb nj\u00eb far\u00eb m\u00ebnyre demarkimin e k\u00ebsaj zone veriore\u201d.<\/p>\n
Shkenc\u00ebtar\u00ebt argumentojn\u00eb se linja e murit verior, ishte ndoshta \u201cjo kufiri i fortifikuar q\u00eb nganj\u00ebher\u00eb konsiderohet se p\u00ebrfaq\u00ebson\u201d, pasi ata nuk thon\u00eb q\u00eb as dinastit\u00eb Liao apo Jin e konceptuan n\u00eb funksion t\u00eb politik\u00ebs s\u00eb tyre, si\u00e7 p\u00ebrkufizohet nga ai q\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb \u201ckoncept shum\u00eb modern i kufijve t\u00eb ngurt\u00eb\u201d.<\/p>\n
P\u00ebrkundrazi, funksioni i murit kishte m\u00eb shum\u00eb lidhje me \u201ckontrollimin e nomad\u00ebve, dhe jo vendosjen e kufijve tok\u00ebsor\u00eb t\u00eb p\u00ebrcaktuara qartazi\u201d, gj\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb m\u00ebse e qart\u00eb me vij\u00ebn e murit q\u00eb shtrihet n\u00eb per\u00ebndim t\u00eb kufijve t\u00eb shtetit Jin brenda territorit t\u00eb Liaos.<\/p>\n
Dhe me murin q\u00eb \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar midis dy vargmalesh, me struktura t\u00eb vendosura n\u00eb vende q\u00eb \u201cfavorizojn\u00eb shtigjet natyrore n\u00ebp\u00ebr mur\u201d, q\u00eb t\u00eb dy k\u00ebta faktor\u00eb tregojn\u00eb se muri kontrollonte l\u00ebvizjen e njer\u00ebzve dhe tregtin\u00eb, n\u00eb vend se t\u00eb garantonte mbronte ndaj ushtrive armike. K\u00ebsisoj, muri ndoshta funksiononte p\u00ebr t\u00eb kontrolluar l\u00ebvizjen e njer\u00ebzve dhe t\u00eb mallrave jasht\u00eb territorit t\u00eb Liaos, dhe drejt rajoneve t\u00eb banuara nga komunitetet nomade. \/ Ancient-Origins \u2013 Bota.al<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Shum\u00ebkush mund t\u00eb ket\u00eb menduar se Piramidat e M\u00ebdha t\u00eb Egjiptit apo Meksik\u00ebs, kan\u00eb qen\u00eb nd\u00ebrtimet \u201cm\u00eb t\u00eb m\u00ebdha\u201d n\u00eb bot\u00ebn antike. Por arkeolog\u00ebt kan\u00eb koh\u00eb q\u00eb e din\u00eb se ky titull sublim mbahet nga muret e lashta e gjata t\u00eb Step\u00ebs Euroazitike dhe Kin\u00ebs, ose si\u00e7 njihet m\u00eb s\u00eb shumti Muri i Madh i […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3904,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"footnotes":""},"categories":[6,10,3,14],"tags":[],"yoast_head":"\n