A ishte nj\u00eb faktor vendimtar nd\u00ebrhyrja e tepruar e Hitlerit n\u00eb pun\u00ebt e ushtris\u00eb, superioriteti detar i Aleat\u00ebve, apo ekspert\u00ebt q\u00eb arrit\u00ebn t\u00eb thyenin kodin e komunikimeve gjermane? Gjasht\u00eb historian\u00eb ushtarak\u00eb, shpjegojn\u00eb arsyet pse planet e m\u00ebdha t\u00eb fuqive t\u00eb Boshtit, p\u00ebrfunduan me disfat\u00eb<\/p>\n
Ben Shepard, lektor i historis\u00eb n\u00eb Universitetin Kaledonian n\u00eb Glasgou, dhe autori i librit \u201cUshtria gjermane n\u00eb Rajhun e Tret\u00eb\u201d: Nazist\u00ebt humb\u00ebn p\u00ebr shkak t\u00eb vet\u00ebbesimit t\u00eb tepruar q\u00eb kishin<\/strong><\/p>\n Fuqia industriale, detare dhe ajrore e Aleat\u00ebve per\u00ebndimor\u00eb, ishin thelb\u00ebsore p\u00ebr shkat\u00ebrrimin e makineris\u00eb gjermane t\u00eb luft\u00ebs. Por q\u00eb t\u00eb fitosh, duhet t\u00eb pushtosh territore dhe t\u00eb eleminosh forcat q\u00eb i kontrollojn\u00eb ato. Dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb aspekt, ishte Fronti Lindor, ai q\u00eb i dha goditjen m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00eb Vehrmahtit.<\/p>\n P\u00ebr mua, faktori m\u00eb vendimtar n\u00eb disfat\u00ebn e Gjermanis\u00eb naziste, ishte n\u00ebnvler\u00ebsimi q\u00eb Hitleri dhe gjeneral\u00ebt e tij i b\u00ebn\u00eb Ushtris\u00eb s\u00eb Kuqe sovjetike, e shoq\u00ebruar kjo me vet\u00ebbesimin e tepruar q\u00eb pat\u00ebn tek ep\u00ebrsia e tyre, dhe q\u00eb imponohej kryesisht nga ideologjia e nazizmit.<\/p>\n Reagimi fillestar katastrofik i Ushtris\u00eb s\u00eb Kuqe ndaj pushtimit, u duk sikur i dha t\u00eb drejt\u00eb qasjes s\u00eb tyre. Por p\u00ebrparimi i gjerman\u00ebve, u shoq\u00ebrua me humbje gjithnj\u00eb e m\u00eb t\u00eb r\u00ebnda p\u00ebrball\u00eb rezistenc\u00ebs t\u00eb fort\u00eb sovjetike. Kur gjerman\u00ebt mb\u00ebrrit\u00ebn n\u00eb periferin\u00eb e Mosk\u00ebs n\u00eb dhjetorin e vitit 1941, Blitzkrieg (lufta rrufe) e kishte humbur vrullin, duke djegur edhe shansin e gjerman\u00ebve p\u00ebr nj\u00eb fitore vendimtare.<\/p>\n Gjat\u00eb 18 muajve t\u00eb ardhsh\u00ebm, Vehrmahti u p\u00ebrpoq vazhdimisht t\u00eb mposhte sovjetik\u00ebt, por pa sukses. Dhe pas disfat\u00ebs s\u00eb r\u00ebnd\u00eb n\u00eb Kursk n\u00eb korrikun e vitit 1943, Ushtria e Kuqe nisi revanshin e saj t\u00eb pandalsh\u00ebm, dhe e ndali frym\u00ebn n\u00eb Berlin.<\/p>\n <\/p>\n Xhejms Holland, historian. Aktualisht \u00ebsht\u00eb duke shkruar nj\u00eb lib\u00ebr t\u00eb ri n\u00eb lidhje me fushat\u00ebn e Si\u00e7ilis\u00eb n\u00eb vitin 1943: Aleat\u00ebt kishin kapacitete m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha operacionale<\/strong><\/p>\n Koh\u00ebt e fundit kam par\u00eb nj\u00eb foto t\u00eb tankeve t\u00eb ngarkuara n\u00eb anijet amfibe, para pushtimit q\u00eb Aleat\u00ebt i b\u00ebn\u00eb ishullit italian t\u00eb Si\u00e7ilis\u00eb n\u00eb korrikun e vitit 1943. Ajo ishte d\u00ebshmi e nj\u00eb fuqie<\/p>\n t\u00eb madhe materiale. Dhe \u00ebsht\u00eb befasues fakti q\u00eb n\u00eb fillim t\u00eb luft\u00ebs, as Britania dhe as Shtetet e Bashkuara nuk kishin ndonj\u00eb ushtri t\u00eb madhe.<\/p>\n Por n\u00eb 4 vjet, ata e rrit\u00ebn n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb eksponenciale fuqin\u00eb e tyre ushtrake, duke arritur t\u00eb luftonin n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb barabart\u00eb n\u00eb aj\u00ebr, tok\u00eb dhe det, n\u00eb nj\u00eb shkall\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb globale. K\u00ebto dy vende, ofruan mb\u00ebshtetje t\u00eb madhe materiale edhe p\u00ebr Bashkimin Sovjetik.<\/p>\n Nd\u00ebrkoh\u00eb, forcat e Boshtit nis\u00ebn t\u00eb vuajn\u00eb shpejt nga mungesat ushqimore, materiale dhe p\u00ebr karburant. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, Japonia nuk fundosi dot aeroplanmbajt\u00ebset amerikane n\u00eb Pearl Harbour, nd\u00ebrsa Gjermania nuk e fitoi Betej\u00ebn e Britanis\u00eb.<\/p>\n <\/p>\n Maks Hastings historian dhe gazetar: Fati i luft\u00ebs, u vendos nga pushtimi gjerman i Bashkimit Sovjetik<\/strong><\/p>\n Pushtimi q\u00eb Hitleri nisi n\u00eb qershor 1941 ndaj Bashkimit Sovjetik- i njohur si Operacioni Barbarossa \u2013 ishte momenti vendimtar i luft\u00ebs. Pasi p\u00ebsoi nj\u00eb kosto njer\u00ebzore t\u00eb jasht\u00ebzakonshme, Ushtria e Kuqe arriti t\u00eb ringrinte krye. N\u00eb fillim, ajo e frenoi avancimin e gjerman\u00ebve, dhe n\u00eb fund i mposhti ata.<\/p>\n Furnizimet nga ana e SHBA \u2013 nga alumini, \u00e7izmet e ushtar\u00ebve, kamion\u00ebt dhe kabllot e linjave telefonike \u2013 dhan\u00eb nj\u00eb kontribut t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr fitoren e sovjetike. Un\u00eb kam menduar gjithmon\u00eb, se n\u00ebse Hitleri n\u00eb vend q\u00eb t\u00eb niste Operacionin Barbarossa, do t\u00eb kishte p\u00ebrforcuar me trupa Ervin Romelin, dhe do t\u00eb kishte p\u00ebrfunduar pushtimin e Mesdheut dhe Lindjes s\u00eb Mesme, si\u00e7 besoj se mund ta arrinte, qeveria e Uiston \u00c7\u00ebr\u00e7illit nuk do t\u00eb kishte mbijetuar.<\/p>\n Ajo mund t\u00eb ishte z\u00ebvend\u00ebsuar nga nj\u00eb administrat\u00eb e re e konservator\u00ebve, q\u00eb do t\u00eb k\u00ebrkonte<\/p>\n nj\u00eb paqe kompromisi me Gjermanin\u00eb. Pas p\u00ebrvoj\u00ebs s\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Par\u00eb Bot\u00ebrore, nuk mendoj se populli britanik (m\u00eb shum\u00eb sesa ai francez), kishte oreks p\u00ebr nj\u00eb tjet\u00ebr luft\u00eb t\u00eb eg\u00ebr.<\/p>\n <\/p>\n Nik Hjuit, kreu i departamentit t\u00eb koleksioneve dhe hulumtimeve n\u00eb Muzeun Komb\u00ebtar t\u00eb Marin\u00ebs Mbret\u00ebrore n\u00eb Britani: Aleat\u00ebt dominuan detrat<\/strong><\/p>\n N\u00eb thelb, ishte fuqia m\u00eb e madhe detare e Aleat\u00ebve, ajo q\u00eb siguroi humbjen e Gjermanis\u00eb naziste. Gjat\u00eb dit\u00ebve t\u00eb err\u00ebta t\u00eb viteve 1940-1941, anijet luftarake aleate por edhe ato tregtare i shp\u00ebtuan asgj\u00ebsimit, duke u evakuuar fillimisht nga Norvegjia, m\u00eb pas nga Franca p\u00ebrmes Dankirkut, dhe m\u00eb n\u00eb fund nga Greqia dhe Kreta.<\/p>\n Pasi Franca kapitulloi, ishte Marina Mbret\u00ebrore, ajo q\u00eb e shp\u00ebtoi Britanin\u00eb e Madhe nga pushtimi gjerman. Anijet luftarake mbronin nga sulmet anijet tregtare, duke garantuar furnizimet jetike q\u00eb vinin nga Shtetet e Bashkuara, Kanadaja dhe gjith\u00eb pjesa tjet\u00ebr e bot\u00ebs, pavar\u00ebsisht p\u00ebrpjekjeve t\u00eb vendosura t\u00eb Boshtit p\u00ebr t\u2019i nd\u00ebrprer\u00eb ato.<\/p>\n Kjo mbajti n\u00eb luft\u00eb n\u00eb fillim Britanin\u00eb, dhe m\u00eb pas Bashkimin Sovjetik. Pasi SHBA-ja hyri n\u00eb luft\u00eb n\u00eb dhjetorin e vitit 1941, fuqia e madhe detare garantoi nd\u00ebrtimin e nj\u00eb force t\u00eb madhe ushtarake dhe ajrore amerikane, q\u00eb ishte e nevojshme p\u00ebr ndryshimin e fatit t\u00eb luft\u00ebs n\u00eb kontinent. N\u00eb 6 qershor 1944 n\u00eb Normandi, 7.000 anije t\u00eb t\u00eb gjitha madh\u00ebsive, zbarkuan n\u00eb brigjet franceze nj\u00eb ushtri prej mbi 1.5 milion\u00eb trupash. D-Day e detyroi Gjermanin\u00eb naziste t\u00eb angazhohej n\u00eb nj\u00eb luft\u00eb me dy fronte, t\u00eb cil\u00ebn nuk mund ta fitonte dot kurr\u00eb.<\/p>\n <\/p>\n Meri Barbier, profesore e historis\u00eb n\u00eb Universitetin Shtet\u00ebror t\u00eb Misisipit, SHBA: Nd\u00ebrhyrjet e gabuara t\u00eb Hitlerit n\u00eb pun\u00ebt e ushtris\u00eb<\/strong><\/p>\n Faktori i vet\u00ebm m\u00eb i madh n\u00eb fitoren e Aleat\u00ebve ndaj Gjermanis\u00eb naziste dhe aleat\u00ebve t\u00eb saj n\u00eb Evrop\u00eb, ishte roli q\u00eb luajti Adolf Hitleri n\u00eb drejtimin e ofensivave t\u00eb nd\u00ebrmarra nga ushtria gjermane. N\u00eb shum\u00eb raste, vendimmarrja e Hitlerit ishte e gabuar.<\/p>\n Nd\u00ebrsa nj\u00eb lider politik n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, ka nj\u00eb ndikim n\u00eb angazhimet ushtarake t\u00eb kombit t\u00eb tij, Hitleri shp\u00ebrfillte shpesh rekomandimet e k\u00ebshilltar\u00ebve t\u00eb tij ushtarak\u00eb. Ai urdh\u00ebroi operacione t\u00eb m\u00ebdha, t\u00eb cilat n\u00eb fund pat\u00ebn pasoja t\u00eb m\u00ebdha negative, dhe ndikuan shum\u00eb n\u00eb aft\u00ebsin\u00eb e Gjermanis\u00eb p\u00ebr t\u00eb arritur fitoren p\u00ebrfundimtare.<\/p>\n Hitleri i dha drit\u00ebn jeshile pushtimit t\u00eb Bashkimit Sovjetik m\u00eb 20 qershor 1941, dhe pushtimi nisi 2 dit\u00eb m\u00eb von\u00eb. Megjith\u00eb sukseset fillestare, operacioni p\u00ebrfundon brenda pak muajsh. N\u00eb vend se t\u00eb mposhtnin leht\u00ebsisht sovjetik\u00ebt, si\u00e7 e kishin parashikuar, gjerman\u00ebt vet\u00ebm sa zgjuan nga gjumi \u201cariun e p\u00ebgjumur\u201d, q\u00eb nuk pranoi kurr\u00ebsesi pushtimin e Mosk\u00ebs apo Stalingradit. Ndon\u00ebse BRSS nuk ishte pushtuar ende, m\u00eb 11 dhjetor 1941, Hitleri iu bashkua Musolinit, duke i shpallur luft\u00eb Shteteve t\u00eb Bashkuara.<\/p>\n <\/p>\n Peter Kadik-Adams, historian ushtarak: Vendimtar\u00eb ishin thyer\u00ebsit e kodeve t\u00eb komunikacionit t\u00eb ushtris\u00eb gjermane<\/strong><\/p>\n Kur atdheu i tyre u pushtua n\u00eb shtatorin e 1939-\u00ebs, disa matematikan\u00eb polak\u00eb u arratis\u00ebn n\u00eb Per\u00ebndim, bashk\u00eb me sekretet e pajisjes gjermane t\u00eb kriptimit t\u00eb mesazheve \u201cEnigma\u201d. Nga pushtimi i Franc\u00ebs n\u00eb majin e vitit 1940 e tutje, raportet gjermane q\u00eb transmetoheshin p\u00ebrmes makineris\u00eb \u201cEnigma\u201d p\u00ebrgjoheshin dhe d\u00ebshifroheshin n\u00eb Bletchley Park n\u00eb Britanin\u00eb e Madhe.<\/p>\n Kuptimi i funksionimit t\u00eb \u201cEnigm\u00ebs\u201d, ndihmoi n\u00eb fitoren e Betej\u00ebs s\u00eb Britanis\u00eb, teksa ajo ishte ve\u00e7an\u00ebrisht e r\u00ebnd\u00ebsishme gjat\u00eb Betej\u00ebs s\u00eb Atlantikut, nga e cila u var mbijetesa e Britanis\u00eb n\u00eb vitet 1941-1942. \u00cbsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb matet vlera e sakt\u00eb e pun\u00ebs s\u00eb b\u00ebr\u00eb n\u00eb Bletchley Park, ku gjithashtu u dekoduan edhe komunikimet e ushtris\u00eb italiane dhe asaj japoneze.<\/p>\n Por m\u00eb 12 korrik 1945, gjenerali dhe presidenti i ardhsh\u00ebm amerikan DuajtAjzenhauer shkroi nj\u00eb let\u00ebr sekrete, ku e fal\u00ebnderon kreun e grupit t\u00eb ekspert\u00ebve t\u00eb d\u00ebshifrimit, S\u00ebr Stjuart Menzis. N\u00eb t\u00eb, ai deklaronte nd\u00ebr t\u00eb tjera:\u201dT\u00eb dh\u00ebnat tuaja inteligjente, para dhe gjat\u00eb k\u00ebsaj fushate, kan\u00eb pasur nj\u00eb vler\u00eb t\u00eb pa\u00e7muar p\u00ebr mua \u2026 Ato kan\u00eb shp\u00ebtuar jet\u00ebn e mij\u00ebra britanik\u00ebve dhe amerikan\u00ebve, dhe b\u00ebn\u00eb q\u00eb armiku t\u00eb t\u00ebrhiqej, dhe n\u00eb fund t\u00eb dor\u00ebzohej\u201d.<\/p>\n Marr\u00eb me shkurtime nga HistoryExtra \u2013 Bota.al<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" A ishte nj\u00eb faktor vendimtar nd\u00ebrhyrja e tepruar e Hitlerit n\u00eb pun\u00ebt e ushtris\u00eb, superioriteti detar i Aleat\u00ebve, apo ekspert\u00ebt q\u00eb arrit\u00ebn t\u00eb thyenin kodin e komunikimeve gjermane? Gjasht\u00eb historian\u00eb ushtarak\u00eb, shpjegojn\u00eb arsyet pse planet e m\u00ebdha t\u00eb fuqive t\u00eb Boshtit, p\u00ebrfunduan me disfat\u00eb Ben Shepard, lektor i historis\u00eb n\u00eb Universitetin Kaledonian n\u00eb Glasgou, dhe […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":22002,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"footnotes":""},"categories":[6,10,14,15],"tags":[],"yoast_head":"\n