Kremlin i Mosk\u00ebs (i njohur edhe shkurt si Kremlini), \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga monumentet q\u00eb personifikon m\u00eb s\u00eb shumti kryeqytetin rus, Mosk\u00ebn. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb kompleks i fortifikuar, q\u00eb ka nisur t\u00eb nd\u00ebrtohet q\u00eb n\u00eb shekullin XIV, dhe q\u00eb nga ajo koh\u00eb ka sh\u00ebrbyer si qendra e fuqis\u00eb ruse p\u00ebr pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb historis\u00eb s\u00eb Rusis\u00eb.<\/p>\n
Por Kremlini, nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm \u201czemra politike\u201d e Rusis\u00eb, por edhe qendra e saj fetare. Shum\u00eb kisha dhe katedrale u nd\u00ebrtuan rreth e rrotull tij. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, Kremlini \u00ebsht\u00eb gjithashtu \u00a0selia e Patriarkut (i njohur si Metropolit n\u00eb periudha t\u00eb caktuara t\u00eb historis\u00eb ruse) t\u00eb Mosk\u00ebs, udh\u00ebheq\u00ebsit shpirt\u00ebror t\u00eb Kish\u00ebs Ortodokse Ruse.<\/p>\n
Kremlini \u00ebsht\u00eb gjithashtu nj\u00eb vend i njohur, si destinacioni turistik kryesor p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb ata q\u00eb vizitojn\u00eb kryeqytetin rus. N\u00eb fillim, fjala \u2018kremlin\u2019 i referohej nj\u00eb kalaje ose k\u00ebshtjelle n\u00eb \u00e7do qytet apo qytet rus. Megjithat\u00eb, sot Kremlini i referohet posa\u00e7\u00ebrisht atij q\u00eb gjendet n\u00eb Mosk\u00eb, dhe q\u00eb \u00ebsht\u00eb shembulli m\u00eb i famsh\u00ebm i nj\u00eb \u2018kremlini\u2019.<\/p>\n
Etimologjia e k\u00ebsaj fjale \u00ebsht\u00eb e diskutueshme, dhe mund t\u00eb jet\u00eb me origjin\u00eb tatare, greke ose ruse. Kremlini ndodhet n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb Mosk\u00ebs. N\u00eb jug t\u00eb k\u00ebtij kompleksi ndodhet lumi Moskva, n\u00eb lindje t\u00eb tij, Katedralja e Sh\u00ebn Bazilit dhe Sheshi i Kuq, dhe n\u00eb per\u00ebndim Kopshtet e Aleksandrit (nj\u00eb nga parqet e para publike urbane n\u00eb Mosk\u00eb).<\/p>\n
Me kalimin e shekujve, n\u00eb Kremlin u nd\u00ebrtuan (por edhe u shkat\u00ebrruan) struktura t\u00eb ndryshme, p\u00ebrfshir\u00eb pallate, kisha dhe monumente t\u00eb ndryshme. Si nj\u00eb fortes\u00eb, \u00ebsht\u00eb e natyrshme q\u00eb Kremlini t\u00eb jet\u00eb i rrethuar me mure dhe kulla mbrojt\u00ebse.<\/p>\n
Edhe pse ekzistenca e Kremlinit daton q\u00eb n\u00eb shekullin XIV, historia e saj shtrihet shum\u00eb m\u00eb her\u00ebt n\u00eb koh\u00eb. Referenca m\u00eb e hershme e njohur mbi t\u00eb gjendet n\u00eb Kronikat e hershme Ruse. M\u00eb 4 prill 1147, Princi i Suzhalit, Juri Vladimirovi\u00e7 Dolgoruki, shtroi nj\u00eb banket t\u00eb madh n\u00eb Mosk\u00eb p\u00ebr Princin e Novgorod-Severski, nj\u00eb nga aleat\u00ebt e tij.<\/p>\n
M\u00eb von\u00eb, n\u00eb vitin 1156, Dolgoruki raportohet se nisi t\u00eb nd\u00ebrtoj\u00eb struktur\u00ebn e par\u00eb t\u00eb fortifikuar \u00a0t\u00eb qytetit n\u00eb kodr\u00ebn Borovitski, nj\u00eb rrip toke midis lumit Moskva dhe nj\u00ebr\u00ebs prej deg\u00ebve t\u00eb tij, Lumit Neglinaja. N\u00eb fillim fortifikimi i Dolgorukit nuk quhej Kremlin. P\u00ebrkundrazi, njihej si grad (godin\u00eb e fortifikuar).<\/p>\n
Gjat\u00eb pushtimit t\u00eb Rus-it nga Mongol\u00ebt n\u00ebn udh\u00ebheqjen e Khanit Batu, q\u00eb zgjati nga viti 1236 deri n\u00eb 1240-\u00ebn, Moska u pla\u00e7kit dhe u rrafshua. Qyteti u pushua s\u00ebrish nga mongol\u00ebt n\u00eb vitin 1293. Tre vjet m\u00eb von\u00eb, grad-i u p\u00ebrforcua me nj\u00eb mur t\u00eb ri prej balte.<\/p>\n
Ai u quajt p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb Kremlin n\u00eb vitin 1331. Rreth asaj kohe nis\u00ebn t\u00eb nd\u00ebrtohen strukturat e para prej guri. Dhe kjo p\u00ebr shkak t\u00eb nj\u00eb momenti ky\u00e7 n\u00eb historin\u00eb e Mosk\u00ebs. N\u00eb vitin 1326, Sh\u00ebn Pjetri u b\u00eb metropoliti i par\u00eb q\u00eb vendosi t\u00eb banoj\u00eb n\u00eb Mosk\u00eb.<\/p>\n
Para Pjetrit, selia e Kish\u00ebs Ortodokse Ruse ndodhej n\u00eb Kiev. Kur Pjetri mori detyr\u00ebn, ai u transferua n\u00eb Mosk\u00eb me k\u00ebrkes\u00eb t\u00eb Ivan Kalit\u00ebs, Duk\u00ebs s\u00eb Madh t\u00eb Mosk\u00ebs. M\u00eb von\u00eb, Cari Ivan nisi nd\u00ebrtimin e Katedrales s\u00eb Krye\u00ebngj\u00ebllit Mikael. M\u00eb pas u nd\u00ebrtua Katedralja e Zonj\u00ebs, q\u00eb iu kushtua Virgj\u00ebresh\u00ebs Mari.<\/p>\n
Kjo katedrale do t\u00eb b\u00ebhej kisha kryesore e Mosk\u00ebs, dhe vendi ku do t\u00eb kuror\u00ebzoheshin t\u00eb gjith\u00eb Car\u00ebt. Midis viteve 1366-1368, muri me dru lisi i Kremlinit, u z\u00ebvend\u00ebsua nga nj\u00eb mur i b\u00ebr\u00eb me gur\u00eb g\u00eblqeror\u00eb t\u00eb bardh\u00eb. Ky projekt u zbatua nga Dimitri II, Princi i Madh i Mosk\u00ebs, q\u00eb po p\u00ebrgatitej t\u00eb sfidonte autoritetin e mongol\u00ebve.<\/p>\n
K\u00ebtyre t\u00eb fundit, ai u paguante \u00e7do vit nj\u00eb shum\u00eb t\u00eb majme parash. Por kur mongol\u00ebt u p\u00ebrball\u00ebn me konflikte t\u00eb brendshme, Dimitri shfryt\u00ebzoi rastin p\u00ebr t\u2019u rebeluar. Ai refuzoi t\u00eb paguante hara\u00e7in ndaj tyre, dhe inkurajoi edhe princat e tjer\u00eb rus\u00eb q\u00eb t\u2019i bashkoheshin.<\/p>\n
N\u00eb vitin 1380, Dimitri mposhti Mamain, sundimtarin e mongol\u00ebve n\u00eb Betej\u00ebn e Kulikov\u00ebs n\u00eb lumin Don. Triumfi ishte jet\u00ebshkurt\u00ebr, pasi 2 vjet m\u00eb von\u00eb, udh\u00ebheq\u00ebsi mongol Tokhtamish e ripushtoi dhe e pla\u00e7kiti Mosk\u00ebn. Dimitri u zotua p\u00ebr besnik\u00ebri dhe vazhdoi t\u00eb paguante hara\u00e7in vjetor.<\/p>\n
Gjithsesi nga fundi i shekullit t\u00eb 14-t\u00eb, mbret\u00ebria mongole u p\u00ebr\u00e7a n\u00eb pjes\u00eb m\u00eb t\u00eb vogla, t\u00eb cilat<\/p>\n
e humb\u00ebn ndikimin. Rus\u00ebt u bashkuan n\u00ebn Ivanin III (i njohur edhe si Ivani i Madh). Ai ftoi arkitekt\u00ebt m\u00eb t\u00eb mir\u00eb nga Italia, p\u00ebrfshir\u00eb Pietro Solarin dhe Marko Rufon, p\u00ebr t\u00eb projektuar Mosk\u00ebn e re.<\/p>\n
Pik\u00ebrisht gjat\u00eb mbret\u00ebrimit t\u00eb Ivanit, muret e Kremlinit u rind\u00ebrtuan me tulla. Edhe pse p\u00ebrgjat\u00eb shekujve, pjes\u00eb t\u00eb murit u shkat\u00ebrruan, u d\u00ebmtuan dhe u riparuan. Por disa nga pjes\u00ebt origjinale t\u00eb nd\u00ebrtimeve t\u00eb shekullit XV, kan\u00eb mbijetuar sot e k\u00ebsaj dite.<\/p>\n
Me urdh\u00ebr t\u00eb Stalinit, ato u ngjyros\u00ebn n\u00eb vitin 1947 me t\u00eb kuqe, ngjyra simbolike e komunizmit dhe Revolucionit Bolshevik. P\u00ebrve\u00e7 mureve dhe kullave, Ivani nd\u00ebrtoi n\u00eb Kremlin edhe nj\u00eb num\u00ebr godinash. K\u00ebtu p\u00ebrfshihen edhe 3 katedrale q\u00eb ekzistojn\u00eb edhe sot:Katedralja e Zonj\u00ebs (e rind\u00ebrtuar gjat\u00eb viteve 1475-1479), Katedralja e Zbules\u00ebs (p\u00ebrfunduar n\u00eb vitin 1489) dhe Katedralja e Krye\u00ebngj\u00ebllit (e rind\u00ebrtuar gjat\u00eb viteve 1505-1508).<\/p>\n
Po gjat\u00eb asaj kohe u nd\u00ebrtua edhe Kulla e Madhe e K\u00ebmbanores, edhe pse ajo e arriti lart\u00ebsin\u00eb e saj aktuale, 81 metra, vet\u00ebm nj\u00eb shekull m\u00eb von\u00eb. Kur p\u00ebrfundoi rind\u00ebrtimi i Kremlinit, pati p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb ndar\u00eb k\u00ebshtjell\u00ebn nga pjesa tjet\u00ebr e qytetit. \u00a0P\u00ebr shembull, asnj\u00eb struktur\u00eb nuk u lejua t\u00eb nd\u00ebrtohej pran\u00eb Kremlinit.<\/p>\n
P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, rreth tij u nd\u00ebrtua nj\u00eb nj\u00eb muratur\u00eb e gjer\u00eb 30 metra, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb ta ndante at\u00eb \u00a0nga pjesa tjet\u00ebr e qytetit. Gjithsesi, struktura t\u00eb reja u shtuan brenda mureve t\u00eb Kremlinit nga sundimtar\u00ebt e tjer\u00eb. P\u00ebr shembull, gjat\u00eb shekullit XVI, n\u00eb pushtet erdh\u00ebn Romanov\u00ebt. Ata nd\u00ebrtuan Port\u00ebn e Fortifikuar, Pallatin Terem dhe Pallatin e Arg\u00ebtimit.<\/p>\n
E para nuk ekziston m\u00eb, e dyta sh\u00ebrbeu si vendbanim i Car\u00ebve, nd\u00ebrsa e treta u nd\u00ebrtua p\u00ebr Ilia Miloslavskin, vjehrri i Aleksit, cari i dyt\u00eb i dinastis\u00eb Romanov. Nj\u00eb nga djemt\u00eb e Aleksit ishte Pjetri, i njohur edhe si Pjetri i Madh, q\u00eb u b\u00eb sundimtar i vet\u00ebm i Rusis\u00eb n\u00eb vitin 1696.<\/p>\n
Ai \u00ebsht\u00eb i famsh\u00ebm p\u00ebr modernizimin q\u00eb i b\u00ebri Rusis\u00eb, dhe nj\u00eb nga veprimet e para ishte nd\u00ebrtimi i nj\u00eb porti n\u00eb Detin Balltik, q\u00eb i dha mund\u00ebsi Rusis\u00eb t\u00eb b\u00ebnte tregti me Per\u00ebndimin. N\u00eb vitin 1703, gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Madhe Veriore, u themelua qyteti i Sh\u00ebn Petersburgut, q\u00eb n\u00eb 2 shekujt q\u00eb pasuan, sh\u00ebrbeu si kryeqytet i Rusis\u00eb.<\/p>\n
Moska e rifitoi statusin e saj si kryeqytet i Rusis\u00eb vet\u00ebm n\u00eb 1917, kur pushtetin e mor\u00ebn bolshevik\u00ebt. Si pasoj\u00eb e humbjes s\u00eb statusit t\u00eb Mosk\u00ebs, Kremlini u la n\u00eb harres\u00eb. Edhe pse, e ruajti r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e tij simbolike, pasi perandor\u00ebt e Rusis\u00eb vazhduan q\u00eb t\u00eb kuror\u00ebzoheshin atje. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, n\u00eb Kremlin nd\u00ebrtohej vazhdimisht di\u00e7ka e re.<\/p>\n
P\u00ebr shembull, gjat\u00eb sundimit t\u00eb Katerin\u00ebs s\u00eb Madhe, u nd\u00ebrtua Senati i Kremlinit. Nd\u00ebrkoh\u00eb n\u00eb shekullin XIX, gjat\u00eb sundimit t\u00eb Nikoll\u00ebs I, u nd\u00ebrtua Pallati i Madh i Kremlinit. Por nga ana tjet\u00ebr u prish\u00ebn edhe nd\u00ebrtesa t\u00eb vjetra, kryesisht t\u00eb stili barok.<\/p>\n
Kur francez\u00ebt u detyruan t\u00eb t\u00ebrhiqeshin nga Moska n\u00eb vitin 1812, Napoleoni urdh\u00ebroi q\u00eb Kremlini t\u00eb hidhej i gjithi n\u00eb er\u00eb. Ndon\u00ebse nj\u00eb num\u00ebr godinash u shkat\u00ebrruan ose u d\u00ebmtuan, Kremlini u kursye nga shkat\u00ebrrimi i plot\u00eb, pasi disa nga fitil\u00ebt e eksploziv\u00ebve t\u00eb vendosur \u00a0u shuan nga shiu.<\/p>\n
Pas Revolucionit Rus t\u00eb vitit 1917, monarkia u shfuqizua. Perandoria Ruse u z\u00ebvend\u00ebsua nga Rusia Sovjetike. N\u00eb vitin 1918, qeveria sovjetike e zhvendosi kryeqytetin nga Sh\u00ebn Petersburg (i riem\u00ebruar si Petrograd) n\u00eb Mosk\u00eb. Udh\u00ebheq\u00ebsi sovjetik, Lenini, zgjodhi godin\u00ebn e Senatit t\u00eb Kremlinit si vendbanimin e tij, dhe dhoma e tij ruhet ende sot si muze.<\/p>\n
Edhe pasardh\u00ebsi i tij, Stalini, kishte dhomat e tij personale n\u00eb Kremlin. N\u00eb at\u00eb koh\u00eb, t\u00eb gjitha simbolet e regjimit t\u00eb vjet\u00ebr carist u hoq\u00ebn nga Kremlini, duke u z\u00ebvend\u00ebsuar me ato sovjetike.<\/p>\n
P\u00ebr shembull, shqiponjat perandorake ruse mbi kulla, u z\u00ebvend\u00ebsuan me yjet e kuq sovjetik\u00eb. Kremlini u b\u00eb sinonim i qeveris\u00eb s\u00eb Bashkimit Sovjetik, dhe mbeti i till\u00eb deri n\u00eb shembjen e tij n\u00eb vitin 1991. Ashtu si paraardh\u00ebsit e tyre, sovjetik\u00ebt shtuan nj\u00eb num\u00ebr nd\u00ebrtesash n\u00eb Kremlin, megjith\u00ebse shum\u00eb m\u00eb pak se t\u00eb tjer\u00ebt. K\u00ebto p\u00ebrfshihet Shkolla p\u00ebr Komandant\u00ebt e Kuq (e njohur edhe si Presidiumi i Kremlinit), dhe Pallati i Kongreseve.<\/p>\n
Kremlini vazhdon t\u00eb jet\u00eb ende sot selia e qeveris\u00eb ruse. P\u00ebrve\u00e7se \u00ebsht\u00eb qendra administrative e Rusis\u00eb, ai \u00ebsht\u00eb shnd\u00ebrruar edhe n\u00eb nj\u00eb qend\u00ebr turistike. Disa nga nd\u00ebrtesat n\u00eb Kremlin, jan\u00eb shnd\u00ebrruar n\u00eb muze. P\u00ebr shembull, Armatura e Kremlinit, mbante dikur arm\u00ebt mbret\u00ebrore. Sot aty gjendet nj\u00eb koleksion t\u00eb madh objektesh nga Rusia dhe jo vet\u00ebm, p\u00ebrfshir\u00eb edhe Kuror\u00ebn Perandorake t\u00eb Rusis\u00eb, fronin e fildisht\u00eb t\u00eb Ivanit t\u00eb Tmerrsh\u00ebm, dhe arm\u00eb dhe parzmore luft\u00ebtar\u00ebsh nga Persia. \/ ancient origins \u2013 bota.al<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Kremlin i Mosk\u00ebs (i njohur edhe shkurt si Kremlini), \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga monumentet q\u00eb personifikon m\u00eb s\u00eb shumti kryeqytetin rus, Mosk\u00ebn. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb kompleks i fortifikuar, q\u00eb ka nisur t\u00eb nd\u00ebrtohet q\u00eb n\u00eb shekullin XIV, dhe q\u00eb nga ajo koh\u00eb ka sh\u00ebrbyer si qendra e fuqis\u00eb ruse p\u00ebr pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb historis\u00eb s\u00eb […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":21965,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"footnotes":""},"categories":[6,10,3,20],"tags":[],"yoast_head":"\n