Autor:\u00a0Harold James<\/a><\/p>\n Gjat\u00eb gjith\u00eb koh\u00ebs q\u00eb ka qen\u00eb kancelare e Gjermanis\u00eb, Angela Merkel ka treguar vazhdimisht se ajo \u00ebsht\u00eb gjithmon\u00eb gati p\u00ebr surpriza. Tani ajo e ka tejkaluar veten.<\/p>\n N\u00eb vitin 2010, Merkel i tejkaloi pritshm\u00ebrit\u00eb duke k\u00ebmb\u00ebngulur q\u00eb Fondi Monetar Nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00a0t\u00eb p\u00ebrfshihej<\/a>\u00a0n\u00eb p\u00ebrpjekjet p\u00ebr t\u00eb shp\u00ebtuar Greqin\u00eb. Pas viti 2011, ajo mbylli termocentralet e Gjermanis\u00eb, pas katastrof\u00ebs Fukushima n\u00eb Japoni. Pastaj, n\u00eb vitin 2015, ajo hapi kufijt\u00eb e Gjermanis\u00eb p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb milion refugjat\u00eb sirian\u00eb. Dhe tani, ajo ka r\u00ebn\u00eb dakord p\u00ebr nj\u00eb propozim p\u00ebr nj\u00eb fond rim\u00ebk\u00ebmbjeje prej 500 miliard\u00eb eurosh (556 miliard\u00eb dollar\u00eb) p\u00ebr t\u00eb ndihmuar ekonomit\u00eb komb\u00ebtare t\u00eb Bashkimit Europian t\u00eb goditura nga kriza e COVID-19.<\/p>\n Secili nga k\u00ebto vendime ka shkaktuar zem\u00ebrim n\u00eb Gjermani, si dhe stres tek europian\u00ebt e tjer\u00eb q\u00eb nuk kan\u00eb d\u00ebshir\u00eb t\u00eb lejojn\u00eb q\u00eb Gjermania t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb rol t\u00eb madh udh\u00ebheq\u00ebs. Por \u00e7do her\u00eb, Merkel ka k\u00ebmb\u00ebngulur q\u00eb nuk kishte asnj\u00eb alternative tjet\u00ebr. Megjithat\u00eb, kjo surpriz\u00eb e fundit \u00ebsht\u00eb deri m\u00eb tani nga m\u00eb t\u00eb guximshmet. \u201cShteti-komb m\u00eb vete nuk ka t\u00eb ardhme,\u201d\u00a0deklaroi<\/a>\u00a0ajo gjat\u00eb nj\u00eb konference p\u00ebr shtyp me presidentin francez Emmanuel Macron.<\/p>\n Perspektiva e nj\u00eb fondi rim\u00ebk\u00ebmbje ka b\u00ebr\u00eb q\u00eb shum\u00eb v\u00ebzhgues t\u00eb pyesin n\u00ebse BE-ja po i afrohet p\u00ebrfundimisht \u201cmomentit t\u00eb saj Hamiltonian\u201d. N\u00eb vitet e para t\u00eb republik\u00ebs amerikane, sekretari i par\u00eb amerikan i thesarit, Alexander Hamilton, argumentoi se qeveria federale duhet \u201ct\u00eb marr\u00eb p\u00ebrsip\u00ebr\u201d borxhet e shkaktuara nga shtetet gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb. Ai e fitoi debatin, sepse p\u00ebrvet\u00ebsimi i borxhit dukej i domosdosh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb zgjidhur urgjenc\u00ebn n\u00eb fjal\u00eb.<\/p>\n Por do t\u00eb ishte gabim t\u00eb mendosh se \u00e7do kriz\u00eb mund t\u00eb largoj\u00eb pengesat p\u00ebr integrim m\u00eb t\u00eb thell\u00eb. Kur shp\u00ebrtheu kriza e euros nj\u00eb dekad\u00eb m\u00eb par\u00eb, federalist\u00ebt shpresuan se ajo do t\u2019i jepte vrull projektit europian. N\u00eb vend t\u00eb k\u00ebsaj, vendet an\u00ebtare t\u00eb veriut dhe ato t\u00eb jugut u ndan\u00eb akoma m\u00eb shum\u00eb n\u00eb lidhje me borxhin. N\u00eb vitet e ardhshme, Rusia dhe Kina kan\u00eb joshur shtete an\u00ebtare t\u00eb BE-s\u00eb n\u00eb orbitat e tyre, Mbret\u00ebria e Bashkuar \u00ebsht\u00eb t\u00ebrhequr zyrtarisht nga blloku dhe presidenti amerikan Donald Trump ka hequr dor\u00eb nga aleanca transatlantike.<\/p>\n Ashtu si kriza e borxhit dhe ajo e refugjat\u00ebve, k\u00ebto zhvillime gjeopolitike kan\u00eb thelluar t\u00eb gjitha ndarjet veri-jug dhe lindje-per\u00ebndim t\u00eb Europ\u00ebs. Kushtet kryesore historike q\u00eb do t\u00eb lejonin nj\u00eb shtytje t\u00eb guximshme p\u00ebrtej shtetit-komb kan\u00eb munguar gjithmon\u00eb. At\u00ebher\u00eb \u00e7\u00ebshtja tani \u00ebsht\u00eb se p\u00ebrse COVID-19 duhet t\u00eb pritet t\u00eb b\u00ebj\u00eb at\u00eb q\u00eb nuk mund\u00ebn t\u00eb b\u00ebnin dot presidenti rus Vladimir Putin, presidenti Trump, Brexit dhe mosmarr\u00ebveshjet n\u00eb lidhje me borxhin e m\u00ebparsh\u00ebm.<\/p>\n Ka dy arsye p\u00ebr t\u00eb menduar se kriza aktuale \u00ebsht\u00eb me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb ndryshe. Si fillim, pandemia \u00ebsht\u00eb n\u00eb thelb nj\u00eb kriz\u00eb e lindur nga globalizimi, q\u00eb k\u00ebrkon nj\u00eb p\u00ebrgjigje bashk\u00ebpunuese globale. S\u00eb dyti, krahasimet e vdekshm\u00ebris\u00eb dhe niveleve t\u00eb infeksionit midis vendeve dhe rajoneve, dhe thell\u00ebsia dhe shkalla e tmerrshme e ndikimit ekonomik t\u00eb pandemis\u00eb kan\u00eb vendosur nj\u00eb \u00e7mim mbi qeverisjen kompetente p\u00ebr pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb publikut. Nuk \u00ebsht\u00eb sekret pse Shtetet e Bashkuara, Mbret\u00ebria e Bashkuar dhe Brazili kan\u00eb kaq shum\u00eb raste infektimesh dhe shifra t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb vdekurish. Secili prej k\u00ebtyre vendeve ka nj\u00eb qeveri t\u00eb paaft\u00eb, ideologjike dhe t\u00eb pa koordinuar.<\/p>\n Presidenti Trump apo presidenti brazilian Jair Bolsonaro jan\u00eb shum\u00eb ndryshe nga Merkel dhe Macron. Dy t\u00eb fundit krenohen se jan\u00eb menaxhues t\u00eb aft\u00eb q\u00eb marrin vendime t\u00eb bazuara n\u00eb prova. Dhe provat nga pandemia COVID-19 sugjerojn\u00eb se shteti komb nuk \u00ebsht\u00eb i pajisur mir\u00eb p\u00ebr kriz\u00ebn n\u00eb fjal\u00eb; nevojat m\u00eb t\u00eb menj\u00ebhershme jan\u00eb ose lokale ose mbikomb\u00ebtare.<\/p>\n \u00c7\u00ebshtja e \u201cp\u00ebrgjigjeve t\u00eb nevojshme\u201d \u00ebsht\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht e ashp\u00ebr n\u00eb Gjermani, e cila, ashtu si Italia, ishte nj\u00eb krijim i nacionalizmit t\u00eb shekullit XIX. Para Otto von Bismarkut (dhe ekuivalentit t\u00eb tij italian, Camillo Cavour), ajo q\u00eb ne tani e quajm\u00eb Gjermani p\u00ebrb\u00ebhej nga shtete t\u00eb shumta t\u00eb vogla. Secili shtet kishte ndjenj\u00ebn e tij t\u00eb pasur t\u00eb identitetit lokal, por asnj\u00ebri nuk ishte i zoti n\u00eb p\u00ebrmbushjen e sfidave teknike dhe ekonomike t\u00eb paraqitura nga nj\u00eb bot\u00eb tregjesh dhe tregtie n\u00eb rritje dhe formash t\u00eb reja komunikimi dhe transporti. Kur k\u00ebto nj\u00ebsi m\u00eb t\u00eb vogla u bashkuan, gazetari liberal Ludwig August von Rochau\u00a0vuri re<\/a>\u00a0se kjo nuk ishte nga \u201cdashamir\u00ebsia\u201d, por ishte thjesht si nj\u00eb \u201c\u00e7\u00ebshtje biznesi\u201d.<\/p>\n Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, shteti komb u \u00e7ua p\u00ebrpara si \u00e7\u00ebshtje praktike. Para Paqes s\u00eb Vestfalis\u00eb n\u00eb vitin 1648, kishte 3,000-4,000 nj\u00ebsi t\u00eb pavarura territoriale t\u00eb cilave u duhej dh\u00ebn\u00eb llogari, shumica i n\u00ebnshtroheshin vet\u00ebm nj\u00eb juridiksioni perandorak. Deri n\u00eb shekullin e XXVIII, ai num\u00ebr ishte zvog\u00ebluar n\u00eb 300-400 dhe pas vitit 1815, t\u00eb gjith\u00eb ishin an\u00ebtar\u00eb t\u00eb Konfederat\u00ebs Gjermane. Nga fundi i shekullit XIX, kishte vet\u00ebm tre shtete me popullsi t\u00eb madhe gjermano-fol\u00ebse: Perandoria Gjermane, Perandoria Austro-Hungareze dhe Konfederata e Zvicr\u00ebs.<\/p>\n Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, numri i shteteve n\u00eb Europ\u00ebn qendrore ra me nj\u00eb faktor dhjet\u00eb \u00e7do shekull. Kjo nuk do t\u00eb thot\u00eb se s\u00eb shpejti do t\u00eb ket\u00eb vet\u00ebm 0.3 shtete n\u00eb Europ\u00ebn qendrore \u2013 historia ndjek ligjet matematikore. Megjithat\u00eb, \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb se shtetet kombe t\u00eb stilit t\u00eb vjet\u00ebr po detyrohen t\u00eb rishikojn\u00eb vendin q\u00eb ata kan\u00eb n\u00eb bot\u00eb.<\/p>\n N\u00eb fakt, vendimi i fundit kund\u00ebr Bank\u00ebs Qendrore Europiane nga Gjykata Kushtetuese Federale e Gjermanis\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebson shtytjen p\u00ebrfundimtare drejt nj\u00eb niveli m\u00eb t\u00eb thell\u00eb t\u00eb integrimit n\u00eb BE. Edhe pse nominalisht ai vendos nj\u00eb kufi n\u00eb pjes\u00ebmarrjen e Bundesbank\u00ebs n\u00eb programet e blerjes s\u00eb bonove t\u00eb BQE-s\u00eb, efekti i tij nuk do t\u00eb jet\u00eb t\u00eb ndaloj\u00eb projektin europian, por p\u00ebrkundrazi t\u00eb detyroj\u00eb krijimin e nj\u00eb baze legale dhe politike mbi t\u00eb cil\u00ebn t\u00eb mund t\u00eb mb\u00ebshtetet ai projekt.<\/p>\n