{"id":22189,"date":"2020-05-24T12:23:58","date_gmt":"2020-05-24T10:23:58","guid":{"rendered":"http:\/\/redaktori.com\/?p=22189"},"modified":"2020-05-24T12:23:58","modified_gmt":"2020-05-24T10:23:58","slug":"a-ka-ligje-te-historise-a-mund-te-shnderrohet-historia-ne-shkence-dhe-te-parashikoje-te-ardhmen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/redaktori.com\/?p=22189","title":{"rendered":"A ka \u201cligje t\u00eb historis\u00eb\u201d? A mund t\u00eb shnd\u00ebrrohet historia n\u00eb shkenc\u00eb, dhe t\u00eb parashikoj\u00eb t\u00eb ardhmen?"},"content":{"rendered":"<p><strong>Nga Amanda Rees<\/strong><\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb se ata q\u00eb nuk m\u00ebsojn\u00eb nga e kaluara, jan\u00eb t\u00eb d\u00ebnuar q\u00eb ta p\u00ebrs\u00ebrisin at\u00eb. Por \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb e rrall\u00eb t\u00eb shoh\u00ebsh nj\u00eb shpjegim, se si historia mund t\u00eb na ndihmoj\u00eb t\u00eb nd\u00ebrtojm\u00eb nj\u00eb t\u00eb ardhme m\u00eb t\u00eb mir\u00eb. Natyrisht, kjo nuk i pengon historian\u00eb si Juval Noah Harari q\u00eb t\u00eb k\u00ebshillojn\u00eb udh\u00ebheq\u00ebsit bot\u00ebror\u00eb n\u00eb Davos, apo shkenc\u00ebtar\u00eb si Xhared Diamond t\u00eb shkruajn\u00eb libra bestseller mbi r\u00ebnien e shoq\u00ebrive tradicionale.<\/p>\n<p>Por mekanizmat q\u00eb mund t\u00eb b\u00ebjn\u00eb t\u00eb mundur njohjen e s\u00eb kaluar\u00ebs, p\u00ebr t\u00eb ndryshuar veprimet n\u00eb t\u00eb tashmen, jan\u00eb rrall\u00ebher\u00eb t\u00eb qarta. Dhe historian\u00ebt q\u00eb paraqesin nj\u00eb tabllo t\u00eb madhe historike p\u00ebr lexuesin e gjer\u00eb, duke \u201cdistiluar\u201d z\u00ebrat e shumt\u00eb t\u00eb s\u00eb kaluar\u00ebs s\u00eb njer\u00ebzimit n\u00eb nj\u00eb histori t\u00eb vetme njer\u00ebzore, akuzohen shpesh p\u00ebr \u201cp\u00ebrgjith\u00ebsime t\u00eb sigurta\u201d, sikurse ndodhi me Hararin s\u00eb fundmi.<\/p>\n<p>Por a q\u00ebndron problemi tek vet\u00eb akti i rr\u00ebfimit t\u00eb ngjarjeve? N\u00ebse t\u00eb dh\u00ebnat e m\u00ebdha, mund t\u00eb na mund\u00ebsojn\u00eb q\u00eb historin\u00eb e madhe ta shnd\u00ebrrojm\u00eb n\u00eb matematik\u00eb dhe jo n\u00eb nj\u00eb rr\u00ebfim, a do ta leht\u00ebsonim analizimin e t\u00eb kaluar\u00ebs son\u00eb? Disa shkenc\u00ebtar\u00eb mendojn\u00eb se po.<\/p>\n<p>K\u00ebshtu n\u00eb shkurtin e vitit 2010, Peter Tur\u00e7in, ekologjist n\u00eb Universitetin e Konektikatit, SHBA, parashikoi q\u00eb viti 2020 do t\u00eb shihte nj\u00eb rritje t\u00eb mpreht\u00eb t\u00eb destabilitetit politike n\u00eb demokracit\u00eb per\u00ebndimore. SHBA-ja, thoshte ai, po mb\u00ebrrinte n\u00eb kulmin e radh\u00ebs s\u00eb nj\u00eb destabiliteti (q\u00eb ndodh rregullisht \u00e7do 50 vjet ose m\u00eb shum\u00eb), nd\u00ebrsa ekonomia bot\u00ebrore po arrinte n\u00eb momentin e nj\u00eb r\u00ebnieje t\u00eb njohur si \u201ckurba Kondratiev\u201d, pra nj\u00eb r\u00ebnie e pjerr\u00ebt n\u00eb nj\u00eb super-cik\u00ebl t\u00eb orientuar nga rritja.<\/p>\n<p>Dy vjet m\u00eb par\u00eb, n\u00eb korrik 2008, Tur\u00e7in kishte b\u00ebr\u00eb nj\u00eb seri pretendimesh mbi natyr\u00ebn dhe t\u00eb ardhmen e historis\u00eb. Duke u bazuar n\u00eb m\u00eb shum\u00eb se \u201c200 shpjegime\u201d mbi r\u00ebnien e Perandoris\u00eb Romake, ai habitej sesi historian\u00ebt nuk ishin n\u00eb gjendje t\u00eb dakord\u00ebsoheshin, se \u201ccilat shpjegime jan\u00eb t\u00eb pranueshme, dhe cilat duhet t\u00eb hidhen posht\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>Ai donte t\u00eb dinte n\u00ebse p\u00ebrpjekjet n\u00eb mjek\u00ebsi dhe shkenc\u00ebn mjedisore, p\u00ebr t\u00eb prodhuar trupa dhe ekologji t\u00eb sh\u00ebndetshme, nuk u pasqyruan n\u00eb marrjen e masave t\u00eb ngjashme p\u00ebr t\u00eb krijuar shoq\u00ebri t\u00eb q\u00ebndrueshme? Me siguri ishte koha \u201cq\u00eb historia t\u00eb b\u00ebhej nj\u00eb shkenc\u00eb analitike, dhe madje edhe nj\u00eb parashikuese\u201d. Duke e ditur q\u00eb historian\u00ebt, nuk kishin t\u00eb ngjar\u00eb t\u00eb p\u00ebrvet\u00ebsonin qasje t\u00eb tilla analitike ndaj s\u00eb kaluar\u00ebs, ai propozoi nj\u00eb disiplin\u00eb t\u00eb re.<\/p>\n<p>Ashtu si C.P.Snou 60 vjet para tij, Tur\u00e7in donte t\u00eb sfidonte kufirin midis shkencave t\u00eb natyr\u00ebs dhe atyre humane, p\u00ebr t\u00eb zbatuar teorit\u00eb e shkenc\u00ebs natyrore n\u00eb sjelljen njer\u00ebzore (si p\u00ebr shembull sociobiologjia). N\u00eb fakt, ka nj\u00eb tradit\u00eb t\u00eb gjat\u00eb t\u00eb modelimit t\u00eb historis\u00eb shkencore, pra t\u00eb studimit t\u00eb s\u00eb kaluar\u00ebs n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb form\u00ebsohet e ardhmja.<\/p>\n<p>N\u00eb shekullin XIX, historiani anglez Henri Bak\u00ebll p\u00ebrdori nj\u00eb qasje t\u00eb gjer\u00eb ndaj t\u00eb kaluar\u00ebs, n\u00eb nj\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb identifikuar \u201cligjet natyrore\u201d q\u00eb qeverisnin shoq\u00ebrin\u00eb. Bashk\u00ebkoh\u00ebsi i tij, pozitivisti francez August Komt, kishte propozuar m\u00eb her\u00ebt \u201cligjin e tij t\u00eb 3 fazave\u201d q\u00eb sipas tij e karakterizojn\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb njer\u00ebzore, duke kaluar n\u00eb etapat \u201cteologjike\u201d dhe \u201cmetafizike\u201d, p\u00ebrpara se t\u00eb arrinte n\u00eb nj\u00eb vet\u00ebkuptim shkencor, p\u00ebrmes t\u00eb cilit do t\u00eb nd\u00ebrtohej nj\u00eb shoq\u00ebri m\u00eb e mir\u00eb.<\/p>\n<p>Vepra e Komt, provokoi nj\u00eb num\u00ebr p\u00ebrgjigjesh, p\u00ebrfshir\u00eb Darvinizmin social t\u00eb Herbert Spenserit, q\u00eb shpiku fraz\u00ebn \u201cmbijetesa e m\u00eb t\u00eb fortit\u201d. Analogjit\u00eb organike midis evolucionit biologjik dhe shoq\u00ebror, u pasqyruan edhe nga studiues t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb epok\u00ebs viktoriane, shpesh n\u00eb m\u00ebnyra q\u00eb sot cil\u00ebsohen raciste. K\u00ebshtu Xhon Lubok, i p\u00ebrdori \u201csjelljet dhe zakonet e t\u00eb eg\u00ebrve modern\u00eb\u201d p\u00ebr t\u00eb ilustruar eksplorimin e tij n\u00eb parahistorin\u00eb njer\u00ebzore. Sipas tij, popujt lokal\u00eb mund t\u00eb trajtoheshin si fosile t\u00eb mir\u00ebfillta, si mish\u00ebrime t\u00eb gjalla t\u00eb fazave t\u00eb hershme t\u00eb evolucionit njer\u00ebzor.<\/p>\n<p>T\u00eb gjitha k\u00ebto modele, mb\u00ebshteteshin n\u00eb fund tek ideja e \u201cp\u00ebrparimit\u201d, q\u00eb argumentonte se nd\u00ebrsa njer\u00ebzimi dhe shoq\u00ebrit\u00eb njer\u00ebzore b\u00ebheshin m\u00eb komplekse, ato b\u00ebheshin gjithashtu \u201cm\u00eb t\u00eb mira\u201d, m\u00eb racionale, m\u00eb liberale, m\u00eb moderne dhe m\u00eb t\u00eb afta p\u00ebr t\u00eb menaxhuar natyr\u00ebn.<\/p>\n<p>P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, ato p\u00ebrmbanin brenda tyre iden\u00eb se e ardhmja do t\u00eb ishte akoma m\u00eb mir\u00eb, qoft\u00eb e konceptuar si shoq\u00ebria komuniste e Karl Marksit, tek merita e demokracis\u00eb me baz\u00eb eugjenike e Frensis Galtonit, apo utopia socialiste e Eduard Bellami.<\/p>\n<p>Ideja se nj\u00eb p\u00ebrparim i till\u00eb ishte i pashmangsh\u00ebm, u diskrektutua fort nga gjenocidet dhe totalitarizmi i mesit t\u00eb shekullit XX-t\u00eb. Por koncepti i ligj\u00ebsive t\u00eb p\u00ebrgjithshme t\u00eb evolucionit shoq\u00ebror, mbijetoi p\u00ebrmes shkollave modern t\u00eb mendimit. P\u00ebr shembull me krijimin n\u00eb vitin 1952 t\u00eb termit \u201cbot\u00eb e tret\u00eb\u201d nga historiani francez Alfred Sovi.<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 1925, ekonomisti sovjetik Nikolai Kondratiev, pretendoi se zbuloi cikle, ose kurba, n\u00eb ekonomin\u00eb bot\u00ebrore, q\u00eb p\u00ebrs\u00ebriteshin \u00e7do 40 deri n\u00eb 60 vjet. Kjo ide u ringjall energjikisht n\u00eb Per\u00ebndim nga Ernest Mandel, me esen\u00eb e tij t\u00eb vitit 1964 mbi ekonomin\u00eb e neokapitalizmit.<\/p>\n<p>Por nga fundi i viteve 1960, optimizmi mbi aft\u00ebsin\u00eb e njeriut p\u00ebr t\u00eb menaxhuar t\u00eb ardhmen po zbehej shum\u00eb. Shqet\u00ebsimeve rreth \u201cArmagedonit b\u00ebrthamor\u201d, iu bashkua frika e re nga bomba ekologjike. Nd\u00ebrsa rritjet eksponenciale t\u00eb fuqis\u00eb informatike, e b\u00ebn\u00eb m\u00eb t\u00eb leht\u00eb \u2018marshimin\u2019 e t\u00eb dh\u00ebnave komplekse historike, p\u00ebr t\u00eb krijuar skenar\u00eb apokaliptik\u00eb realist\u00eb.<\/p>\n<p>Shkenc\u00ebtarja Donella Medout dhe bashk\u00ebshorti i saj Denis, ishin ve\u00e7an\u00ebrisht t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb zhvillimin e strategjive p\u00ebr modelimin e s\u00eb ardhmes ekologjike globale, bazuar n\u00eb programin kompjuterik \u201c\u00cborld3\u201d, q\u00eb simuloi nd\u00ebrveprimet midis rritjes s\u00eb popullsis\u00eb, dhe prodhimit industrialo-bujq\u00ebsor.<\/p>\n<p>Simulimet e tyre, ishin baza e librit bestseller t\u00eb Klubit t\u00eb Rom\u00ebs, \u201cKufijt\u00eb e rritjes ekonomike\u201d t\u00eb vitit 1972, q\u00eb argumentonte se rritja ekonomike ishte e paq\u00ebndrueshme, dhe se n\u00ebse vazhdohej me nivelet e at\u00ebhershme, at\u00ebher\u00eb kjo gj\u00eb do t\u00eb \u00e7onte n\u00eb katastrof\u00eb. Simulimet e sistemeve t\u00eb izoluara ishin b\u00ebr\u00eb edhe m\u00eb par\u00eb, por rasti konkret ishte nj\u00eb model, se si k\u00ebto sisteme mund t\u00eb bashk\u00ebveprojn\u00eb globalisht.<\/p>\n<p>Sa m\u00eb t\u00eb fuqish\u00ebm jan\u00eb kompjuter\u00ebt, aq m\u00eb komplekse do t\u00eb mund t\u00eb modeloshin sistemet. Sigurisht, sakt\u00ebsia e \u00e7do modeli varej nga supozimet fillestare t\u00eb programuesve t\u00eb saj, dhe natyra e t\u00eb dh\u00ebnave q\u00eb futen n\u00eb t\u00eb, di\u00e7ka p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn u kritikua Klubi i Rom\u00ebs.<\/p>\n<p>P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, p\u00ebr shumic\u00ebn e historian\u00ebve, \u201cfaktet historike\u201d nuk jan\u00eb sende t\u00eb fshehta q\u00eb ekzistojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pavarur, n\u00eb pritje q\u00eb studiuesit t\u2019i gjejn\u00eb, mbledhin dhe i katalogojn\u00eb ato. Ato duhet t\u00eb krijohen dhe interpretohen. Arkivat mund t\u00eb duken relativisht t\u00eb lehta p\u00ebr tu riprodhuar. Por ashtu si me g\u00ebrmimet arkeologjike, konteksti fizik n\u00eb t\u00eb cilin gjenden dokumentet, \u00ebsht\u00eb thelb\u00ebsor p\u00ebr interpretimin e tyre.<\/p>\n<p>Q\u00eb nga Leopold von Ranke \u2013 studiuesi gjerman i shekullit XIX q\u00eb themeloi historin\u00eb profesionale \u2013 praktika historiografike i ka kushtuar v\u00ebmendje t\u00eb madhe burimeve t\u00eb p\u00ebrdorura nga historian\u00ebt. Sa p\u00ebr ta parafrazuar Emi Durkheimin, faktet historike nuk duhet t\u00eb trajtohen si sende. Dhe pik\u00ebrisht k\u00ebt\u00eb propozoi Tur\u00e7in n\u00eb vitin 2003.<\/p>\n<p>I frym\u00ebzuar nga vepra e sociologut amerikan Xhek Goldstoun, q\u00eb n\u00eb vitet 1990 ishte p\u00ebrpjekur t\u00eb p\u00ebrkthente filozofin\u00eb e Aleksi d\u00eb Tok\u00ebvil n\u00eb ekuacione matematikore, Tur\u00e7in filloi t\u00eb lidh\u00eb madh\u00ebsin\u00eb e popullsis\u00eb me prodhimin ekonomik (dhe me nivelet e pabarazis\u00eb ekonomike), si dhe destabilitetin social dhe politik.<\/p>\n<p>P\u00ebr t\u00eb matur ndryshimet n\u00eb k\u00ebto tre variabla p\u00ebrgjat\u00eb koh\u00ebs, atij iu desh t\u00eb identifikonte nj\u00eb varg burimesh t\u00eb ndryshme t\u00eb dh\u00ebnash. P\u00ebr shembull struktura sociale, mund t\u00eb trajtohet si nj\u00eb produkt i pabarazis\u00eb s\u00eb sh\u00ebndetit dhe pasuris\u00eb. Por p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb k\u00ebt\u00eb llogaritje, duhet t\u00eb zgjidhen variabla t\u00eb p\u00ebraf\u00ebrt.<\/p>\n<p>Procesi u komplikua m\u00eb tej, nga fakti se kur punon mbi nj\u00eb koh\u00eb q\u00eb p\u00ebrfshin mij\u00ebvje\u00e7ar\u00eb, k\u00ebto variabla t\u00eb p\u00ebraf\u00ebrt ndryshojn\u00eb me kalimin e koh\u00ebs. Duke u mb\u00ebshtetur n\u00eb t\u00eb dh\u00ebnat e b\u00ebrthamave t\u00eb akullit t\u00eb Grenland\u00ebs, anomalit\u00eb skeletore dhe nivelet e ruajtjes monedhave, Tur\u00e7in pretendoi se kishte identifikuar t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb menaxhueshme, q\u00eb i kishin mund\u00ebsuar atij t\u00eb gjurmonte popullsin\u00eb, ekonomin\u00eb dhe ndryshimet politike gjat\u00eb mij\u00ebra viteve.<\/p>\n<p>N\u00eb ve\u00e7anti, ai identifikoi 2 modele p\u00ebrs\u00ebrit\u00ebse si thelb\u00ebsore p\u00ebr t\u00eb kuptuar historin\u00eb politike: ciklet sekrete sociodemografike, dhe ciklet bab\u00eb-bir. E para i referohej periudhave shekullore, n\u00eb t\u00eb cilat kurbat e destabilitetit ngrihet dhe ulet n\u00eb var\u00ebsi t\u00eb numrit t\u00eb popullsis\u00eb.<\/p>\n<p>Kur madh\u00ebsia e popullsis\u00eb arrinte kapacitetin mbajt\u00ebs t\u00eb Tok\u00ebs, standardet e jetes\u00ebs do t\u00eb binin. Grupet e m\u00ebhershme elitare, duke p\u00ebrjetuar nj\u00eb humbje burimesh ose statusi, do t\u00eb nisnin t\u00eb revoltoheshin kund\u00ebr sistemit t\u00eb vendosur politik. N\u00eb kaosin pasues, nivelet e popullsis\u00eb do t\u00eb binin, dhe mund t\u00eb gjendeshin teknologji t\u00eb reja ose strategji t\u00eb reja p\u00ebr t\u00eb shfryt\u00ebzuar ato t\u00eb vjetra, dhe t\u00eb fillonte nj\u00eb val\u00eb e re.<\/p>\n<p>Brenda k\u00ebtyre cikleve shekullore, duhej t\u00eb gjendeshin l\u00ebkundjet m\u00eb t\u00eb shkurtra 50-vje\u00e7are \u201cbab\u00eb-bir\u201d, ku p\u00ebr shembull, p\u00ebrvoja e luft\u00ebs nga nj\u00eb brez n\u00eb tjetrin e nxit brezin pasardh\u00ebs t\u00eb refuzoj\u00eb dhun\u00ebn, nd\u00ebrsa brezi i tret\u00eb (nipi), duke mos pasur p\u00ebrvoj\u00eb direkte t\u00eb tmerrit t\u00eb konfliktit, \u00ebsht\u00eb i gatsh\u00ebm t\u00eb filloj\u00eb ciklin nga e para.<\/p>\n<p>Ky cik\u00ebl, ishte edhe baza kryesore p\u00ebr parashikimin e kaosit n\u00eb vitin 2020 nga Tur\u00e7in. P\u00ebrvojat e Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, dhe ato t\u00eb imperializmit n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, i b\u00ebn\u00eb studiuesit per\u00ebndimor\u00eb t\u00eb jen\u00eb shum\u00eb t\u00eb kujdessh\u00ebm n\u00eb p\u00ebrdorimin e biologjis\u00eb dhe evolucionit, p\u00ebr t\u00eb shpjeguar kultur\u00ebn dhe shoq\u00ebrin\u00eb njer\u00ebzore.<\/p>\n<p>Gjithsesi, nj\u00eb qasje multidisiplinare evolucionare, q\u00eb p\u00ebrfshin si metodologji sasiore ashtu edhe cil\u00ebsore, karakterizon disa nga programet intelektuale n\u00eb zhvillim, t\u00eb njohura ndryshe si \u201chistori e thell\u00eb\u201d ose \u201chistori e madhe\u201d. \u00a0S\u00eb fundmi, nuk \u00ebsht\u00eb aspak e qart\u00eb n\u00ebse krijimi i nj\u00eb shkence t\u00eb historis\u00eb, \u00ebsht\u00eb n\u00eb fakt nj\u00eb ide e mir\u00eb.<\/p>\n<p>Modelet matematikore sasiore, t\u00eb drejtuara nga t\u00eb dh\u00ebnat, mbi p\u00ebrvoj\u00ebn njer\u00ebzore q\u00eb synojn\u00eb shk\u00ebputjen, objektivitetin dhe aft\u00ebsin\u00eb p\u00ebr t\u00eb zhvilluar dhe testuar hipoteza, duhet t\u00eb balancohen me p\u00ebrpjekje cil\u00ebsore dhe imagjinare p\u00ebr t\u00eb krijuar dhe projektuar nj\u00eb t\u00eb ardhme t\u00eb gjall\u00eb, q\u00eb i jep mund\u00ebsi audiencave t\u00eb tyre t\u00eb bazohen tek shpresat dhe frik\u00ebrat e asaj q\u00eb mund t\u00eb ndodh\u00eb n\u00eb t\u00eb ardhmen.<\/p>\n<p><em>Sh\u00ebnim: Amanda Rees, \u00ebsht\u00eb historiane e shkenc\u00ebs n\u00eb departamentin e sociologjis\u00eb n\u00eb Universitetin e Jorkut n\u00eb Britanin\u00eb e Madhe.<\/em><\/p>\n<p>Marr\u00eb me shkurtime nga \u201cAeon.co\u201d \u2013 Bota.al<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Amanda Rees \u00cbsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb se ata q\u00eb nuk m\u00ebsojn\u00eb nga e kaluara, jan\u00eb t\u00eb d\u00ebnuar q\u00eb ta p\u00ebrs\u00ebrisin at\u00eb. Por \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb e rrall\u00eb t\u00eb shoh\u00ebsh nj\u00eb shpjegim, se si historia mund t\u00eb na ndihmoj\u00eb t\u00eb nd\u00ebrtojm\u00eb nj\u00eb t\u00eb ardhme m\u00eb t\u00eb mir\u00eb. Natyrisht, kjo nuk i pengon historian\u00eb si Juval Noah [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":22190,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"footnotes":""},"categories":[6,10,3,14,15],"tags":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v22.3 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>A ka \u201cligje t\u00eb historis\u00eb\u201d? A mund t\u00eb shnd\u00ebrrohet historia n\u00eb shkenc\u00eb, dhe t\u00eb parashikoj\u00eb t\u00eb ardhmen? - Informohu qart\u00ebsisht!<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/redaktori.com\/?p=22189\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"sq_AL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"A ka \u201cligje t\u00eb historis\u00eb\u201d? A mund t\u00eb shnd\u00ebrrohet historia n\u00eb shkenc\u00eb, dhe t\u00eb parashikoj\u00eb t\u00eb ardhmen? - Informohu qart\u00ebsisht!\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Nga Amanda Rees \u00cbsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb se ata q\u00eb nuk m\u00ebsojn\u00eb nga e kaluara, jan\u00eb t\u00eb d\u00ebnuar q\u00eb ta p\u00ebrs\u00ebrisin at\u00eb. Por \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb e rrall\u00eb t\u00eb shoh\u00ebsh nj\u00eb shpjegim, se si historia mund t\u00eb na ndihmoj\u00eb t\u00eb nd\u00ebrtojm\u00eb nj\u00eb t\u00eb ardhme m\u00eb t\u00eb mir\u00eb. Natyrisht, kjo nuk i pengon historian\u00eb si Juval Noah [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/redaktori.com\/?p=22189\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Informohu qart\u00ebsisht!\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-05-24T10:23:58+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Hirstoria-ne-harta.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"866\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"430\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"http:\/\/redaktori.com\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"http:\/\/redaktori.com\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"10 minuta\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=22189\",\"url\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=22189\",\"name\":\"A ka \u201cligje t\u00eb historis\u00eb\u201d? A mund t\u00eb shnd\u00ebrrohet historia n\u00eb shkenc\u00eb, dhe t\u00eb parashikoj\u00eb t\u00eb ardhmen? - Informohu qart\u00ebsisht!\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=22189#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=22189#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Hirstoria-ne-harta.jpg\",\"datePublished\":\"2020-05-24T10:23:58+00:00\",\"dateModified\":\"2020-05-24T10:23:58+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/470e9b98b348cb5da953e2daff276aa2\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=22189#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"sq\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/redaktori.com\/?p=22189\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=22189#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Hirstoria-ne-harta.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Hirstoria-ne-harta.jpg\",\"width\":866,\"height\":430},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=22189#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/redaktori.com\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"A ka \u201cligje t\u00eb historis\u00eb\u201d? A mund t\u00eb shnd\u00ebrrohet historia n\u00eb shkenc\u00eb, dhe t\u00eb parashikoj\u00eb t\u00eb ardhmen?\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/redaktori.com\/\",\"name\":\"http:\/\/redaktori.com - Informohu qart\u00ebsisht!\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/redaktori.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"sq\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/470e9b98b348cb5da953e2daff276aa2\",\"name\":\"http:\/\/redaktori.com\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5555287f41529e19277415e6cb9cfb4c?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5555287f41529e19277415e6cb9cfb4c?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"http:\/\/redaktori.com\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"A ka \u201cligje t\u00eb historis\u00eb\u201d? A mund t\u00eb shnd\u00ebrrohet historia n\u00eb shkenc\u00eb, dhe t\u00eb parashikoj\u00eb t\u00eb ardhmen? - Informohu qart\u00ebsisht!","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/redaktori.com\/?p=22189","og_locale":"sq_AL","og_type":"article","og_title":"A ka \u201cligje t\u00eb historis\u00eb\u201d? A mund t\u00eb shnd\u00ebrrohet historia n\u00eb shkenc\u00eb, dhe t\u00eb parashikoj\u00eb t\u00eb ardhmen? - Informohu qart\u00ebsisht!","og_description":"Nga Amanda Rees \u00cbsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb se ata q\u00eb nuk m\u00ebsojn\u00eb nga e kaluara, jan\u00eb t\u00eb d\u00ebnuar q\u00eb ta p\u00ebrs\u00ebrisin at\u00eb. Por \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb e rrall\u00eb t\u00eb shoh\u00ebsh nj\u00eb shpjegim, se si historia mund t\u00eb na ndihmoj\u00eb t\u00eb nd\u00ebrtojm\u00eb nj\u00eb t\u00eb ardhme m\u00eb t\u00eb mir\u00eb. Natyrisht, kjo nuk i pengon historian\u00eb si Juval Noah [&hellip;]","og_url":"https:\/\/redaktori.com\/?p=22189","og_site_name":"Informohu qart\u00ebsisht!","article_published_time":"2020-05-24T10:23:58+00:00","og_image":[{"width":866,"height":430,"url":"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Hirstoria-ne-harta.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"http:\/\/redaktori.com","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"http:\/\/redaktori.com","Est. reading time":"10 minuta"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=22189","url":"https:\/\/redaktori.com\/?p=22189","name":"A ka \u201cligje t\u00eb historis\u00eb\u201d? A mund t\u00eb shnd\u00ebrrohet historia n\u00eb shkenc\u00eb, dhe t\u00eb parashikoj\u00eb t\u00eb ardhmen? - Informohu qart\u00ebsisht!","isPartOf":{"@id":"https:\/\/redaktori.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=22189#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=22189#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Hirstoria-ne-harta.jpg","datePublished":"2020-05-24T10:23:58+00:00","dateModified":"2020-05-24T10:23:58+00:00","author":{"@id":"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/470e9b98b348cb5da953e2daff276aa2"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=22189#breadcrumb"},"inLanguage":"sq","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/redaktori.com\/?p=22189"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq","@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=22189#primaryimage","url":"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Hirstoria-ne-harta.jpg","contentUrl":"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Hirstoria-ne-harta.jpg","width":866,"height":430},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=22189#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/redaktori.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"A ka \u201cligje t\u00eb historis\u00eb\u201d? A mund t\u00eb shnd\u00ebrrohet historia n\u00eb shkenc\u00eb, dhe t\u00eb parashikoj\u00eb t\u00eb ardhmen?"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/redaktori.com\/#website","url":"https:\/\/redaktori.com\/","name":"http:\/\/redaktori.com - Informohu qart\u00ebsisht!","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/redaktori.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"sq"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/470e9b98b348cb5da953e2daff276aa2","name":"http:\/\/redaktori.com","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq","@id":"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5555287f41529e19277415e6cb9cfb4c?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5555287f41529e19277415e6cb9cfb4c?s=96&d=mm&r=g","caption":"http:\/\/redaktori.com"}}]}},"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Hirstoria-ne-harta.jpg","blog_post_layout_featured_media_urls":{"thumbnail":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Hirstoria-ne-harta-150x150.jpg",150,150,true],"full":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Hirstoria-ne-harta.jpg",866,430,false]},"categories_names":{"6":{"name":"Aktualitet","link":"https:\/\/redaktori.com\/?cat=6"},"10":{"name":"Histori","link":"https:\/\/redaktori.com\/?cat=10"},"3":{"name":"Kryesore","link":"https:\/\/redaktori.com\/?cat=3"},"14":{"name":"Kultur\u00eb","link":"https:\/\/redaktori.com\/?cat=14"},"15":{"name":"Libri","link":"https:\/\/redaktori.com\/?cat=15"}},"tags_names":[],"comments_number":"0","wpmagazine_modules_lite_featured_media_urls":{"thumbnail":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Hirstoria-ne-harta-150x150.jpg",150,150,true],"cvmm-medium":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Hirstoria-ne-harta.jpg",300,149,false],"cvmm-medium-plus":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Hirstoria-ne-harta.jpg",305,151,false],"cvmm-portrait":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Hirstoria-ne-harta.jpg",400,199,false],"cvmm-medium-square":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Hirstoria-ne-harta.jpg",600,298,false],"cvmm-large":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Hirstoria-ne-harta.jpg",866,430,false],"cvmm-small":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Hirstoria-ne-harta.jpg",130,65,false],"full":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Hirstoria-ne-harta.jpg",866,430,false]},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22189"}],"collection":[{"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22189"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22189\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22191,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22189\/revisions\/22191"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/22190"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22189"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22189"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22189"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}