{"id":21693,"date":"2020-05-04T11:57:22","date_gmt":"2020-05-04T09:57:22","guid":{"rendered":"http:\/\/redaktori.com\/?p=21693"},"modified":"2020-05-04T11:57:22","modified_gmt":"2020-05-04T09:57:22","slug":"dyshime-e-pikepyetje-thelbesore-rreth-krizes-se-covid-19","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/redaktori.com\/?p=21693","title":{"rendered":"Dyshime e pik\u00ebpyetje thelb\u00ebsore rreth kriz\u00ebs s\u00eb Covid-19"},"content":{"rendered":"<p><strong>Nga Adrian Civici\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Tashm\u00eb q\u00eb kan\u00eb kaluar pothujase\u00a0 kat\u00ebr\u00a0 muaj nga gjendja e jasht\u00ebzakonshme e shkaktuar nga pandemia e Covid-19, situata vazhdon t\u00eb jet\u00eb akoma mjaft e koklavitur, duke pasur m\u00eb shum\u00eb pyetje e pik\u00ebpyetje sesa p\u00ebrgjigje. Diskutimet dhe debatet politike, analizat shkencore, mediat, rrjetet sociale etj., t\u00eb mbytura si kurr\u00eb m\u00eb par\u00eb m\u00eb lajme e informacione, kan\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta shqet\u00ebsimet afatshkurtra dhe afatgjata p\u00ebr t\u00eb ardhmen. N\u00eb qend\u00ebr t\u00eb tyre duket se q\u00ebndrojn\u00eb pes\u00eb shqet\u00ebsime e pik\u00ebpyetje fondamentale me nj\u00eb p\u00ebrqindje t\u00eb lart\u00eb \u201ct\u00eb panjohurash\u201d : shkalla reale e p\u00ebrhapjes dhe viktimat e pandemis\u00eb, strategjit\u00eb e hapjes dhe kthimi i \u201cnormalitetit\u201d,\u00a0 kriza ekonomiko-financiare dhe efektet afatgjata t\u00eb saj, forcimi i auokratizmit dhe cenimi demokracis\u00eb, p\u00ebrse lind\u00ebn kaq shum\u00eb teori komploti?<\/p>\n<p>Shkalla reale e p\u00ebrhapjes dhe viktimat e pandemis\u00eb. Kjo \u00ebsht\u00eb e panjohura e par\u00eb: sa \u00ebsht\u00eb realisht shtrirja globale e pandemis\u00eb dhe numri i sakt\u00eb i viktimave prej saj? Burimi m\u00eb i besuesh\u00ebm i k\u00ebsaj statistike n\u00eb rang global \u00ebsht\u00eb Universiteti John Hopkins i cili \u00ebsht\u00eb tashm\u00eb \u201cz\u00ebdh\u00ebn\u00ebsi zyrtar\u201d i k\u00ebtij informacioni t\u00eb p\u00ebrdit\u00ebsuar rregullisht. Deri n\u00eb dat\u00ebn 3 maj 2020 rezultojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb se 3,3 milion\u00eb njer\u00ebz t\u00eb prekur nga Covid-19, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb mbi 240000 njer\u00ebz kan\u00eb humbur jet\u00ebn. Rreth 70% e rasteve t\u00eb konfirmuara si t\u00eb prekur nga koronavirusi dhe 85% e vdekjeve rezultojn\u00eb n\u00eb Evrop\u00eb dhe SHBA. Duket sikur kjo pandemi ka \u201cpreferuar\u201d vendet e pasura t\u00eb planetit, vendet m\u00eb demokratike t\u00eb tij, duke ngritur dhe nj\u00eb s\u00ebr\u00eb pyetjesh e pik\u00ebpyetjesh nga epidemiolog\u00ebt, ekonomist\u00ebt e ekologjist\u00ebt \u00a0\u201cn\u00eb k\u00ebrkim t\u00eb arsyeve t\u00eb k\u00ebsaj specifike t\u00eb Per\u00ebndimit t\u00eb zhvilluar n\u00eb raport me pjes\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb bot\u00ebs\u201d. Nj\u00eb tipologji e till\u00eb mund t\u00eb ndihmonte m\u00eb shum\u00eb n\u00eb zbulimin e shkaqeve t\u00eb p\u00ebrhapjes dhe efekteve vrastare t\u00eb saj.<\/p>\n<p>Por, p\u00ebrtej k\u00ebtij fakti, vazhdon t\u00eb q\u00ebndroj\u00eb nj\u00eb pik\u00ebpyetje e madhe: a ka vende t\u00eb tjera t\u00eb bot\u00ebs q\u00eb vazhdojn\u00eb t\u2019i minimizojn\u00eb shifrat e pandemis\u00eb qoft\u00eb p\u00ebr arsye politike, qoft\u00eb p\u00ebr arsye t\u00eb paaft\u00ebsis\u00eb dhe pamund\u00ebsis\u00eb s\u00eb tyre p\u00ebr t\u00eb pasur statistika t\u00eb sakta? Shumica e ekspert\u00ebve dhe studiuesve t\u00eb k\u00ebsaj situate mendojn\u00eb se kjo gj\u00eb \u201cpo ndodh n\u00eb shkall\u00eb t\u00eb gjer\u00eb n\u00eb k\u00ebto vende\u201d. Kjo \u00ebsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb sidomos p\u00ebr vendet n\u00ebn diktatur\u00eb, n\u00eb t\u00eb cilat informacioni \u00ebsht\u00eb t\u00ebr\u00ebsisht i kontrolluar nga pushteti politik, t\u00eb cilat nuk ofrojn\u00eb asnj\u00ebher\u00eb shifra t\u00eb sakta. Po t\u2019i shtojm\u00eb k\u00ebsaj edhe faktin se aparati i tyre statistikor \u00ebsht\u00eb i pazhvilluar, tabloja b\u00ebhet edhe m\u00eb e qart\u00eb. Vler\u00ebsohet se n\u00eb regjime t\u00eb tilla politike, \u00e7do statistik\u00eb \u00ebsht\u00eb e politizuar dhe shifrat e publikuara jan\u00eb thejsht \u201clavde p\u00ebr cil\u00ebsin\u00eb e lider\u00ebve politik\u00eb n\u00eb k\u00ebto vende, t\u00eb cil\u00ebt kan\u00eb b\u00ebr\u00eb e vazhdojn\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb mrekullira p\u00ebr shp\u00ebtimin e vendit dhe popullit t\u00eb tyre nga pandemia\u201d. Kina, vendet e Lindjes s\u00eb Mesme dhe disa republika ish-sovjetike aziatike, nj\u00eb num\u00ebr i madh vendesh afrikane e latino-amerikane gjykohet se jan\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb situat\u00eb.<\/p>\n<p>Ky fenomen po pengon seriozisht gjetjen e p\u00ebrgjigjeve t\u00eb sakta p\u00ebr shkaqet e p\u00ebrhapjes s\u00eb pandemis\u00eb, \u201cval\u00ebt e p\u00ebrhapjes s\u00eb saj\u201d, efektet n\u00eb jet\u00ebt njer\u00ebzore, mund\u00ebsit\u00eb e infektimit dhe ri-infektimit, ila\u00e7et dhe kurat m\u00eb t\u00eb p\u00ebrshtatshme etj.<\/p>\n<p>Strategjit\u00eb e hapjes dhe kthimi i \u201cnormalitetit\u201d- Ajo q\u00eb t\u00eb gjith\u00eb shpresojn\u00eb e k\u00ebrkojn\u00eb n\u00eb k\u00ebto momente \u00ebsht\u00eb \u201carritja n\u00eb pik\u00ebn zero, d.m.th., p\u00ebrputhja e hapjes ekonomike dhe jet\u00ebs sociale me fundin e pandemis\u00eb\u201d. Kjo mbetet pik\u00ebpyetja m\u00eb e madhe p\u00ebr t\u00eb gjitha vendet e bot\u00ebs. Pasojat ekonomike e sociale t\u00eb karantin\u00ebs po b\u00ebhen \u00e7do dit\u00eb e m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha e m\u00eb shkat\u00ebrruese. Askush nuk jep garanci n\u00ebse hapja ekonomike e sociale progresive nuk do t\u00eb shoq\u00ebrohet me nj\u00eb val\u00eb t\u00eb dyt\u00eb epidemie. Duket se strategjit\u00eb dhe afatet e hapjes progresive jan\u00eb nj\u00eb eksperiment gjigant n\u00eb koh\u00eb reale, p\u00ebrfundimet e t\u00eb cilit jan\u00eb akoma nj\u00eb pik\u00ebpyetje e madhe. OBSH-ja vazhdon t\u00eb jet\u00eb e shqet\u00ebsuar dhe t\u00eb rekomandoj\u00eb p\u00ebr \u201crrezikun e nj\u00eb hapjeje t\u00eb shpejt\u00eb e t\u00eb pakontrolluar rigorozisht e cila mund t\u00eb provokoj\u00eb nj\u00eb val\u00eb t\u00eb dyt\u00eb t\u00eb rrezikshme t\u00eb pandemis\u00eb\u201d. \u201cAskush nuk duhet t\u00eb mendoj\u00eb se hapja ekonomike e sociale \u00e7on n\u00eb fundin e pandemis\u00eb\u201d. Sipas Ghebreyesus, drejtor i p\u00ebrgjithsh\u00ebm i OBSH-s\u00eb, \u201ctashm\u00eb shum\u00eb vende kan\u00eb filluar masat dhe periudh\u00ebn e tranzicionit p\u00ebr hapjen e ekonomis\u00eb dhe shoq\u00ebris\u00eb . Ne do t\u00eb donim shum\u00eb q\u00eb kufizimet e karantin\u00ebs t\u00eb hiqen, por heqja e tyre e shpejt\u00eb dhe e pakontrolluar mund t\u00eb rikthej\u00eb nj\u00eb emergjenc\u00eb vdekjeprur\u00ebse t\u00eb madhe\u201d.<\/p>\n<p>Si t\u00eb dalim nga karantina duke iu shmangur nj\u00eb vale t\u00eb dyt\u00eb pandemie? Kjo mbetet akoma pik\u00ebpyetja e madhe q\u00eb shum\u00eb vende po k\u00ebrkojn\u00eb t\u2019i japin p\u00ebrgjigje, sidomos n\u00ebn presionin e katastrof\u00ebs ekonomike q\u00eb thellohet nga dit\u00eb n\u00eb dit\u00eb dhe presionit t\u00eb fort\u00eb social. P\u00ebrgjigjja po k\u00ebrkohet n\u00eb \u201cgjasht\u00eb kushte t\u00eb domosdoshme q\u00eb duhet t\u00eb p\u00ebrmbushen nga \u00e7do vend q\u00eb hyn n\u00eb k\u00ebt\u00eb proces: kontroll i plot\u00eb mbi p\u00ebrhapjen e virusit; zbulimi dhe izolimi total i \u201cvatrave t\u00eb nxehta t\u00eb virusit\u201d n\u00eb \u00e7do lagje, qytet ose shtet; rritja e nivelit t\u00eb p\u00ebrgjegjshm\u00ebris\u00eb s\u00eb \u00e7do individi p\u00ebr m\u00ebnyrat e p\u00ebrhapjes dhe masat mbrojt\u00ebse; garantimi i funksionimit t\u00eb strukturave sh\u00ebndet\u00ebsore p\u00ebrtej gjendjes s\u00eb \u201cmbingarkimit t\u00eb tyre\u201d; p\u00ebrcaktimi dhe zbatimi rigoroz i protokolleve t\u00eb siguris\u00eb sanitare n\u00eb t\u00eb gjitha qendrat ekonomike e sociale q\u00eb rihapen; kontrollin e plot\u00eb t\u00eb \u00e7do mund\u00ebsie sjelljeje e transmetimi t\u00eb virusit \u201cnga jasht\u00eb\u201d. \u201cVendet duhet t\u00eb garantohen se jan\u00eb t\u00eb afta t\u00eb detektojn\u00eb, gjurmojn\u00eb \u00e7do rast pozitiv, testojn\u00eb masivisht, izolojn\u00eb dhe sh\u00ebrojn\u00eb \u00e7do rast t\u00eb ri t\u00eb coronavirusit\u201d. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, t\u00eb jen\u00eb gati n\u00ebse do t\u2019ju duhet t\u00eb p\u00ebrballen me nj\u00eb covid-19 t\u00eb ri n\u00eb mutacion t\u00eb vazhduesh\u00ebm.<\/p>\n<p>Kriza ekonomiko-financiare dhe efektet afatgjata t\u00eb saj. Tashm\u00eb \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb se recesioni ekonomik q\u00eb ka prekur e pritet t\u00eb prek\u00eb pothujase gjith\u00eb vendet e bot\u00ebs do t\u00eb jet\u00eb shum\u00eb i r\u00ebnd\u00eb. Si pasoj\u00eb e karantinimit ekonomik e financiar t\u00eb imponuar nga pandemia, shifrat e d\u00ebmit ekonomik jan\u00eb t\u00eb frikshme. FMN-ja dhe institucione t\u00eb tjera nd\u00ebrkomb\u00ebtare parashikojn\u00eb nj\u00eb \u201crecesion bot\u00ebror historik m\u00eb t\u00eb fort\u00eb se ai i Depresionit t\u00eb Madh 1929-\u201833, nj\u00eb recesion i panjohur t\u00eb pakt\u00ebn q\u00eb prej nj\u00eb shekulli \u2026 dhe kjo, n\u00ebse pandemia do zvog\u00eblohet ndjesh\u00ebm n\u00eb tremujorin e dyt\u00eb t\u00eb vitit 2020 \u2026 nj\u00eb goditje eventuale, akoma m\u00eb brutale se kjo aktuale, nuk p\u00ebrjashtohet edhe p\u00ebr vitin 2021\u201d. GDP-ja e vendeve t\u00eb zhvilluara, t\u00eb pasura, ose nj\u00eb numri t\u00eb madh vendesh t\u00eb varfra e n\u00eb zhvillim t\u00eb planetit pritet t\u00eb zvog\u00eblohet nga 5 -10%, papun\u00ebsia pritet t\u00eb kap\u00eb shifrat rekord prej 40-50% t\u00eb t\u00eb pun\u00ebsuarve, rreziku i krizave t\u00eb uris\u00eb dhe trazirave sociale \u00ebsht\u00eb evident, borxhet publike dhe deficitet buxhetore t\u00eb shum\u00eb vendeve pritet \u201ct\u00eb shp\u00ebrthejn\u00eb\u201d. Dhe t\u00eb gjitha k\u00ebto, n\u00ebse coronavirusi nuk fillon nj\u00eb val\u00eb t\u00eb dyt\u00eb p\u00ebrhapjeje n\u00eb vjesht\u00ebn e ardhshme, e cila mund t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb nj\u00eb ri-izolim t\u00eb ri social e ekonomik.<\/p>\n<p>T\u00eb gjitha k\u00ebto po shoq\u00ebrohen nga pik\u00ebpyetje t\u00eb m\u00ebdha p\u00ebr t\u00eb ardhmen ekonomike e financiare: a na pret nj\u00eb kriz\u00eb e fuqishme monetare e financiare n\u00eb vitet n\u00eb vazhdim, ose si\u00e7 po cil\u00ebsohet \u201cnj\u00eb pandemi e rrezikshme monetare\u201d? A jemi t\u00eb p\u00ebrgatitur p\u00ebr skenar\u00ebt dhe strategjit\u00eb e ringritjes ekonomike, apo jemi akoma n\u00eb situat\u00ebn \u201ct\u00eb p\u00ebrballojm\u00eb e kalojm\u00eb nj\u00eb her\u00eb pandemin\u00eb, pastaj shohim e b\u00ebjm\u00eb p\u00ebr strategjit\u00eb e rringritjes ekonomike? N\u00eb muajt apo vitet n\u00eb vazhdim do rrezikohemi nga inflacioni i lart\u00eb apo nga deflacioni afatgjat\u00eb? A ekziston rreziku q\u00eb kriza t\u00eb prek\u00eb r\u00ebnd\u00eb dhe sistemin bankar dhe tregjet financiare? A do t\u00eb na duhen politika t\u00eb tjera fiskale bazuar n\u00eb rritjen e taksave n\u00eb muajt n\u00eb vazhdim, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb p\u00ebrballojm\u00eb q\u00ebndrueshm\u00ebrin\u00eb financiare, buxhetore e fiskale t\u00eb periudh\u00ebs post-coronavirus? Mbas gjith\u00eb k\u00ebtyre shpenzimeve t\u00eb jasht\u00ebzakonshme p\u00ebr p\u00ebrballimin e kriz\u00ebs, a mund t\u00eb gjenden burime t\u00eb tjera financiare e monetare p\u00ebr t\u00eb financuar rringritjen ekonomike? A do t\u00eb jet\u00eb struktura dhe intensiteti i konsumit nj\u00ebsoj si p\u00ebrpara kriz\u00ebs? A duhet t\u00eb nd\u00ebrtojm\u00eb strategji e politika zhvillimi specifike \u201cpost-coronavirus\u201d n\u00eb nj\u00eb situat\u00eb me shum\u00eb t\u00eb panjohura q\u00eb na pret? Sa koh\u00eb, muaj apo vite do duhen p\u00ebr t\u2019u kthyer n\u00eb normalitet n\u00eb rritjen ekonomike apo zhvillimin e q\u00ebndruesh\u00ebm?<\/p>\n<p>Forcimi i autokratizmit dhe cenimi demokracis\u00eb. K\u00ebtu nuk b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr t\u00eb evidentuar rrezikun e kufizimit t\u00eb lirive publike t\u00eb lidhura me karantin\u00ebn autoritare me t\u00eb cil\u00ebn po p\u00ebrballen vendet e prekura nga pandemia. Nj\u00eb veprim i till\u00eb duket gjithsesi i p\u00ebrkohsh\u00ebm. Askush nuk mund t\u00eb mendoj\u00eb se Anxhela Merkel, Emanuel Makron, Giuseppe Conte, Boris Jonson ose Donald Trump do t\u00eb transformohen n\u00eb diktator\u00eb. Demokracit\u00eb per\u00ebndimore jan\u00eb aq t\u00eb q\u00ebndrueshme dhe solide p\u00ebr t\u2019i rezistuar nj\u00eb devijimi drejt autokracis\u00eb. P\u00ebr momentin, shoq\u00ebria e pranon faktin q\u00eb n\u00eb em\u00ebr t\u00eb mbrojtjes s\u00eb sh\u00ebndetit dhe jet\u00ebve njer\u00ebzore, shtetet dhe qeverit\u00eb kan\u00eb arsye objektive p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb autoritare e autokrate. Por, problemi dhe pik\u00ebpyetjet q\u00ebndrojn\u00eb gjetk\u00eb.<\/p>\n<p>Nj\u00eb kriz\u00eb e zgjatur sanitare e sh\u00ebndet\u00ebsore, e shoq\u00ebruar me nj\u00eb kriz\u00eb t\u00eb thell\u00eb ekonomike e sociale pritet t\u00eb ket\u00eb pasoja t\u00eb r\u00ebnda elektorale. Cil\u00ebt do t\u00eb jen\u00eb drejtuesit e k\u00ebtyre vendeve n\u00eb muajt apo vitet n\u00eb vazhdim? Populizmi, tashm\u00eb mjaft prezent n\u00eb nj\u00eb mas\u00eb t\u00eb konsiderueshme t\u00eb elektoratit t\u00eb shum\u00eb vendeve, mund t\u00eb kthehet n\u00eb nj\u00eb element k\u00ebrc\u00ebnues n\u00eb luft\u00ebn p\u00ebr pushtet nga ana e demagog\u00ebve politik\u00eb. N\u00eb k\u00ebto kushte, rr\u00ebshqitja drejt autoritarizmit b\u00ebhet m\u00eb e leht\u00eb dhe m\u00eb e mundshme. Frika se shteti mund t\u2019i p\u00ebrdor\u00eb teknologjit\u00eb moderne p\u00ebr t\u00eb kontrolluar jet\u00ebn dhe privacin\u00eb e gjithkujt po b\u00ebhet reale. Historia na p\u00ebrball me raste t\u00eb tilla t\u00eb shumta, sidomos n\u00eb vendet q\u00eb dalin nga kriza t\u00eb gjata e t\u00eb thella, qofshin k\u00ebto dhe demokraci liberale historike.<\/p>\n<p>Kjo kriz\u00eb ekonomiko-sociale kaq e thell\u00eb po shton shqet\u00ebsimet dhe frik\u00ebn p\u00ebr rreziqet q\u00eb do t\u00eb k\u00ebrc\u00ebnojn\u00eb lirit\u00eb publike e politike n\u00eb t\u00eb ardhmen e af\u00ebrt. Elektorati mund t\u00eb joshet nga premtimet nacionaliste, ideologjike e demagogjike, nga politikan\u00eb populist\u00eb e ekstremist\u00eb q\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrfitojn\u00eb nga situata e kriz\u00ebs dhe postkriz\u00ebs. Ekspert\u00ebt e sjelljes elektorale dhe politike kan\u00eb filluar t\u2019u bien fort kambanave p\u00ebr ekzistenc\u00ebn reale t\u00eb nj\u00eb reziku t\u00eb till\u00eb. N\u00eb diskurin e tyre po gjen vend nj\u00eb citim i famsh\u00ebm i Winston Churchill-it q\u00eb n\u00ebnvizon se \u201cne duhet t\u00eb jemi t\u00eb aft\u00eb t\u00eb tregohemi t\u00eb vendosur, t\u00eb luftojm\u00eb me gjak, djers\u00eb dhe lot p\u00ebr t\u00eb mbrojtur demokracin\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>P\u00ebrse lind\u00ebn kaq shume teori komploti? N\u00eb historin\u00eb moderne, kriza e Covid-19 do t\u00eb mbahet mend edhe si kriza q\u00eb provokoi lindjen e nj\u00eb numri rekord teorish komploti, q\u00eb tashm\u00eb ka marr\u00eb emrin e \u201cinfodemis\u00eb masive\u201d. Historikisht, ngjarjet e r\u00ebnda e t\u00eb papritura jan\u00eb shoq\u00ebruar vazhdimisht me versione \u201ckomplotiste\u201d e \u201cmistike\u201d. K\u00ebshtu ka ndodhur me kriz\u00ebn e Depresionit t\u00eb Madh 1929-\u201833, Luft\u00ebn e Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, atentatet e 11 Shtatorit 2001, vdekjen e princesh\u00ebs Diana etj., por k\u00ebt\u00eb radh\u00eb prezenca e tyre \u00ebsht\u00eb jasht\u00ebzakonisht e madhe dhe komplekse. Studiues dhe shkenc\u00ebtar\u00eb t\u00eb shumt\u00eb po mundohen t\u2019i japin nj\u00eb shpjegim t\u00eb besuesh\u00ebm k\u00ebtij fenomeni, dhe mbi t\u00eb gjitha, t\u2019i p\u00ebrgjigjen shqet\u00ebsimit se \u201c\u00e7far\u00eb m\u00ebsimesh mund t\u00eb nxirren p\u00ebr t\u00eb ardhmen nga fenomeni masiv i teorive komplotiste?\u201d.<\/p>\n<p>Disa nga teorit\u00eb komplotiste m\u00eb pikante jan\u00eb: Covid-19 nuk \u00ebsht\u00eb virus por \u00ebsht\u00eb nd\u00ebshkim i Zotit p\u00ebr jet\u00ebn ton\u00eb t\u00eb shthurur e t\u00eb pamoralshme; mbrapa coronavirusit fshihet nj\u00eb komplot nd\u00ebrkomb\u00ebtar i frank-mason\u00ebve p\u00ebr t\u00eb kontrolluar e sunduar bot\u00ebn; shkak i koronavirusit \u00ebsht\u00eb teknologjia 5G; coronavirusi po p\u00ebrdoret me q\u00ebllim nga grupe okulte p\u00ebr t\u00eb zhdukur njer\u00ebzimin; coronavirusi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb komplot i fshehur i hebrenjve p\u00ebr t\u00eb sunduar bot\u00ebn; \u00ebsht\u00eb nj\u00eb arm\u00eb bakterologjike kineze p\u00ebr t\u00eb shkat\u00ebruar Per\u00ebndimin; coronavirusi u p\u00ebrhap q\u00ebllimisht n\u00eb em\u00ebr t\u00eb rritjes s\u00eb fitimit t\u00eb industris\u00eb farmaceutike; coronavirusi \u00ebsht\u00eb krijuar n\u00eb laborator nga CIA, Bill Gates dhe George Soros p\u00ebr t\u00eb shfarosur popullsin\u00eb kineze; coronavirusi nuk ekziston, por frika e pandemis\u00eb do t\u00eb p\u00ebrdoret p\u00ebr t\u00eb na injektuar vaksina q\u00eb p\u00ebrmbajn\u00eb \u201cinformator\u00eb spiun\u00eb\u201d p\u00ebr t\u00eb na survejuar n\u00eb kuadrin e nj\u00eb qeverie totalitare bot\u00ebrore; etj., etj.<\/p>\n<p>Por, pavar\u00ebsisht se teorit\u00eb e komplotit kan\u00eb qen\u00eb historikisht shoq\u00ebruese t\u00eb mjaft fenomeneve e ngjarjeve \u201ct\u00eb pashpjegueshme\u201d, ekspert\u00eb dhe studiues t\u00eb dedikuar teorive t\u00eb komplotit mendojn\u00eb se shkaqet kryesore burojn\u00eb dhe shprehin disa tipare t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb moderne: munges\u00ebn e besimit tek institucionet shtet\u00ebrore dhe sistemit politik p\u00ebr zgjidhjen efikase t\u00eb problemeve madhore dhe k\u00ebrc\u00ebnimeve masive; dyshimin se politikan\u00ebt dhe lider\u00ebt kryesor\u00eb politik\u00eb jan\u00eb t\u00eb korruptuar dhe mendojn\u00eb vet\u00ebm p\u00ebr pushtetin e parat\u00eb e tyre; frika se bota kontrollohet nga \u201cfuqi e pushtete okulte\u201d q\u00eb duan t\u00eb sundojn\u00eb bot\u00ebn;\u00a0 mosbesimi te shkenca dhe k\u00ebrkimi shkencor p\u00ebr dh\u00ebnien e p\u00ebrgjigjeve t\u00eb sakta dhe zgjidhjen e problemeve t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme; besimi se shkenca po manipulohet nga korporatat e m\u00ebdha nd\u00ebrkomb\u00ebtare n\u00eb em\u00ebr t\u00eb fitimeve t\u00eb tyre; frika p\u00ebr t\u00eb ardhmen dhe p\u00ebrballjen e njer\u00ebzimit me k\u00ebrc\u00ebnime t\u00eb m\u00ebdha q\u00eb mund t\u00eb cenojn\u00eb ekzistenc\u00ebn e tij etj. \/Fjala.al<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Adrian Civici\u00a0 Tashm\u00eb q\u00eb kan\u00eb kaluar pothujase\u00a0 kat\u00ebr\u00a0 muaj nga gjendja e jasht\u00ebzakonshme e shkaktuar nga pandemia e Covid-19, situata vazhdon t\u00eb jet\u00eb akoma mjaft e koklavitur, duke pasur m\u00eb shum\u00eb pyetje e pik\u00ebpyetje sesa p\u00ebrgjigje. Diskutimet dhe debatet politike, analizat shkencore, mediat, rrjetet sociale etj., t\u00eb mbytura si kurr\u00eb m\u00eb par\u00eb m\u00eb lajme [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":20768,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"footnotes":""},"categories":[9,4],"tags":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v22.3 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Dyshime e pik\u00ebpyetje thelb\u00ebsore rreth kriz\u00ebs s\u00eb Covid-19 - Informohu qart\u00ebsisht!<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/redaktori.com\/?p=21693\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"sq_AL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Dyshime e pik\u00ebpyetje thelb\u00ebsore rreth kriz\u00ebs s\u00eb Covid-19 - Informohu qart\u00ebsisht!\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Nga Adrian Civici\u00a0 Tashm\u00eb q\u00eb kan\u00eb kaluar pothujase\u00a0 kat\u00ebr\u00a0 muaj nga gjendja e jasht\u00ebzakonshme e shkaktuar nga pandemia e Covid-19, situata vazhdon t\u00eb jet\u00eb akoma mjaft e koklavitur, duke pasur m\u00eb shum\u00eb pyetje e pik\u00ebpyetje sesa p\u00ebrgjigje. Diskutimet dhe debatet politike, analizat shkencore, mediat, rrjetet sociale etj., t\u00eb mbytura si kurr\u00eb m\u00eb par\u00eb m\u00eb lajme [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/redaktori.com\/?p=21693\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Informohu qart\u00ebsisht!\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-05-04T09:57:22+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Adrian-Civici.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"770\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"433\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"http:\/\/redaktori.com\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"http:\/\/redaktori.com\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"12 minuta\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=21693\",\"url\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=21693\",\"name\":\"Dyshime e pik\u00ebpyetje thelb\u00ebsore rreth kriz\u00ebs s\u00eb Covid-19 - Informohu qart\u00ebsisht!\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=21693#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=21693#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Adrian-Civici.jpg\",\"datePublished\":\"2020-05-04T09:57:22+00:00\",\"dateModified\":\"2020-05-04T09:57:22+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/470e9b98b348cb5da953e2daff276aa2\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=21693#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"sq\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/redaktori.com\/?p=21693\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=21693#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Adrian-Civici.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Adrian-Civici.jpg\",\"width\":770,\"height\":433},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=21693#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/redaktori.com\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Dyshime e pik\u00ebpyetje thelb\u00ebsore rreth kriz\u00ebs s\u00eb Covid-19\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/redaktori.com\/\",\"name\":\"http:\/\/redaktori.com - Informohu qart\u00ebsisht!\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/redaktori.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"sq\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/470e9b98b348cb5da953e2daff276aa2\",\"name\":\"http:\/\/redaktori.com\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5555287f41529e19277415e6cb9cfb4c?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5555287f41529e19277415e6cb9cfb4c?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"http:\/\/redaktori.com\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Dyshime e pik\u00ebpyetje thelb\u00ebsore rreth kriz\u00ebs s\u00eb Covid-19 - Informohu qart\u00ebsisht!","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/redaktori.com\/?p=21693","og_locale":"sq_AL","og_type":"article","og_title":"Dyshime e pik\u00ebpyetje thelb\u00ebsore rreth kriz\u00ebs s\u00eb Covid-19 - Informohu qart\u00ebsisht!","og_description":"Nga Adrian Civici\u00a0 Tashm\u00eb q\u00eb kan\u00eb kaluar pothujase\u00a0 kat\u00ebr\u00a0 muaj nga gjendja e jasht\u00ebzakonshme e shkaktuar nga pandemia e Covid-19, situata vazhdon t\u00eb jet\u00eb akoma mjaft e koklavitur, duke pasur m\u00eb shum\u00eb pyetje e pik\u00ebpyetje sesa p\u00ebrgjigje. Diskutimet dhe debatet politike, analizat shkencore, mediat, rrjetet sociale etj., t\u00eb mbytura si kurr\u00eb m\u00eb par\u00eb m\u00eb lajme [&hellip;]","og_url":"https:\/\/redaktori.com\/?p=21693","og_site_name":"Informohu qart\u00ebsisht!","article_published_time":"2020-05-04T09:57:22+00:00","og_image":[{"width":770,"height":433,"url":"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Adrian-Civici.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"http:\/\/redaktori.com","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"http:\/\/redaktori.com","Est. reading time":"12 minuta"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=21693","url":"https:\/\/redaktori.com\/?p=21693","name":"Dyshime e pik\u00ebpyetje thelb\u00ebsore rreth kriz\u00ebs s\u00eb Covid-19 - Informohu qart\u00ebsisht!","isPartOf":{"@id":"https:\/\/redaktori.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=21693#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=21693#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Adrian-Civici.jpg","datePublished":"2020-05-04T09:57:22+00:00","dateModified":"2020-05-04T09:57:22+00:00","author":{"@id":"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/470e9b98b348cb5da953e2daff276aa2"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=21693#breadcrumb"},"inLanguage":"sq","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/redaktori.com\/?p=21693"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq","@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=21693#primaryimage","url":"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Adrian-Civici.jpg","contentUrl":"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Adrian-Civici.jpg","width":770,"height":433},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=21693#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/redaktori.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Dyshime e pik\u00ebpyetje thelb\u00ebsore rreth kriz\u00ebs s\u00eb Covid-19"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/redaktori.com\/#website","url":"https:\/\/redaktori.com\/","name":"http:\/\/redaktori.com - Informohu qart\u00ebsisht!","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/redaktori.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"sq"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/470e9b98b348cb5da953e2daff276aa2","name":"http:\/\/redaktori.com","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq","@id":"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5555287f41529e19277415e6cb9cfb4c?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5555287f41529e19277415e6cb9cfb4c?s=96&d=mm&r=g","caption":"http:\/\/redaktori.com"}}]}},"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Adrian-Civici.jpg","blog_post_layout_featured_media_urls":{"thumbnail":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Adrian-Civici-150x150.jpg",150,150,true],"full":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Adrian-Civici.jpg",770,433,false]},"categories_names":{"9":{"name":"Analiz\u00eb","link":"https:\/\/redaktori.com\/?cat=9"},"4":{"name":"Opinion","link":"https:\/\/redaktori.com\/?cat=4"}},"tags_names":[],"comments_number":"0","wpmagazine_modules_lite_featured_media_urls":{"thumbnail":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Adrian-Civici-150x150.jpg",150,150,true],"cvmm-medium":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Adrian-Civici.jpg",300,169,false],"cvmm-medium-plus":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Adrian-Civici.jpg",305,172,false],"cvmm-portrait":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Adrian-Civici.jpg",400,225,false],"cvmm-medium-square":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Adrian-Civici.jpg",600,337,false],"cvmm-large":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Adrian-Civici.jpg",770,433,false],"cvmm-small":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Adrian-Civici.jpg",130,73,false],"full":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/Adrian-Civici.jpg",770,433,false]},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21693"}],"collection":[{"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=21693"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21693\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21694,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21693\/revisions\/21694"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/20768"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=21693"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=21693"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=21693"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}