{"id":21704,"date":"2020-05-04T22:09:02","date_gmt":"2020-05-04T20:09:02","guid":{"rendered":"http:\/\/redaktori.com\/?p=21704"},"modified":"2020-05-04T22:09:02","modified_gmt":"2020-05-04T20:09:02","slug":"rreziku-qe-na-vjen-nga-lajmet-e-rreme-dhe-diktatura-dixhitale-flet-yuval-noah-harari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/redaktori.com\/?p=21704","title":{"rendered":"Rreziku q\u00eb na vjen nga lajmet e rreme dhe diktatura dixhitale. Flet Yuval Noah Harari"},"content":{"rendered":"<p>Historiani izraelit Yuval Noah Harari, zot\u00ebron nj\u00eb dhunti t\u00eb jasht\u00ebzakonshme p\u00ebr t\u00eb zgjeruar fush\u00ebn e tij t\u00eb investigimit dhe analiz\u00ebs pa i mjegulluar temat e mbuluara, duke vendosur aty \u00a0ku duhet pjes\u00ebt e mozaikut t\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga kutiza me origjin\u00eb t\u00eb ndryshme: histori, biologji, neuroshkenc\u00eb, teknologji\u2026<\/p>\n<p>Po cila \u00ebsht\u00eb tema e mozaikut k\u00ebt\u00eb her\u00eb? Subjekti kryesor, njeriu: nga vjen, dhe ku \u00ebsht\u00eb duke shkuar. D\u00ebshmi e aft\u00ebsis\u00eb s\u00eb tij p\u00ebrhap\u00ebse, eklektike dhe marramend\u00ebse \u00ebsht\u00eb libri bestseller \u201cSapiens: Nj\u00eb histori e shkurt\u00ebr e njer\u00ebzimit\u201d q\u00eb n\u00eb 500 faqe tregon, p\u00ebrmes fazave evolucionare dhe zbulimeve teknologjike, nj\u00eb aventur\u00eb miliona-vje\u00e7are: nga shfaqja e gjinis\u00eb Homo n\u00eb Tok\u00eb dhe deri m\u00eb sot, duke kaluar n\u00ebp\u00ebr afirmimin e Homo Sapiens, fal\u00eb fuqis\u00eb s\u00eb tij t\u00eb imagjinat\u00ebs.<\/p>\n<p>Me \u201cHomo Deusin\u201d, ai projektoi analiz\u00ebn mbi at\u00eb \u00e7ka pritet t\u00eb ndodh\u00eb n\u00eb t\u00eb ardhmen, midis \u00ebndrrave dhe anktheve t\u00eb nj\u00eb bote teknologjikisht t\u00eb p\u00ebrparuar, ku mund t\u00eb jetohet edhe pa faktorin njer\u00ebzor.<\/p>\n<p>\u201cTek 21 leksionet p\u00ebr shekullin XXI\u201d, ai trajton problemet m\u00eb t\u00eb ngutshme t\u00eb aktualitetit, duke i vendosur ato n\u00eb nj\u00eb k\u00ebndv\u00ebshtrim historik, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb peshoj\u00eb vler\u00ebn e tyre t\u00eb brendshme: manipulimin e realitetit, bio-teknologjin\u00eb, privat\u00ebsin\u00eb, diktatur\u00ebn dixhitale, format e reja t\u00eb censur\u00ebs \u2026<\/p>\n<p><strong>Harari, lajmet e rreme nuk jan\u00eb nj\u00eb dukuri e re. Por sot rreziku prej tyre \u00ebsht\u00eb m\u00eb i madh. P\u00ebrse?<\/strong><\/p>\n<p>Propaganda ka prodhuar gjithnj\u00eb lajme t\u00eb rreme. Por dikur nuk ishte mundur si\u00e7 ndodh sot, q\u00eb t\u00eb p\u00ebrhapeshin histori t\u00eb rreme tek miliarda njer\u00ebz brenda 1 ore. Pra, rreziku real i g\u00ebnjeshtr\u00ebs, \u00ebsht\u00eb m\u00eb i madh se m\u00eb par\u00eb. Dhe kjo edhe p\u00ebr shkak se lajmi i rrem\u00eb e ka nj\u00eb synim t\u00eb ri: k\u00ebrkimin e v\u00ebmendjes njer\u00ebzore, q\u00eb \u00ebsht\u00eb beteja aktuale m\u00eb e madhe, ku shum\u00eb njer\u00ebz jan\u00eb t\u00eb gatsh\u00ebm t\u00eb shfryt\u00ebzojn\u00eb \u201c\u00e7el\u00ebsat\u201d emocional\u00eb m\u00eb t\u00eb fort\u00eb: frik\u00ebn dhe urrejtjen. Rreziku \u00ebsht\u00eb shp\u00ebrb\u00ebrja e sfer\u00ebs publike, pamund\u00ebsia jon\u00eb p\u00ebr t\u00eb pasur komunikime normale.<\/p>\n<p><strong>Lajme false dhe identitete fiktive. Me rrjetet sociale, \u00ebsht\u00eb e mundur t\u00eb ndryshojm\u00eb. apo t\u00eb fshehim identitetin ton\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Identiteti i secilit prej nesh, ka shum\u00eb shkall\u00eb trillimi. Ka qen\u00eb p\u00ebrher\u00eb k\u00ebshtu. Ne e nd\u00ebrtojm\u00eb historin\u00eb ton\u00eb individuale mbi baz\u00ebn e fakteve autobiografike, por edhe elementeve t\u00eb trilluar fetare dhe kulturore; librave apo filma t\u00eb djesh\u00ebm.<\/p>\n<p>Sot Facebook dhe Instagram; dhe rrjetet sociale n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, i kan\u00eb b\u00ebr\u00eb p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb t\u00eb dukshme proceset tona mendore: zgjedhja e k\u00ebsaj apo asaj fotoje p\u00ebr t\u00eb postuar, n\u00eb mesin e 1 mij\u00eb t\u00eb tjerave, \u00ebsht\u00eb di\u00e7ka q\u00eb m\u00eb par\u00eb ndodhte vet\u00ebm n\u00eb mendjen ton\u00eb.<\/p>\n<p>Tani k\u00ebto procese mund t\u00eb shihen edhe nga aktor\u00eb t\u00eb jasht\u00ebm, por edhe autoritetet shtet\u00ebrore q\u00eb arrijn\u00eb t\u00eb m\u00ebsojn\u00eb at\u00eb q\u00eb nuk mund ta nxirrnim nga ne, as torturat m\u00eb mizore t\u00eb Mesjet\u00ebs. Dhe ne e b\u00ebjn\u00eb k\u00ebt\u00eb gj\u00eb me p\u00eblqimin ton\u00eb! \u00cbsht\u00eb shum\u00eb e rrezikshme, kur dikush ju njeh m\u00eb mir\u00eb sesa ju veten. P\u00ebrve\u00e7 nj\u00eb rasti.<\/p>\n<p><strong>Cilit?<\/strong><\/p>\n<p>Atij t\u00eb n\u00ebn\u00ebs ton\u00eb. N\u00ebnat kan\u00eb nj\u00eb pushtet t\u00eb madh mbi f\u00ebmij\u00ebt e tyre, pasi duan m\u00eb t\u00eb mir\u00ebn p\u00ebr ta. Deri n\u00eb adoleshenc\u00eb, ato na njohin m\u00eb mir\u00eb, sesa njohim ne veten. Por n\u00ebse tani n\u00eb vend t\u00eb n\u00ebn\u00ebs \u00ebsht\u00eb qeveria, apo nj\u00eb parti q\u00eb nuk mendon p\u00ebr t\u00eb mir\u00ebn t\u00ebnde, dhe q\u00eb nuk i intereson t\u00eb rritesh por vet\u00ebm t\u2019i p\u00ebrdor\u00ebsh k\u00ebto platforma, at\u00ebher\u00eb rreziku \u00ebsht\u00eb m\u00ebse i qart\u00eb.<\/p>\n<p>Ne jemi thuajse shum\u00eb pran\u00eb monitorimit t\u00eb l\u00ebvizjeve t\u00eb nj\u00eb individi p\u00ebr 24 or\u00eb t\u00eb dit\u00eb-nat\u00ebs. Por revolucioni i v\u00ebrtet\u00eb, \u00ebsht\u00eb monitorimi p\u00ebrmes t\u00eb dh\u00ebnave biometrike, i asaj q\u00eb ndodh me tensionin e gjakut, apo aktivitetin e trurit. Nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb trillim shkencor, pasi ne jemi duke zhvilluar sensor\u00eb, q\u00eb e din\u00eb se \u00e7far\u00eb ndodh me zemr\u00ebn dhe trurin ton\u00eb kur shohim televizor.<\/p>\n<p><strong>V\u00ebllai i Madh i Oruellit. Ishte nj\u00eb distopi e regjimeve sovjetike, por q\u00eb tani po triumfon n\u00eb tregun dixhital t\u00eb konsumator\u00ebve\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Mendoni pak p\u00ebr Netflix, ai mund t\u2019i mbledh\u00eb k\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna p\u00ebr t\u00eb matur angazhimin tuaj dhe t\u00eb tjer\u00ebve me nj\u00eb personazh, dhe t\u00eb ndryshoj\u00eb pesh\u00ebn e tij n\u00eb histori. Dhe kjo \u00ebsht\u00eb n\u00eb rregull. Por n\u00ebse dikush ka mund\u00ebsi t\u00eb studioj\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si ju reagoni ndaj nj\u00eb politikani, n\u00ebse ju eksiton nj\u00eb sken\u00eb seksi ose dhune, at\u00ebher\u00eb gj\u00ebrat nuk jan\u00eb mir\u00eb.<\/p>\n<p>Para disa koh\u00ebsh shkova n\u00eb nj\u00eb nga dyqanet e \u201cGu\u00e7it\u201d n\u00eb Milano, n\u00eb nj\u00eb dhom\u00eb t\u00eb dizanjuar nga H-farm (nj\u00eb platform\u00eb dixhitale e inovacionit), ku nj\u00eb video t\u00eb tregon foto dhe skena t\u00eb \u00e7ifteve q\u00eb puthen, n\u00ebna me nj\u00eb djal\u00eb, dhe t\u2019i ke sensor\u00eb q\u00eb regjistrojn\u00eb k\u00ebnaq\u00ebsin\u00eb, sikletin ose empatin\u00eb ndaj atyre imzheve.<\/p>\n<p>Un\u00eb pyes: n\u00ebse shihni nj\u00eb puthje mes dy burrave dhe nuk ju p\u00eblqen, a mund t\u00eb etiketoheni si homofob? Dhe n\u00ebse ju p\u00eblqen, a jeni gay? Dhe nuk jam duke folur p\u00ebr nj\u00eb instrument t\u00eb qeveris\u00eb kineze, por p\u00ebr nj\u00eb kompani mode! Tani le t\u00eb imagjinojm\u00eb sikur jemi n\u00eb Iran apo n\u00eb Arabin\u00eb Saudite, ku ka nj\u00eb d\u00ebnim ekstrem p\u00ebr homoseksualitetin. Un\u00eb shkoj n\u00eb nj\u00eb shkoll\u00eb ose n\u00eb nj\u00eb kazerm\u00eb dhe them: \u201cOk djema, shihni k\u00ebt\u00eb ekran dhe vini n\u00eb kok\u00eb k\u00ebt\u00eb kask\u00ebn\u201d.<\/p>\n<p><strong>S\u00ebrish Oruelli. Do t\u00eb ket\u00eb polic\u00eb t\u00eb mendjes: A mos po nd\u00ebrtojm\u00eb nj\u00eb makin\u00eb t\u00eb s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs?<\/strong><\/p>\n<p>Po, dhe shum\u00eb t\u00eb avancuar bile. Sepse nuk na tregon n\u00ebse g\u00ebnjejm\u00eb, por \u00ebsht\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb shoh\u00eb brenda nesh, d\u00ebshirat dhe frik\u00ebrat tona. Kjo \u00ebsht\u00eb baza e diktatur\u00ebs m\u00eb t\u00eb madhe n\u00eb histori, nj\u00eb pushtet q\u00eb nuk e pati as Stalini dhe as Hitleri. Tani diktatura dixhitale mund t\u00eb flas\u00eb nga nj\u00ebra an\u00eb me propagand\u00eb, dhe nga ana tjet\u00ebr t\u00eb shtyp\u00eb \u00e7do individ q\u00eb kund\u00ebrshton sistemin.<\/p>\n<p><strong>Fantashkenca na e kishte paralajm\u00ebruar. Por disa makthe t\u00eb djeshme, duken si \u00ebndrrat e sotme\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Sot fantashkenca ka nj\u00eb problem t\u00eb madh. Ajo po e ngat\u00ebrron inteligjenc\u00ebn artificiale me vet\u00ebdijen, po i humanizon robot\u00ebt. Dhe \u00ebsht\u00eb nj\u00eb gj\u00eb e d\u00ebmshme, pasi sot fantashkenca \u00ebsht\u00eb kanali p\u00ebrmes t\u00eb cilit shum\u00eb njer\u00ebz m\u00ebsojn\u00eb t\u00eb rejat e teknologjis\u00eb.<\/p>\n<p>Por \u00ebsht\u00eb absurde t\u00eb kesh frik\u00eb se robot\u00ebt dhe kompjuter\u00ebt do t\u00eb fitojn\u00eb nd\u00ebrgjegje, dhe do t\u00eb rebelohen ndaj nesh, sepse problemi \u00ebsht\u00eb i kund\u00ebrt: ata do t\u00eb na binden gjithnj\u00eb ne njer\u00ebzve, pa diskutuar, ndryshe nga ushtar\u00ebt njer\u00ebz, q\u00eb mund t\u00eb demoralizohen apo dezertojn\u00eb. Rreziku i v\u00ebrtet\u00eb \u00ebsht\u00eb bindja e verb\u00ebr e robot\u00ebve ndaj nj\u00eb partie politike apo ndaj nj\u00eb qeverie. Nuk ka asnj\u00eb rebelim. Do t\u00eb ket\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb elit\u00eb t\u00eb vog\u00ebl njer\u00ebzore me nj\u00eb pushtet t\u00eb madh n\u00eb duar.<\/p>\n<p><strong>Ju shkruani se algoritmet do t\u00eb \u00e7ojn\u00eb n\u00eb nj\u00eb lloj vendimmarrjeje automatike, t\u00eb de-humanizuar n\u00eb sfer\u00ebn private dhe publike\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Do t\u00eb kemi m\u00eb pak kontroll mbi zgjedhjet q\u00eb b\u00ebjm\u00eb n\u00eb jet\u00eb, mbi at\u00eb q\u00eb studiojm\u00eb, me njeriun q\u00eb do t\u00eb martohemi \u2026 ashtu si\u00e7 sot nj\u00eb algorit\u00ebm na tregon se \u00e7far\u00eb t\u00eb shohim n\u00eb televizor, apo se si<\/p>\n<p>t\u00eb shkojm\u00eb n\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb caktuar n\u00eb qytet.<\/p>\n<p>Vendimet e m\u00ebdha financiare, mund t\u00eb merren n\u00eb baz\u00eb t\u00eb algoritmeve q\u00eb din\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb llogari shum\u00eb m\u00eb t\u00eb p\u00ebrpunuara sesa ato njer\u00ebzore, q\u00eb zakonisht menaxhojn\u00eb maksimumi 3-4 faktor\u00eb. Nj\u00eb algorit\u00ebm mund t\u00eb llogaris\u00eb mij\u00ebra faktor\u00eb, q\u00eb peshojn\u00eb qoft\u00eb edhe vet\u00ebm zero pik\u00eb disa p\u00ebrqind, dhe i shp\u00ebtojn\u00eb kuptimit ton\u00eb.<\/p>\n<p>P\u00ebr t\u2019ju dh\u00ebn\u00eb nj\u00eb hipotek\u00eb, bankat do t\u00eb konsultohen me algoritmin, q\u00eb p\u00ebrpunon mij\u00ebra faktor\u00eb t\u00eb rrezikut. N\u00ebse ajo ju refuzon, nuk do t\u2019ju jap\u00eb nj\u00eb sqarim t\u00eb qart\u00eb, por nj\u00eb dosje me dhjet\u00ebra flet\u00eb me llogaritjet e algoritmit. Vendimet mund t\u00eb merren vet\u00eb.<\/p>\n<p><strong>E aplikuar tek politika, kjo panoram\u00eb b\u00ebhet shum\u00eb shqet\u00ebsuese. A munden q\u00eb algoritmet t\u00eb rrezikojn\u00eb demokracin\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb rrezik i madh. N\u00eb t\u00eb shkuar\u00ebn, d\u00ebgjoheshin arsyetimet e nj\u00eb oratori si Ciceroni, ose ndikoheshin nga propaganda p\u00ebr t\u00eb zgjedhur n\u00ebse do t\u00eb mb\u00ebshtesnin apo jo nj\u00eb luft\u00eb, dhe njer\u00ebzit fokusoheshin mbi pak tema aktuale. Sot opsionet m\u00eb ekstreme, mund t\u2019i n\u00ebnshtrohen s\u00ebrish gjykimit t\u00eb logaritmeve.<\/p>\n<p>Dhe kjo \u00ebsht\u00eb di\u00e7ka q\u00eb tashm\u00eb po ndodh n\u00eb ushtri, ku shpesh terrorist\u00ebt ekzekutohen me dron. Vendimi qoft\u00eb p\u00ebr t\u00eb vrar\u00eb apo jo, nuk merret ende nga nj\u00eb algorit\u00ebm, por p\u00ebrcaktimi i t\u00eb dyshuarit si nj\u00eb terrorist po. T\u00eb pakt\u00ebn n\u00eb SHBA dhe Izrael, kjo b\u00ebhet p\u00ebrmes algoritmeve t\u00eb bazuara n\u00eb modelin e sjelljes s\u00eb personit, q\u00eb monitorohet mbi baz\u00ebn e informacioneve t\u00eb shk\u00ebmbyera dhe kontakteve t\u00eb tij t\u00eb dyshimta. T\u00eb dh\u00ebna t\u00eb shumta, q\u00eb njer\u00ebzit nuk mund t\u2019i p\u00ebrpunojn\u00eb.<\/p>\n<p><strong>Ju jeni nj\u00eb fans i \u201cBlack Mirror\u201d. N\u00eb nj\u00eb episod t\u00eb seris\u00eb s\u00eb par\u00eb, imagjinohet ekzistenca e robot\u00ebve t\u00eb pajisur me inteligjenc\u00eb artificiale, me t\u00eb cil\u00ebt \u00ebsht\u00eb e mundur t\u00eb kryhen marr\u00ebdh\u00ebnie seksuale. \u00c7far\u00eb do t\u00eb ndodh\u00eb me Homo sapiens, n\u00ebse njer\u00ebzit do t\u00eb shkojn\u00eb vet\u00ebm me robot\u00ebt?<\/strong><\/p>\n<p>Inteligjenca artificiale, nuk ka nevoj\u00eb p\u00ebr forma njer\u00ebzore, si\u00e7 e tregon qart\u00eb edhe filmi \u201cHer\u201d (Ajo). Filmat e tjer\u00eb gabojn\u00eb kur i antropomorfizojn\u00eb robot\u00ebt. Makina q\u00eb drejtohet vet\u00eb, nuk ka nevoj\u00eb p\u00ebr ndihm\u00ebn e shoferit. E vetmja fush\u00eb n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn \u00ebsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme forma njer\u00ebzore \u00ebsht\u00eb ajo seksuale.<\/p>\n<p>Por nuk do t\u00eb zgjas\u00eb shum\u00eb. Pasi organi i v\u00ebrtet\u00eb seksual i Homo sapiens \u00ebsht\u00eb koka. Bioteknologjia do t\u00eb lejoj\u00eb nj\u00eb nd\u00ebrveprim t\u00eb thell\u00eb n\u00eb nivelin e k\u00ebnaq\u00ebsis\u00eb me di\u00e7ka q\u00eb \u00ebsht\u00eb jasht\u00eb nesh dhe q\u00eb nuk ka form\u00eb njer\u00ebzore, me nj\u00eb lidhje bioteknologjike. Pornografia dhe industria e seksit, jan\u00eb sektor\u00ebt q\u00eb do t\u00eb p\u00ebrfitojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb nga ky progres, natyrisht pas sektorit ushtarak. Por kjo ka rreziqet e veta. Ka vende ku frekuentimi i faqeve pornografike monitorohet tashm\u00eb, duke prodhuar t\u00eb dh\u00ebna q\u00eb disa qeveri mund t\u2019i p\u00ebrdorin p\u00ebr t\u00eb shantazhuar ose nd\u00ebshkuar qytetar\u00ebt.<\/p>\n<p><strong>\u00c7far\u00eb mjetesh kemi n\u00eb dispozocion p\u00ebr ta shmangur k\u00ebt\u00eb diktatur\u00eb dixhitale?<\/strong><\/p>\n<p>Progresi nuk mund t\u00eb ndalet, por mund dhe duhet t\u00eb ndryshoj\u00eb drejtimin, n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si e p\u00ebrdorim at\u00eb. Dhe kjo gj\u00eb po ndodh. Qeverit\u00eb liberale, kan\u00eb shmangur nj\u00eb kontroll mbi popullsin\u00eb, si ai q\u00eb ekzistonte n\u00eb regjimet totalitare n\u00eb Bashkimin Sovjetik apo Gjermanin\u00eb naziste, q\u00eb ishin rezultat i mjeteve t\u00eb komunikimit masiv dhe infrastrukturave moderne, por ato nuk i shkat\u00ebrruan ato mjete.<\/p>\n<p>Ne duhet t\u00eb punojm\u00eb n\u00eb dy nivele. Si individ\u00eb, duhet t\u00eb zhvillojm\u00eb nj\u00eb vet\u00ebdije m\u00eb t\u00eb madhe mbi veten. Un\u00eb e b\u00ebj k\u00ebt\u00eb gj\u00eb p\u00ebrmes meditimit:n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb ne zvog\u00eblojm\u00eb hendekun midis asaj q\u00eb ata din\u00eb p\u00ebr ne, dhe asaj q\u00eb dim\u00eb ne mbi veten.<\/p>\n<p>Dhe pastaj duhet t\u00eb kufizojm\u00eb fuqin\u00eb e shum\u00ebkomb\u00ebsheve dhe qeverive, me l\u00ebvizje dhe parti q\u00eb e vendosin zhvillimin e teknologjive n\u00eb krye t\u00eb rendit t\u00eb dit\u00ebs, dhe q\u00eb e ndihmojn\u00eb qytetarin t\u00eb mbrohet nga dep\u00ebrtimet e tyre n\u00eb jet\u00ebn ton\u00eb. Kjo gj\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb fantashkenc\u00eb, do t\u00eb ndodh\u00eb. Dhe kjo \u00ebsht\u00eb arsyeja pse kemi nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb antivirus bioteknologjik.<\/p>\n<p><strong>Duke pasur parasysh dyshimet tuaja mbi m\u00ebnyr\u00ebn se si shoq\u00ebrit\u00eb sociale dhe qeverit\u00eb mund t\u2019i p\u00ebrdorin t\u00eb dh\u00ebnat tona, un\u00eb ju pyes:ju tremb m\u00eb shum\u00eb nj\u00eb rikonfirmim n\u00eb Sht\u00ebpin\u00eb e\u00a0 Bardh\u00eb i Trumpit, apo nj\u00eb fitore surpriz\u00eb e Mark Zukerbergut?<\/strong><\/p>\n<p>P\u00ebr momentin Zukerberg nuk p\u00ebrfaq\u00ebson ask\u00ebnd. N\u00ebse ai do t\u00eb zgjidhej nga shumica e votuesve, kjo do t\u00eb ishte nj\u00eb histori tjet\u00ebr. Megjithat\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb problem, q\u00eb dikush q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb zgjedhur me vota ka kaq shum\u00eb pushtet. N\u00eb lidhje me Trumpin, un\u00eb nuk jam ekspert i ekonomis\u00eb, dhe nuk e di se si po qeveris ai, por kam frik\u00eb nga veprimet e tij n\u00eb sken\u00ebn globale, nga t\u00ebrheqja nga bashk\u00ebpunimi global.<\/p>\n<p>N\u00ebse votuesit amerikan\u00eb do ta mb\u00ebshtesin k\u00ebt\u00eb linj\u00eb, SHBA-ja do t\u00eb hiqte dor\u00eb nga t\u00eb qenit gardiania e bot\u00ebs, dhe kur kjo e fundit t\u00eb ket\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb udh\u00ebheq\u00ebs, kujt do t\u2019i drejtohet? Trump ose Zuckerberg\u2026 Do t\u00eb frik\u00ebsohesha n\u00ebse do t\u00eb m\u00eb duhej t\u00eb zgjidhja midis t\u00eb dyve. Shpresoj q\u00eb amerikan\u00ebt t\u00eb gjejn\u00eb nj\u00eb alternativ\u00eb t\u00eb tret\u00eb. \/ La Lettura \u2013 Bota.al<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Historiani izraelit Yuval Noah Harari, zot\u00ebron nj\u00eb dhunti t\u00eb jasht\u00ebzakonshme p\u00ebr t\u00eb zgjeruar fush\u00ebn e tij t\u00eb investigimit dhe analiz\u00ebs pa i mjegulluar temat e mbuluara, duke vendosur aty \u00a0ku duhet pjes\u00ebt e mozaikut t\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga kutiza me origjin\u00eb t\u00eb ndryshme: histori, biologji, neuroshkenc\u00eb, teknologji\u2026 Po cila \u00ebsht\u00eb tema e mozaikut k\u00ebt\u00eb her\u00eb? Subjekti [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":21705,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"footnotes":""},"categories":[6,10,3,20,21],"tags":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v22.3 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Rreziku q\u00eb na vjen nga lajmet e rreme dhe diktatura dixhitale. Flet Yuval Noah Harari - Informohu qart\u00ebsisht!<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/redaktori.com\/?p=21704\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"sq_AL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Rreziku q\u00eb na vjen nga lajmet e rreme dhe diktatura dixhitale. Flet Yuval Noah Harari - Informohu qart\u00ebsisht!\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Historiani izraelit Yuval Noah Harari, zot\u00ebron nj\u00eb dhunti t\u00eb jasht\u00ebzakonshme p\u00ebr t\u00eb zgjeruar fush\u00ebn e tij t\u00eb investigimit dhe analiz\u00ebs pa i mjegulluar temat e mbuluara, duke vendosur aty \u00a0ku duhet pjes\u00ebt e mozaikut t\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga kutiza me origjin\u00eb t\u00eb ndryshme: histori, biologji, neuroshkenc\u00eb, teknologji\u2026 Po cila \u00ebsht\u00eb tema e mozaikut k\u00ebt\u00eb her\u00eb? Subjekti [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/redaktori.com\/?p=21704\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Informohu qart\u00ebsisht!\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-05-04T20:09:02+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Yuval-Noah-Harari.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1476\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"838\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"http:\/\/redaktori.com\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"http:\/\/redaktori.com\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"11 minuta\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=21704\",\"url\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=21704\",\"name\":\"Rreziku q\u00eb na vjen nga lajmet e rreme dhe diktatura dixhitale. Flet Yuval Noah Harari - Informohu qart\u00ebsisht!\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=21704#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=21704#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Yuval-Noah-Harari.jpg\",\"datePublished\":\"2020-05-04T20:09:02+00:00\",\"dateModified\":\"2020-05-04T20:09:02+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/470e9b98b348cb5da953e2daff276aa2\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=21704#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"sq\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/redaktori.com\/?p=21704\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=21704#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Yuval-Noah-Harari.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Yuval-Noah-Harari.jpg\",\"width\":1476,\"height\":838},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=21704#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/redaktori.com\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Rreziku q\u00eb na vjen nga lajmet e rreme dhe diktatura dixhitale. Flet Yuval Noah Harari\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/redaktori.com\/\",\"name\":\"http:\/\/redaktori.com - Informohu qart\u00ebsisht!\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/redaktori.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"sq\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/470e9b98b348cb5da953e2daff276aa2\",\"name\":\"http:\/\/redaktori.com\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5555287f41529e19277415e6cb9cfb4c?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5555287f41529e19277415e6cb9cfb4c?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"http:\/\/redaktori.com\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Rreziku q\u00eb na vjen nga lajmet e rreme dhe diktatura dixhitale. Flet Yuval Noah Harari - Informohu qart\u00ebsisht!","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/redaktori.com\/?p=21704","og_locale":"sq_AL","og_type":"article","og_title":"Rreziku q\u00eb na vjen nga lajmet e rreme dhe diktatura dixhitale. Flet Yuval Noah Harari - Informohu qart\u00ebsisht!","og_description":"Historiani izraelit Yuval Noah Harari, zot\u00ebron nj\u00eb dhunti t\u00eb jasht\u00ebzakonshme p\u00ebr t\u00eb zgjeruar fush\u00ebn e tij t\u00eb investigimit dhe analiz\u00ebs pa i mjegulluar temat e mbuluara, duke vendosur aty \u00a0ku duhet pjes\u00ebt e mozaikut t\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga kutiza me origjin\u00eb t\u00eb ndryshme: histori, biologji, neuroshkenc\u00eb, teknologji\u2026 Po cila \u00ebsht\u00eb tema e mozaikut k\u00ebt\u00eb her\u00eb? Subjekti [&hellip;]","og_url":"https:\/\/redaktori.com\/?p=21704","og_site_name":"Informohu qart\u00ebsisht!","article_published_time":"2020-05-04T20:09:02+00:00","og_image":[{"width":1476,"height":838,"url":"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Yuval-Noah-Harari.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"http:\/\/redaktori.com","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"http:\/\/redaktori.com","Est. reading time":"11 minuta"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=21704","url":"https:\/\/redaktori.com\/?p=21704","name":"Rreziku q\u00eb na vjen nga lajmet e rreme dhe diktatura dixhitale. Flet Yuval Noah Harari - Informohu qart\u00ebsisht!","isPartOf":{"@id":"https:\/\/redaktori.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=21704#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=21704#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Yuval-Noah-Harari.jpg","datePublished":"2020-05-04T20:09:02+00:00","dateModified":"2020-05-04T20:09:02+00:00","author":{"@id":"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/470e9b98b348cb5da953e2daff276aa2"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=21704#breadcrumb"},"inLanguage":"sq","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/redaktori.com\/?p=21704"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq","@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=21704#primaryimage","url":"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Yuval-Noah-Harari.jpg","contentUrl":"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Yuval-Noah-Harari.jpg","width":1476,"height":838},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=21704#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/redaktori.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Rreziku q\u00eb na vjen nga lajmet e rreme dhe diktatura dixhitale. Flet Yuval Noah Harari"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/redaktori.com\/#website","url":"https:\/\/redaktori.com\/","name":"http:\/\/redaktori.com - Informohu qart\u00ebsisht!","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/redaktori.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"sq"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/470e9b98b348cb5da953e2daff276aa2","name":"http:\/\/redaktori.com","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq","@id":"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5555287f41529e19277415e6cb9cfb4c?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5555287f41529e19277415e6cb9cfb4c?s=96&d=mm&r=g","caption":"http:\/\/redaktori.com"}}]}},"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Yuval-Noah-Harari.jpg","blog_post_layout_featured_media_urls":{"thumbnail":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Yuval-Noah-Harari-150x150.jpg",150,150,true],"full":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Yuval-Noah-Harari.jpg",1476,838,false]},"categories_names":{"6":{"name":"Aktualitet","link":"https:\/\/redaktori.com\/?cat=6"},"10":{"name":"Histori","link":"https:\/\/redaktori.com\/?cat=10"},"3":{"name":"Kryesore","link":"https:\/\/redaktori.com\/?cat=3"},"20":{"name":"Rajon\/Bot\u00eb","link":"https:\/\/redaktori.com\/?cat=20"},"21":{"name":"Sociale","link":"https:\/\/redaktori.com\/?cat=21"}},"tags_names":[],"comments_number":"0","wpmagazine_modules_lite_featured_media_urls":{"thumbnail":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Yuval-Noah-Harari-150x150.jpg",150,150,true],"cvmm-medium":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Yuval-Noah-Harari.jpg",300,170,false],"cvmm-medium-plus":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Yuval-Noah-Harari.jpg",305,173,false],"cvmm-portrait":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Yuval-Noah-Harari.jpg",400,227,false],"cvmm-medium-square":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Yuval-Noah-Harari.jpg",600,341,false],"cvmm-large":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Yuval-Noah-Harari.jpg",1024,581,false],"cvmm-small":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Yuval-Noah-Harari.jpg",130,74,false],"full":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Yuval-Noah-Harari.jpg",1476,838,false]},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21704"}],"collection":[{"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=21704"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21704\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21706,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21704\/revisions\/21706"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/21705"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=21704"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=21704"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=21704"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}