T\u00eb mbingarkuara nga kriza, shumica e qeverive jan\u00eb t\u00eb pap\u00ebrgatitura p\u00ebr fazat e ardhshme<\/p>\n
Papritur, t\u00eb gjith\u00eb duket se kan\u00eb nj\u00eb plan. Idet\u00eb p\u00ebr t\u00eb dal\u00eb nga bllokimi i Covid-19 po p\u00ebrhapen m\u00eb shpejt se vet\u00eb virusi, shkruan The Economist. Spanja ka lejuar nd\u00ebrtuesit t\u00eb kthehen n\u00eb pun\u00eb, Italia ka hapur kancelarit\u00eb dhe librarit\u00eb, Danimarka po lejon f\u00ebmij\u00ebt t\u00eb kthehen n\u00eb \u00e7erdhe dhe shkolla fillore. Opozita e Afrik\u00ebs s\u00eb Jugut po b\u00ebn thirrje p\u00ebr nj\u00eb \u201ckarantin\u00eb t\u00eb zgjuar\u201d. Presidenti amerikan, Donald Trump, po debaton me guvernator\u00ebt e shteteve se kush duhet t\u00eb vendos\u00eb se \u00e7far\u00eb t\u00eb rihapet dhe kur.<\/p>\n
\u00c7do vend \u00ebsht\u00eb i ndrysh\u00ebm, por tashm\u00eb dy gj\u00ebra jan\u00eb t\u00eb qarta. S\u00eb pari, qeverit\u00eb duhet t\u2019u shpjegojn\u00eb qytetar\u00ebve t\u00eb tyre se bota nuk \u00ebsht\u00eb gati t\u2019i rikthehet normalitetit. Pa nj\u00eb vaksin\u00eb ose nj\u00eb ila\u00e7, jeta do t\u00eb vazhdoj\u00eb t\u00eb kufizohet dhe ekonomit\u00eb do t\u00eb mbeten n\u00eb depresion. S\u00eb dyti, testimet dhe gjurmimet e kontakteve jan\u00eb thelb\u00ebsore p\u00ebr mbajtjen e virusit n\u00ebn kontroll. Shtetet, q\u00eb nuk arrit\u00ebn t\u00eb investojn\u00eb sa duhet n\u00eb k\u00ebt\u00eb pik\u00eb q\u00eb kur s\u00ebmundja u shfaq p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb n\u00eb Kin\u00eb, rrezikojn\u00eb t\u00eb p\u00ebrs\u00ebrisin t\u00eb nj\u00ebjtin gabim.<\/p>\n
Nevoja p\u00ebr t\u00eb hartuar planet e daljes \u00ebsht\u00eb urgjente. Kostoja alarmante e izolimeve t\u00eb rrepta po b\u00ebhet m\u00eb e qart\u00eb. K\u00ebt\u00eb jav\u00eb, FMN parashikoi se vazhdimi i izolimit t\u00eb plot\u00eb deri n\u00eb tremujorin e tret\u00eb t\u00eb vitit 2020, do t\u00eb rriste tkurrjen e ekonomis\u00eb bot\u00ebrore nga 3% n\u00eb 6%. Nj\u00eb analiz\u00eb nga grupi i pun\u00ebs mbi Covid-19 n\u00eb Norvegji, publikuar m\u00eb 7 prill, krahasoi bllokimin e rrept\u00eb 18-mujor me nj\u00eb \u201cngadal\u00ebsim\u201d dhe arriti n\u00eb p\u00ebrfundimin se vlera statistikore e jet\u00ebve shtes\u00eb t\u00eb kursyera do t\u00eb zvog\u00eblohej nga kostoja e saj afatgjat\u00eb.<\/p>\n
E megjithat\u00eb, sado t\u00eb nevojshme t\u00eb jen\u00eb strategjit\u00eb e daljes, ato jan\u00eb gjithashtu t\u00eb v\u00ebshtira, sepse shumica e vendeve rrezikojn\u00eb t\u00eb preken nga nj\u00eb val\u00eb e dyt\u00eb e Covid-19. Spanja \u00ebsht\u00eb vendi me numrin m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb rasteve n\u00eb raport me popullsin\u00eb. Megjithat\u00eb, vet\u00ebm nj\u00eb pjes\u00eb e vog\u00ebl e popullsis\u00eb \u00ebsht\u00eb infektuar.<\/p>\n
Edhe n\u00ebse numri i rasteve do t\u00eb ishte 100 her\u00eb m\u00eb i lart\u00eb se shifra zyrtare, dy t\u00eb tretat e popullsis\u00eb do t\u00eb ishte e rrezikuar \u2013 edhe m\u00eb tep\u00ebr n\u00ebse imuniteti zgjat p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb shkurt\u00ebr. Bllokimet jan\u00eb reklamuar si nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr t\u00eb \u201cmposhtur\u201d Covid-19. N\u00eb fakt, ato thjesht blejn\u00eb koh\u00eb. Pasi nuk arrit\u00ebn t\u00eb ndalojn\u00eb p\u00ebrhapjen e s\u00ebmundjes, vendet i kan\u00eb dh\u00ebn\u00eb vetes nj\u00eb shans tjet\u00ebr p\u00ebr t\u00eb provuar p\u00ebrs\u00ebri. Por n\u00ebse nuk veprojn\u00eb ndryshe, virusi do t\u00eb p\u00ebrhapet s\u00ebrish.<\/p>\n
\u00c7far\u00eb duhet t\u00eb b\u00ebjn\u00eb shtetet? Qeverit\u00eb duhet t\u00eb zgjedhin mes opsioneve t\u00eb ndryshme, duke krahasuar kostot e secil\u00ebs mas\u00eb me p\u00ebrfitimet q\u00eb ajo sjell \u2014 dhe llogaritja ndryshon n\u00eb var\u00ebsi t\u00eb vendit. P\u00ebr shembull, a duhet t\u00eb jen\u00eb t\u00eb detyrueshme maskat? (Po, n\u00ebse furnizimet jan\u00eb t\u00eb shumta). A duhet t\u00eb rikthehen nx\u00ebn\u00ebsit n\u00eb shkolla? (Duhet studiuar m\u00eb n\u00eb thell\u00ebsi).<\/p>\n
Cilat industri jan\u00eb t\u00eb sigurta p\u00ebr t\u2019u rihapur? (Fabrikat mund t\u00eb rihapen; hoteleria \u00ebsht\u00eb m\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb). Duhen mbyllur kufijt\u00eb apo duhen izoluar udh\u00ebtar\u00ebt? (Karantina \u00ebsht\u00eb zgjedhje m\u00eb e mir\u00eb). Politikat do t\u00eb evoluojn\u00eb n\u00ebse ka zbulime t\u00eb reja shkencore ose n\u00ebse s\u00ebmundja shp\u00ebrthen papritur. Kjo mund t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb ndonj\u00ebher\u00eb edhe ashp\u00ebrsimin e rregullave.<\/p>\n
Kina na ofron nj\u00eb shembull n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim. Meq\u00eb kufizimet u leht\u00ebsuan, rrug\u00ebt jan\u00eb mbushur s\u00ebrish, njer\u00ebzit jan\u00eb rikthyer n\u00eb pun\u00eb dhe jeta \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb m\u00eb normale. Megjithat\u00eb, konsumator\u00ebt mbeten n\u00eb ankth, k\u00ebshtu q\u00eb disa prej tyre q\u00ebndrojn\u00eb n\u00eb sht\u00ebpi. Funksionimi i 90% t\u00eb ekonomis\u00eb \u00ebsht\u00eb pa dyshim m\u00eb mir\u00eb se 50%, por gjithsesi kjo mbetet katastrofa m\u00eb e madhe ekonomike globale q\u00eb nga vitet 1930.<\/p>\n
Menaxhimi i k\u00ebsaj bote pjes\u00ebrisht t\u00eb izoluar dhe pjes\u00ebrisht t\u00eb hapur, varet nga testimi. Testimi mund t\u2019u tregoj\u00eb qeverive shkall\u00ebn e infeksionit, cilat masa funksionojn\u00eb dhe cilat jo. N\u00ebp\u00ebrmjet testimeve, mund t\u00eb izolohen rastet e reja, duke lejuar gjurmimin e kontakteve dhe duke ndihmuar n\u00eb ndaljen e p\u00ebrhapjes s\u00eb s\u00ebmundjes. Sa m\u00eb i gjer\u00eb testimi, aq m\u00eb pak i nevojsh\u00ebm b\u00ebhet distancimi shoq\u00ebror, sepse njer\u00ebzit e infektuar izolohen vazhdimisht nga popullsia \u2013 n\u00eb teori testimi mund t\u00eb heq\u00eb plot\u00ebsisht nevoj\u00ebn p\u00ebr distancim.<\/p>\n
Qeverit\u00eb diskutojn\u00eb shpesh p\u00ebr testimin. Por ai do t\u00eb jet\u00eb i disponuesh\u00ebm n\u00eb mas\u00eb vet\u00ebm pas disa muajsh. Nj\u00eb z\u00ebvend\u00ebsues i lir\u00eb \u00ebsht\u00eb matja e temperatur\u00ebs, por edhe njer\u00ebzit pa temperatur\u00eb mund t\u00eb jen\u00eb mbart\u00ebs t\u00eb virusit. Nj\u00eb ide tjet\u00ebr, e nxitur nga lajmet e fundit p\u00ebr nj\u00eb bashk\u00ebpunim midis Apple dhe Google, \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdorimi i aplikacioneve celulare p\u00ebr t\u00eb regjistruar automatikisht kontaktet, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb testimi t\u00eb p\u00ebrdoret tek ata njer\u00ebz q\u00eb kan\u00eb m\u00eb shum\u00eb gjasa t\u00eb infektohen.<\/p>\n
Por aplikacionet duhet t\u00eb shkarkohen gjer\u00ebsisht q\u00eb t\u00eb mund t\u00eb funksionojn\u00eb dhe ato k\u00ebrkojn\u00eb nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb madh testimesh dhe gjurmuesish p\u00ebr t\u00eb identifikuar infeksione t\u00eb reja dhe duhet kontrolluar q\u00eb njer\u00ebzit po vetizolohen. Sipas nj\u00eb propozimi, Amerika do t\u00eb ken\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr t\u00eb pun\u00ebsuar 260,000 persona t\u00eb tjer\u00eb p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrballuar kriz\u00ebn, nga vet\u00ebm 2,200 q\u00eb jan\u00eb rekrutuar deri tani. Derisa qeverit\u00eb t\u00eb fillojn\u00eb t\u00eb p\u00ebrmbushin nevoja t\u00eb tilla, strategjit\u00eb e daljes do t\u00eb jen\u00eb t\u00eb dob\u00ebta, apo edhe t\u00eb rrezikshme.<\/p>\n
Bota \u00ebsht\u00eb n\u00eb gar\u00eb p\u00ebr gjetjen e nj\u00eb vaksine. Ajo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb p\u00ebrpjekje globale dhe ashtu duhet t\u00eb jet\u00eb \u2013 sepse asnj\u00eb vend nuk ka monopol mbi shkenc\u00ebn. Megjithat\u00eb, p\u00ebr t\u00eb prodhuar dhe p\u00ebr t\u00eb shp\u00ebrndar\u00eb nj\u00eb vaksin\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb shpejt\u00eb dhe efikase, duhet pun\u00eb e palodhur. N\u00ebse nuk b\u00ebhen investime tani, edhe para se t\u00eb gjendet nj\u00eb vaksin\u00eb, do t\u00eb ket\u00eb munges\u00eb t\u00eb aft\u00ebsis\u00eb prodhuese, duke penguar vaksinimet rutin\u00eb p\u00ebr s\u00ebmundjet si fruthi dhe poliomieliti. P\u00ebr sa koh\u00eb q\u00eb ka mungesa, disa vende mund t\u00eb p\u00ebrpiqen t\u00eb shtr\u00ebngojn\u00eb tregun, duke rrezikuar punonj\u00ebsit e sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb dhe personat n\u00eb pozit\u00eb m\u00eb delikate.<\/p>\n
Diskutimet p\u00ebr heqjen e izolimeve mund t\u00eb ngren\u00eb humorin dhe me t\u00eb drejt\u00eb. Megjithat\u00eb, zhg\u00ebnjimet dhe zgjedhjet e v\u00ebshtira sapo kan\u00eb filluar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
T\u00eb mbingarkuara nga kriza, shumica e qeverive jan\u00eb t\u00eb pap\u00ebrgatitura p\u00ebr fazat e ardhshme Papritur, t\u00eb gjith\u00eb duket se kan\u00eb nj\u00eb plan. Idet\u00eb p\u00ebr t\u00eb dal\u00eb nga bllokimi i Covid-19 po p\u00ebrhapen m\u00eb shpejt se vet\u00eb virusi, shkruan The Economist. Spanja ka lejuar nd\u00ebrtuesit t\u00eb kthehen n\u00eb pun\u00eb, Italia ka hapur kancelarit\u00eb dhe librarit\u00eb, Danimarka […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":21684,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"footnotes":""},"categories":[6,3,20,21],"tags":[],"yoast_head":"\n