Luigj Gurakuqi ishte veprimtar i \u00e7\u00ebshtjes komb\u00ebtare, hartues dhe n\u00ebnshkrues i Deklarat\u00ebs s\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, poet, arsimtar, tekstolog, gjuh\u00ebtar, diplomat, deputet dhe Hero i Popullit shqiptar. Ai shkroi deklarat\u00ebn e Pavarsis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Dora e tij shkroi alfabetet e miratuar nga Kongresi i Manastirit. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb nga personalitetet m\u00eb t\u00eb shquara t\u00eb l\u00ebvizjes son\u00eb komb\u00ebtare, arsimore e kulturore n\u00eb fundin e Rilindjes Komb\u00ebtare dhe t\u00eb fillimeve t\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb duke p\u00ebrjetuar ngjarjet m\u00eb kulmore t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb vendit n\u00eb \u00e7erekun e par\u00eb t\u00eb shekullit ton\u00eb n\u00eb shumic\u00ebn e t\u00eb cilave n\u00eb mos organizator, qe pjes\u00ebmarr\u00ebs i drejtp\u00ebrdrejt\u00eb. N\u00eb shkrimet e tij p\u00ebrdorte emrat e pend\u00ebs Jakin Shkodra e Lek Gruda.<\/p>\n
Lindi n\u00eb Shkod\u00ebr m\u00eb 20 shkurt 1879, nd\u00ebrsa n\u00eb nj\u00eb dor\u00ebshkrim sh\u00ebnohet data 19 shkurt 1880 dhe u rrit n\u00eb gjirin e nj\u00eb familje tregtare t\u00eb kulturuar shkodrane, nga prind\u00ebrit Pjet\u00ebr e Leze Gurakuqi. Me edukimin e tij u mor n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb i ati. Pjet\u00ebr Gurakuqi ishte nj\u00eb tregtar me kultur\u00eb relativisht t\u00eb ngritur, me nj\u00eb rreth t\u00eb gj\u00ebr\u00eb shok\u00ebsh e miqsh n\u00eb mes tregtar\u00ebve e intelektual\u00ebve t\u00eb Shkodr\u00ebs, me nj\u00eb jet\u00eb aktive n\u00eb pazarin e qytetit dhe me marr\u00ebdh\u00ebnie tregtare me Venedikun e Milanon. Sht\u00ebpia e k\u00ebtij tregtari t\u00eb kulturuar e t\u00eb sh\u00ebtitur gum\u00ebzhinte nga hyrjet e daljet e njer\u00ebzve q\u00eb vinin t\u00eb diskutonin hallet e koh\u00ebs e t\u00eb merrnin vesh lajmet e bot\u00ebs. I ndodhur p\u00ebrher\u00eb pran\u00eb t\u00eb atit, d\u00ebgjonte me v\u00ebmendje bisedat e diskutimet p\u00ebr ngjarje t\u00eb s\u00eb kaluar\u00ebs dhe t\u00eb dit\u00ebs, p\u00ebr luft\u00ebrat heroike t\u00eb popullit kund\u00ebr pushtuesit otoman dhe grabitqar\u00ebve ballkanik\u00eb dhe p\u00ebr burrat q\u00eb i udh\u00ebhoqen ato. Duke kujtuar k\u00ebto vite, Gurakuqi student do t\u00eb shkruante: \u201cM\u00eb \u00e7ohet mall me ken\u00eb n\u00eb shpi e me ndigjue baben tue kallzue, si p\u00ebrpara, n\u00eb ngjarjet e Pashallarvet t\u00eb Shkodres, trimnit\u00eb e malcorvet e luftat e Malit te Zi, sende qi kishte nd\u00ee prej t\u2019et e q\u00eb edhe ai vet\u00eb shume kish pa\u201d. Shkoll\u00ebn fillore e t\u00eb mesme jo t\u00eb plot\u00eb i ndoqi n\u00eb Kolegjin Saverian n\u00eb rendin tekniko-tregtar,q\u00eb ishte shkolla m\u00eb e organizuar dhe m\u00eb e kompletuar q\u00eb kishte Shqip\u00ebria e asaj kohe. Luigji qe nd\u00ebr nx\u00ebn\u00ebsit m\u00eb t\u00eb zellsh\u00ebm t\u00eb shkoll\u00ebs dhe shum\u00eb shpejt, q\u00eb n\u00eb mosh\u00ebn 13 vje\u00e7are i shfaqen prirjet p\u00ebr gjuh\u00ebn shqipe dhe krijime letrare, vjersh\u00ebn e par\u00eb e ka shkruar 13 vje\u00e7. Prej Kolegj\u00ebs Saveriane doli m\u00eb 1897. M\u00eb pas plot\u00ebson arsimin e mes\u00ebm n\u00eb Kolegjin arb\u00ebresh e Sh\u00ebn-Mit\u00ebr Koron\u00ebs, ku pati m\u00ebsues De Rad\u00ebn, figur\u00eb q\u00eb e frym\u00ebzoi p\u00ebr t\u00ebr\u00eb jet\u00ebn; ai ishte nx\u00ebn\u00ebsi i par\u00eb shqiptar aty. Takimin me \u2018t\u00eb, Gurakuqi e kujton: \u201c\u2026 tue p\u00e0 syt e tij t\u00eb mekun kah ndizeshin e shk\u00eblqeshin, tue e p\u00ebrmend\u00eb Shqipn\u00edn, un\u00eb gjith p\u00ebrmallue, nuk mujta me u ndal\u00eb pa l\u00ebshue, bashk\u00eb me dy pika lot, nji t\u00eb puthun t\u00eb nxeht\u00eb mbi at dor\u00eb q\u00eb punoi s\u00e1 e s\u00e1 p\u00ebr Atdh\u00e9\u2026!\u201d Diplom\u00ebn e pjekuris\u00eb e merr n\u00eb Kozenc\u00eb p\u00ebr sciences naturelles, duke pas ndjekur dhe kurse t\u00eb ve\u00e7anta n\u00eb filozofi. Vijoi studimet universitare n\u00eb Napoli (Itali) n\u00eb Fakultetin e Mjek\u00ebsis\u00eb n\u00eb vitet 1901-1906, ku njohu Zef Skiroin, profesorin e Gjuh\u00ebs dhe Let\u00ebrsis\u00eb Shqipe n\u00eb Institutin Lindor t\u00eb Napolit. Vepr\u00ebs s\u00eb Skiroit Luigji do t\u2019i p\u00ebrpilonte nj\u00eb parath\u00ebnie, t\u00eb cil\u00ebn Konica do ia paraqiste bot\u00ebs fr\u00ebnge me nj\u00eb p\u00ebrkthim fort t\u00eb bukur n\u00eb t\u00eb p\u00ebrkohshmen \u201cAlbania\u201d. I p\u00ebrpir\u00eb nga ajo frym\u00eb q\u00eb i kushtohej Shqip\u00ebris\u00eb detyrohet me lan\u00eb studimet p\u00ebrgjysm\u00eb q\u00eb t\u2019i kushtohej val\u00ebs s\u00eb luft\u00ebrave p\u00ebr lirin\u00eb komb\u00ebtare duke marr\u00eb emrin e tyre n\u00eb pseudonimin Lek\u00eb Gruda. Me vepr\u00ebn \u201cVarg\u00ebnimi n\u2019gjuh\u00eb shqype me nji fjalorth shqyp-frengjisht n\u2019marim\u201d (Napoli, 1906) b\u00ebri t\u00eb par\u00ebn p\u00ebrpjekje t\u00eb suksesshme p\u00ebr kodifikimin e metrik\u00ebs s\u00eb poezis\u00eb shqiptare. Po at\u00eb vit botoi n\u00eb Bukuresht librin \u201cAbetar i vog\u00ebl shqyp mas abevet t\u2019Bashkimit e t\u2019Stambollit me tregime n\u2019dy dhialektet\u201d e n\u00eb Napoli \u201cFjalorth Shqyp-Frengjisht e Frengjisht-Shqyp i fjal\u00ebve t\u00eb reja\u201d etj. Luigj Gurakuqi botoi mjaft poezi q\u00eb dallohen p\u00ebr p\u00ebrmbajtjen patriotike, p\u00ebr lirizmin dhe teknik\u00ebn e vjersh\u00ebrimit. Me artikujt e tij ai dha edhe nj\u00eb ndihmes\u00eb me r\u00ebnd\u00ebsi n\u00eb mendimin estetik e n\u00eb kritik\u00ebn letrare shqiptare. Sa i p\u00ebrket vokacionit t\u00eb tij t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe, At\u00eb Justin Rrota \u00abgjuh\u00ebn shqype e njofti m\u00e2 mir\u00eb e m\u00e2 k\u00ebthellt\u00eb se \u00e7do shqypt\u00e1r\u201d. Ngat\u00ebrres\u00ebn e par\u00eb me autoritetet turke e pati m\u00eb 1904 nga shkaku i nj\u00eb botimi t\u00eb vog\u00ebl mbi kolonit\u00eb shqiptare n\u00eb Itali \u201cDy Kolon\u00ed Shqiptare n\u2019Ital\u00ed deri tash t\u00eb panjohtuna\u201d M\u00eb 1905 u shtr\u00ebngua me marr\u00eb malet p\u00ebr t\u2019i shp\u00ebtuar ndjekjeve. Me shpalljen e Kushtetut\u00ebs falen t\u00eb gjith\u00eb \u00e7\u2019kishin b\u00ebr\u00eb faje politike. M\u00eb korrik 1908 mb\u00ebrrin n\u00eb Shkod\u00ebr i adhuruar nga populli, mban nj\u00eb fjalim n\u00eb shqip n\u00eb pranin\u00eb e Komitetit t\u00eb Turqve t\u00eb Rinj, e p\u00ebrcjellin deri n\u00eb sht\u00ebpi. N\u00eb n\u00ebntor merr pjes\u00eb n\u00eb Kongresin e Manastirit krah p\u00ebrfaq\u00ebsuesve nga Shkodra: At\u00eb Fisht\u00ebs, Dom Mjed\u00ebs, Hil\u00eb Mosit e Mati Logorecit; ku u zgjodh n\u00ebnkryetar dhe an\u00ebtar i komisionit p\u00ebr nj\u00ebsimin e alfabetit. Bashk\u00eb me Fisht\u00ebn ishte p\u00ebrfaq\u00ebsues i \u201cBashkimi\u201d-t, me Logorecin kishin mandat t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsonin inteligjenc\u00ebn shkodrane, gjithashtu vet\u00eb Luigji kishte mandat t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsonte arb\u00ebresh\u00ebt e Italis\u00eb. Gurakuqi pati merit\u00ebn dhe fatin q\u00eb udh\u00ebhoqi drejtp\u00ebrdrejt\u00eb luft\u00ebn p\u00ebr krijimin e shkoll\u00ebs komb\u00ebtare shqiptare dhe t\u00eb sistemit ton\u00eb arsimor. N\u00ebn drejtimin e tij u hodh\u00ebn themelet e para t\u00eb sistemit arsimor fillor shtet\u00ebror n\u00eb Shqip\u00ebri. U krijua p\u00ebrvoja e par\u00eb e ngritjes s\u00eb administrat\u00ebs arsimore shqiptare, u hartuan dokumentat e para shkollore, u ngrit nj\u00eb sistem i t\u00ebr\u00eb i p\u00ebrgatitjes dhe i kualifikimit t\u00eb m\u00ebsuesve. Dora e tij shkroi alfabetet e miratuar nga Kongresi i Manastirit dhe i zbuloi para delegat\u00ebve. N\u00eb tetor t\u00eb 1909 u em\u00ebrua drejtor i s\u00eb par\u00ebs shkoll\u00eb normale q\u00eb u hap n\u00eb Elbasan, ku dha nj\u00eb ndihmes\u00eb me vler\u00eb p\u00ebr v\u00ebnien e arsimit mbi baza komb\u00ebtare. Gurakuqi ka merit\u00ebn se p\u00ebrcaktoi drejt e qart\u00eb, m\u00eb shum\u00eb se \u00e7do paraardh\u00ebs, konceptin mbi shkoll\u00ebn komb\u00ebtare shqiptare, p\u00ebrmbajtjen, karakterin dhe parimet e ndertimit t\u00eb saj. Ai k\u00ebrkonte q\u00eb gjith\u00eb fryma dhe p\u00ebrmbajtja e shkoll\u00ebs t\u00eb ishte n\u00eb funksion t\u00eb q\u00ebllimeve dhe idealeve komb\u00ebtare. Gurakuqi \u00ebsht\u00eb tekstologu m\u00eb i shquar shqiptar i fillimit t\u00eb shekullit ton\u00eb. Ai i dha shkoll\u00ebs shqipe, si autor e bashkautor, 8 tekste m\u00ebsimore me nj\u00eb v\u00ebllim prej 738 faqesh. Detyrohet me ik\u00eb prej Elbasanit, t\u00eb dal\u00eb jasht\u00eb shtetit bashk\u00eb me Aqif pash\u00eb Elbasanin. N\u00eb prill 1911 merr pjes\u00eb n\u00eb kryengritjen e mal\u00ebsor\u00ebve t\u00eb Mbishkodr\u00ebs e si nj\u00eb nga udh\u00ebheq\u00ebsit e saj, harton s\u00eb bashku me At\u00eb Mati Prennushin Memorandumin e Gre\u00e7\u00ebs, apo Librin e Kuq si\u00e7 njihet ndryshe t\u00eb mal\u00ebsor\u00ebve kryengrit\u00ebs, zjarri i arm\u00ebve t\u00eb t\u00eb cil\u00ebve do t\u00eb paralajm\u00ebronte pavar\u00ebsin\u00eb. M\u00eb 1912 zhvillon nj\u00eb veprimtari t\u00eb dendur p\u00ebr organizimin e kryengritjes s\u00eb p\u00ebrgjithshme, duke qen\u00eb i pranish\u00ebm n\u00eb Tosk\u00ebri dhe m\u00eb von\u00eb edhe pran\u00eb krer\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs. Mori pjes\u00eb n\u00eb mbledhjen e Bukureshtit, dhe do merrte pjes\u00eb n\u00eb shtegtimin nga Bukureshti n\u00eb Vien\u00eb. Me vaporrin e dh\u00ebn\u00eb nga austro-hungarez\u00ebt duke shoq\u00ebruar Ismail Qemalin zbret n\u00eb Durr\u00ebs m\u00eb 24 n\u00ebntor n\u00eb or\u00ebn 4 mbasdite, u nis\u00ebn t\u00eb nes\u00ebrmen me 25. Nj\u00eb nat\u00eb fjet\u00ebn n\u00eb \u00c7erm\u00eb tek Dervish bej Bi\u00e7ak\u00e7iu, dhe nj\u00eb nat\u00eb n\u00eb Fier tek Omer Pash\u00eb Vrioni. N\u00eb Vlor\u00eb mb\u00ebrrita m\u00eb 27 dhjetor n\u00eb dark\u00eb.<\/p>\n
N\u00eb Qeverin\u00eb e P\u00ebrkohshme t\u00eb Vlor\u00ebs (dhjetor 1912) u zgjodh Minist\u00ebr i Arsimit dhe vendosi arsimimin e detyruar fillor p\u00ebr djem e vajza. Merr pjes\u00eb n\u00eb Konferenc\u00ebn e Londr\u00ebs m\u00eb 1913, me Ismail Qemalin e Isa Boletinin. Nga gjendja e tensionuar n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e mesme, pasi q\u00ebndresa nuk u shfaq e frytshme t\u00ebrhiqet n\u00eb Shkod\u00ebr me Aqif pash\u00ebn ku vihet n\u00eb krye t\u00eb nj\u00eb Komisioni Sundimtar t\u00eb P\u00ebrkohsh\u00ebm. Me Luft\u00ebn i Bot\u00ebrore Shkodra pushtohet nga ushtria malazeze, Luigj Gurakuqi internohet n\u00eb Podgoric\u00eb nga 17 korriku 1915 deri n\u00eb janar 1916. Gjat\u00eb pushtimit austro-hungarez, prania e Komparmat\u00ebs XIX t\u00eb komanduar nga gjen. Trollmann vihet drejtor i p\u00ebrgjithsh\u00ebm i Arsimit, hapi shum\u00eb shkolla shqipe. Qe nj\u00eb nga themeluesit e Komisis\u00eb Letrare m\u00eb 1916. Profesori i Filologjis\u00eb romane n\u00eb universitetin e Ljubjan\u00ebs, m\u00eb par\u00eb prof. n\u00eb Univ. e Gratz-it n\u00eb Austri q\u00eb b\u00ebri pjes\u00eb n\u00eb punimet e k\u00ebsaj Komisie, Radomir Nachtingall, e \u00e7mon Gurakuqin. Ka merita t\u00eb shquara n\u00eb zhvillimin e gjuh\u00ebs letrare shqipe, n\u00eb p\u00ebrpunimin e gjuh\u00ebs letrare dhe n\u00eb nj\u00ebsimin e shqipes s\u00eb shkruar, n\u00eb stabilizimin e drejtshkrimit, n\u00eb pasurimin e fjalorit, n\u00eb \u00e7\u00ebshtjet e leksikologjis\u00eb, terminologjis\u00eb e t\u00eb gramatologjis\u00eb. Gurakuqi \u00ebsht\u00eb tekstologu m\u00eb i shquar shqiptar i fillimit t\u00eb shekullit tone. Arsimi vazhdoi t\u00eb mbetet, si\u00e7 e thot\u00eb vet\u00eb ai, dega m\u00eb e dashur e zemr\u00ebs s\u00eb tij. Ai parashtroi n\u00eb parlamentin shqiptar ide dhe mendime shum\u00eb interesante p\u00ebr politik\u00ebn arsimore dhe rrug\u00ebn q\u00eb duhet t\u00eb ndiqte shkolla shqiptare. Gurakuqi kishte nj\u00eb vizion t\u00eb qart\u00eb p\u00ebr rolin e shkoll\u00ebs n\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri moderne, p\u00ebr lirin\u00eb dhe t\u00eb drejtat themelore t\u2019individit n\u00eb fush\u00ebn e arsimit dhe k\u00ebrkoi zhvillimin mbi baza ligjore, shkencore e pedagogjike t\u00eb shkoll\u00ebs shqiptare. N\u00eb qeverin\u00eb e dal\u00eb nga Kongresi i Durr\u00ebsit ku ishte p\u00ebrfaq\u00ebsues i Shkodr\u00ebs dhe Mirdit\u00ebs, u em\u00ebrua z\u00ebvend\u00ebs i dr. Mihal Turtullit n\u00eb ministrin\u00eb e Arsimit t\u00eb kabinetit t\u00eb Turhan Pash\u00eb P\u00ebrmetit. Q\u00eb n\u00eb mbledhjen e par\u00eb t\u00eb Kongresit t\u00eb Durr\u00ebsit, m\u00eb 1918, L.Gurakuqi \u201c\u00e2sht kund\u00ebr q\u00eb n\u00eb nj\u00eb mbledhje komb\u00ebtare t\u00eb p\u00ebrmenden fjal\u00ebt tosk\u00eb e geg\u00eb dhe t\u00eb krishten\u00eb e mysliman\u201d, k\u00ebrkon q\u00eb fjal\u00eb t\u00eb tilla t\u00eb jen\u00eb t\u00eb ndaluara dhe shton se \u201c\u2026\u00e7\u00ebshtja e liris\u00eb d he e nderimit t\u00eb feve n\u00eb Shqipni duhet t\u00eb zgjidhet mbas formul\u00ebs: \u201cFeja e lir\u00eb n\u00eb shtet t\u00eb lir\u00eb\u201d. I ngarkuar nga kjo qeveri si an\u00ebtar i delegacionit t\u00eb saj n\u00eb Konferenc\u00ebn e Paqes n\u00eb Paris ku qendroi 15 muaj. \u00c7do shkres\u00eb e p\u00ebrdorur nga delegacioni u shkrua nga duart e tij e t\u00eb Mustafa Merlik\u00ebs. Iu dha edhe posti i ministrit t\u00eb brendsh\u00ebm, n\u00eb kabinetin disa ditor t\u00eb H. Prishtin\u00ebs. K\u00ebto ide e mendime L.Gurakuqi i shtjelloi holl\u00ebsisht n\u00eb diskutime n\u00eb parlamentin shqiptar dhe, posa\u00e7\u00ebrisht n\u2019artikullin \u201cBazat e bashk\u00ebpunimit nd\u00ebrmjet shqiptar\u00ebvet muhamedan\u00eb e t\u00eb krishten\u00eb\u201d. Ai ishte kategorikisht kund\u00ebr atyre q\u00eb mendonin se p\u00ebr t\u00eb larguar konfliktet fetare q\u00eb mund te lindnin, duhet, me t\u00eb but\u00eb e me t\u00eb fort\u00eb, t\u00eb shuhen besimet fetare n\u00eb Shqip\u00ebri. M\u00eb 1921-1924 qe deputet i Shkodr\u00ebs n\u00eb K\u00ebshillin Komb\u00ebtar ku si nj\u00eb nga udh\u00ebheq\u00ebsit e opozit\u00ebs demokratike luftoi p\u00ebr demokratizimin e jet\u00ebs s\u00eb vendit, p\u00ebr leht\u00ebsimin e gjendjes s\u00eb bujkut nga shtypja e r\u00ebnd\u00eb, p\u00ebr zhvillimin ekonomik e kulturor dhe p\u00ebr mbrojtjen e pavar\u00ebsis\u00eb nga synimet skllav\u00ebruese t\u00eb fuqive imperialiste. I q\u00ebndroi besnik deri n\u00eb fund t\u00eb jet\u00ebs idealit p\u00ebr t\u00eb par\u00eb nj\u00eb dit\u00eb t\u00eb bashkuar rreth tok\u00ebs amtare gjith\u00eb v\u00ebllez\u00ebrit e kombit. Ai ankohej se: \u201cNa kan\u00eb marr\u00eb qytetet e na kan\u00eb lan\u00eb mal\u00ebsin\u00eb, na kan\u00eb marr\u00eb viset ma t\u00eb \u00e7mueshme t\u2019atdheut duke na lan\u00eb si nj\u00eb trup pa kok\u00eb\u201d. Ting\u00ebllojn\u00eb t\u00eb freskta demaskimet q\u00eb i b\u00ebnte Gurakuqi politik\u00ebs s\u00eb pastrimit etnik q\u00eb ndiqnin shovinist\u00ebt serb\u00eb: \u201cQeveria jugosllave nuk do t\u00eb ndalet para asnj\u00eb mjeti\u201d,- deklaronte ai,- \u201cp\u00ebr t\u2019i nd\u00ebrrue fytyr\u00ebn Kosov\u00ebs\u201d. P\u00ebr gjendjen tep\u00ebr t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb shqiptar\u00ebve n\u00eb shtetin jugosllav faj\u00ebson Fuqit\u00eb e M\u00ebdha, t\u00eb cilat b\u00ebn\u00eb theror shqiptar\u00ebt e trojet e tyre p\u00ebr interesat e veta e t\u00eb aleat\u00ebve t\u00eb tyre. L. Gurakuqi \u00ebsht\u00eb partizan p\u00ebr t\u00eb ndihmuar e p\u00ebr t\u2019u dalur zot t\u00eb drejtave t\u00eb popullsis\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs. E quante si detyr\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb shtetit shqiptar. Faji i vet\u00ebm i kosovar\u00ebve q\u00ebndronte vet\u00ebm n\u00eb at\u00eb se ata ishin shqiptar e donin t\u00eb mbeteshin shqiptar. Nd\u00ebr fjalimet m\u00eb t\u00eb fuqishme t\u00eb Gurakuqit n\u00eb parlament jan\u00eb ato mbi mbrojtjen e popullsis\u00eb shqiptare t\u00eb Kosov\u00ebs. Kur qeveria jugosllave n\u00eb nj\u00eb telegram e quante nd\u00ebrhyrje n\u00eb pun\u00ebt e brendshme t\u00eb saj interesimin e shqet\u00ebsimin e qeveris\u00eb shqiptare p\u00ebr gjendjen tep\u00ebr t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb shqiptar\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs, Gurakuqi, plot indinjat\u00eb e zem\u00ebrim do t\u00eb merrte fjal\u00ebn e do t\u00eb thoshte: \u201cSi mundte me than\u00eb nj\u00eb qeveri (Jugosllave) e cila ka mbjell\u00eb viset tona me varre t\u00eb vllaz\u00ebnve ton\u00eb, se po i p\u00ebrzihemi n\u00eb pun\u00ebt e mbrendshme t\u00eb saj. Si mundte nji qeveri me than\u00eb se po i p\u00ebrzihemi n\u00eb pun\u00ebt e mbrendshme, kur shohim se p\u00ebr shkak t\u00eb saj me mij\u00ebra f\u00ebmij\u00eb e gra sillen t\u00eb zhveshur e t\u00eb zbathur k\u00ebtu nep\u00ebr Tiran\u00eb e ushqehen me sevapet e amerikan\u00ebve e tepricat e ushtris\u00eb. Qeveria Jugosllave nuk ka t\u00eb drejt\u00eb p\u00ebr t\u00eb na akuzue p\u00ebr nj\u00eb gj\u00eb t\u00eb till\u00eb kur parlamenti shqiptar k\u00ebrkonte vet\u00ebm n\u00eb em\u00ebr t\u00eb njer\u00ebziz\u00eb e humanizmit t\u00eb nd\u00ebrpriten mizorit\u00eb serbe ndaj shqiptar\u00ebve.\u201d M\u00eb 5 mars 1924 u s\u00ebmur r\u00ebnd\u00eb nga nj\u00eb grip i fort\u00eb q\u00eb e mb\u00ebrtheu afro nj\u00eb muaj n\u00eb shtrat.[13] Shtypi i dha v\u00ebmendje t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, aq sa Avni Rustemi i thoshte Dom Shantoj\u00ebs \u201cOpozita po pushon: Kemi Gurakuqin e s\u00ebmur\u00eb\u201d. N\u00eb qeverin\u00eb e kryesuar nga Fan S. Noli u em\u00ebrua Minist\u00ebr i Financave. U dallua p\u00ebr ndjenj\u00ebn e lart\u00eb t\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb dhe p\u00ebr vendosm\u00ebrin\u00eb e p\u00ebrpjekjet p\u00ebr krijimin dhe forcimin e shtetit demokratik shqiptar. Mori pjes\u00eb n\u00eb Konferenc\u00ebn e Gjenev\u00ebs krahas Nolit m\u00eb 1924. Kur n\u00eb Parlament Ali K\u00eblcyra i b\u00ebn v\u00ebrejtje p\u00ebr q\u00ebndrimet e tij liberale, Luigji p\u00ebrgjigjet, \u201cZ. Ali K\u00eblcyra m\u00eb tha si p\u00ebr qortim se jam liberal. I falemnderit dhe mund t\u00eb jet\u00eb i sigurt\u00eb zotnia e tij se vdekja do t\u00eb m\u00eb ndaj\u00eb nga mendimet e mija liberale\u201d. Duke u deklaruar demokrat e liberal, Gurakuqi thoshte se nuk \u00ebsht\u00eb as revolucionar as bolshevik e as socialist, koncepte k\u00ebto q\u00eb n\u00eb vitet \u201920 ishin t\u00eb barazvlefsh\u00ebm dhe kishin kuptimin e ndryshimeve me dhun\u00eb, me forc\u00ebn e arm\u00ebve, me kryengritje. Mark Gurakuqi do shkruajn\u00eb ishte trim por s\u2019e p\u00eblqente gjakderdhjen. Gurakuqi ishte p\u00ebr zgjidhjen paq\u00ebsore t\u00eb probleme nep\u00ebrmes ligjeve, zgjidhjeve \u201cme drejt\u00ebsi e n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb but\u00eb\u201d. Si i till\u00eb, ishte kund\u00ebr futjes se popullit n\u00eb udh\u00ebn e kryengritjes s\u00eb armatosur. Duke pasur k\u00ebto koncepte mbi rolin e ligjit, dhe zgjidhjen paq\u00ebsore dhe jo kryengritjen e zgjidhjen me dhun\u00eb t\u00eb problemeve, Gurakuqi u p\u00ebrfshi n\u00eb L\u00ebvizjen e 1924, pas nj\u00eb hezitimi e kund\u00ebrshtimi t\u00eb fort\u00eb. Miku i tij, Mustafa Merlika-Kruja shkruan n\u00eb let\u00ebrk\u00ebmbimin me At\u00eb Paulin Margjokajn: \u201cN\u00eb l\u00ebvizjen e qershorit 1924 ka qen\u00eb kund\u00ebrshtar deri q\u00eb nuk qe vendosun, ka luftue si Lu\u00e2 p\u00ebr t\u2019a ndalue, tue profetue pik\u00eb p\u00ebr pik\u00eb t\u00eb gjitha pasojat qi u v\u00ebrtetuen ma von\u00eb njana mbas tjetr\u00ebs. Por, mjerisht, mandej kur s\u2019i eci fjala, vot mbas rrym\u00ebs e u b\u00e2 edhe minist\u00ebr me Fan Nolin\u201d. \u201cGurakuqi u t\u00ebrhoq (n\u00eb revolucion) pas nj\u00eb kund\u00ebrshtimi t\u00eb fort\u00eb. Mund ta d\u00ebshmojn\u00eb sa u ndodh\u00ebn n\u00eb Vlor\u00eb\u201d. \u2013 shkruante Stavro Vinjau. P\u00ebr veprimtarin\u00eb e tij si minist\u00ebr vazhdojm\u00eb t\u00eb lexojm\u00eb Vinjaun: \u201c\u2026 si minist\u00ebr i Financavet i Kabinetit Noli b\u00ebri \u00e7udira. Gjeti 4 milion franga ari t\u00eb papaguara; me administrimin e tij t\u00eb shk\u00eblqyer, me ngursimet e tij (ngursente parat e Shtetit m\u00eb tep\u00ebr se parat\u00eb e tij) arriti q\u00eb jo vet\u00ebm buxhetin e ri t\u2019a mbyllnj\u00eb me nj\u00eb tepric\u00eb prej 1.000.000 franga ari, po edhe t\u00eb gjith\u00eb borxhet e Shtetit t\u00eb koh\u00ebs s\u00eb kaluar t\u00eb paguhen; n\u00ebpun\u00ebsit t\u00eb cil\u00ebt prej 2-3 vjet\u00ebvet qen\u00eb m\u00ebsuar t\u00eb paguheshin me nj\u00eb vones\u00eb prej 3-4 muajsh, arritne dit\u00ebt e fundit t\u00eb administrimit t\u00eb tij t\u00eb paguhen rregullisht. Dhe barasimin e buxhetit e b\u00ebri pa mbyllur asnj\u00eb pages\u00eb t\u00eb dobishme n\u00eb ar\u00ebsim e P. Botore, pa pak\u00ebsuar ushtrin dhe duke i dh\u00ebn\u00eb xhandarm\u00ebris sa k\u00ebrkoj Komanda e P\u00ebrgjith\u00ebshme.\u201d Pas shtypjes s\u00eb L\u00ebvizjes s\u00eb qershorit shkoi n\u00eb Itali, ku m\u00eb 2 mars 1925 u vra n\u00eb Bari prej Baltjon Stamoll\u00ebs n\u00eb der\u00eb t\u00eb Hotel Cavour, kush\u00ebri i vet\u00eb Luigjit. Ishte mbr\u00ebmja e 2 marsit, n\u00eb restorantin e hotelit, Luigj Gurakuqi po darkonte me dy miq t\u00eb tij dhe gruan e nj\u00ebrit prej tyre: Riza Dani me bashk\u00ebshorten Makbule dhe v\u00ebllai i tij Dan Hasani. K\u00ebrkoi leje prej tyre duke i paraqitur arsyen: do t\u2019shkoj tek Sotiri, mb\u00e2si i kam premtue nji kukull vajzes s\u00eb tij.[20] N\u00eb xhepat e shkyer t\u00eb ish-Ministrit t\u00eb financave policia italiane gjeti vet\u00ebm 350 lira. Nisi t\u00eb hante nj\u00eb her\u00eb n\u00eb dit\u00eb me t\u00eb dal\u00eb refugjat. Varrimi i Luigj Gurakuqit, n\u00eb qend\u00ebr Hasan Prishtin\u00ebn duke e p\u00ebrsh\u00ebndetur bashk\u00ebpatriotin e tij N\u2019organizimin e k\u00ebtij atentanti kishin dor\u00eb si Ahmet Zogu, Ceno Kryeziu, ashtu dhe \u00c7atin Sara\u00e7i, d\u00ebftuar kjo nga letra nisur nga vras\u00ebsi q\u00eb k\u00ebrkon ndihm\u00eb: \u201cKerkoj mbrojtje dergoni t\u00eb holla ndermjetsoni p\u00ebr pshtim pran\u00eb Qeveri\u00ebs Italjane. Pyetnij \u00c7atin Sara\u00e7in ku asht\u2026? \u201cbesa\u201d ndihma!\u2026 Miku i tij, Hasan Prishtina, mbi varrin e tij do t\u00eb shprehej: \u201cFlej i qet\u00eb Gurakuq, shpagen t\u00e2nde do ta marrim me p\u00ebrparimin e Shqipni\u00ebs.\u201d Autoritetet italiane nuk lejuan q\u00eb funerali t\u00eb mbahej n\u00eb qytet, por vet\u00ebm brenda mureve t\u00eb varrezave. N\u2019ato \u00e7aste tragjike miku i af\u00ebrt i Gurakuqit, Lin Kamsi ruajti veshjen me t\u00eb cil\u00ebn ishte vra \u201ctrimi i bardh\u00eb si dbor\u00eb\u201d p\u00ebr t\u2019ia lan\u00eb si kujtim brezave t\u00eb ardhsh\u00ebm. N\u00eb Bari rend\u00ebn refugjat\u00eb shqiptar\u00eb prej gjithkah. U mbajt\u00ebn fjalime prej bashk\u00ebshortes s\u00eb Sotir Gjik\u00ebs, zonj\u00ebs Lilli Quarta, prej Hasan Prishtin\u00ebs, Llazar Fundos, Beqir Valterit etj.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Luigj Gurakuqi ishte veprimtar i \u00e7\u00ebshtjes komb\u00ebtare, hartues dhe n\u00ebnshkrues i Deklarat\u00ebs s\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, poet, arsimtar, tekstolog, gjuh\u00ebtar, diplomat, deputet dhe Hero i Popullit shqiptar. Ai shkroi deklarat\u00ebn e Pavarsis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Dora e tij shkroi alfabetet e miratuar nga Kongresi i Manastirit. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb nga personalitetet m\u00eb t\u00eb shquara t\u00eb l\u00ebvizjes son\u00eb […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2250,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"footnotes":""},"categories":[10,14,19],"tags":[],"yoast_head":"\n