{"id":20308,"date":"2020-03-20T19:26:14","date_gmt":"2020-03-20T18:26:14","guid":{"rendered":"http:\/\/redaktori.com\/?p=20308"},"modified":"2020-03-20T19:26:14","modified_gmt":"2020-03-20T18:26:14","slug":"meshari-i-gjon-buzukut-ne-driten-e-hulumtimeve-te-reja-roli-i-arberesheve-ne-ruajtjen-dhe-studimin-e-kesaj-vepre","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/redaktori.com\/?p=20308","title":{"rendered":"&#8220;Meshari&#8221; i Gjon Buzukut n\u00eb drit\u00ebn e hulumtimeve t\u00eb reja\/ Roli i arb\u00ebresh\u00ebve n\u00eb ruajtjen dhe studimin e k\u00ebsaj vepre"},"content":{"rendered":"<div class=\"change_font\"><\/div>\n<p>Meshari i Gjon Buzukut hap nj\u00eb faqe t\u00eb re nj\u00eb historin\u00eb e let\u00ebrsis\u00eb shqiptare. Me t\u00eb fillon historia e librit t\u00eb botuar, [t\u00eb njohur deri sot] n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe. Andaj \u00ebsht\u00eb e natyrshme q\u00eb ky lib\u00ebr t\u00eb t\u00ebrheq\u00eb vazhdimisht v\u00ebmendjen e studiuesve dhe \u00e7doher\u00eb t&#8217;i provokoj\u00eb ata t\u00eb masin forcat intelektuale q\u00eb t\u00eb kontribuojn\u00eb p\u00ebr zgjidhjen e shum\u00eb \u00e7\u00ebshtjeve t\u00eb pazgjidhura, q\u00eb dalin prej tij. \u00cbsht\u00eb e natyrshme, q\u00eb si i till\u00eb, ta nxis\u00eb \u00e7do studiues t\u00eb merret me t\u00eb, por jo \u00e7donj\u00ebri ka fatin t\u00eb sh\u00ebnoj\u00eb kthes\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00eb studimet buzukiane. Kur nga perspektiva e sotme i hedhim nj\u00eb v\u00ebshtrim studimeve buzukiane, nuk ka si t\u00eb mos befasohemi me k\u00ebmb\u00ebnguljen e studiuesve p\u00ebr t\u2019i ndri\u00e7uar \u00e7\u00ebshtjet e pazb\u00ebrthyera q\u00eb nxit ky lib\u00ebr.<\/p>\n<p>Gjuha popullore filloi t\u00eb p\u00ebrdoret me koh\u00eb n\u00eb kishat nacionale, jo vet\u00ebm n\u00eb sh\u00ebrbimet kishtare dhe ceremonit\u00eb e ndryshme, por edhe n\u00eb takime me besimtar\u00ebt si dhe n\u00eb komunikimin e klerit dhe t\u00eb rendeve kishtare. Kjo gj\u00eb \u00ebsht\u00eb d\u00ebshmuar dhe argumentuar jo vet\u00ebm me dokumentet arkivore, por edhe me ruajtjen e teksteve t\u00eb shumta, disa nga t\u00eb cilat jan\u00eb m\u00eb t\u00eb hershme se shek. XIV. K\u00ebshtu q\u00eb nga periudhat m\u00eb t\u00eb hershme, u zhvillua nj\u00eb let\u00ebrsi [krijimtari] kishtare n\u00eb gjuh\u00eb t\u00eb ndryshme popullore, e cila si pjes\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebse e nevoj\u00ebs s\u00eb p\u00ebrhapjes s\u00eb besimit t\u00eb krishter\u00eb, m\u00eb par\u00eb u d\u00ebshmua te popujt, gjuha e t\u00eb cil\u00ebve largohej m\u00eb shum\u00eb nga latinishtja, pastaj edhe te popujt roman\u00eb dhe n\u00eb let\u00ebrsin\u00eb e tyre komb\u00ebtare.<\/p>\n<p>Sipas d\u00ebshmive t\u00eb ruajtura n\u00eb dor\u00ebshkrimet e shumta, kjo let\u00ebrsi kishtare ka qen\u00eb e p\u00ebrfaq\u00ebsuar n\u00eb disa forma: n\u00eb krijime m\u00ebsimore p\u00ebr klerin si p.sh. manual\u00eb, doracak\u00eb me karakter t\u00eb ndrysh\u00ebm, breviar\u00eb, leksionar\u00eb, libra lutjesh e lavdesh, meshar\u00eb, psalter\u00eb, ungjij, si dhe libra t\u00eb m\u00ebsimit fetar p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb besimtar\u00ebt, t\u00eb njohura si katekizma, tekste t\u00eb thjeshta letrare, rr\u00ebfime p\u00ebr shenjtor\u00ebt, krijime letrare si\u00e7 ishin himnet, lutjet, lavdet, tekstet e ndryshme skenike q\u00eb kan\u00eb sh\u00ebrbyer p\u00ebr nevojat e p\u00ebrhapjes dhe ruajtjes s\u00eb besimit t\u00eb krishter\u00eb.<\/p>\n<p><strong>Rrug\u00ebtimi i Mesharit n\u00ebp\u00ebr shekuj<\/strong><\/p>\n<p>Fati i Mesharit t\u00eb Gjon Buzukut, q\u00eb nga botimi e deri n\u00eb dit\u00ebt e sotme, \u00ebsht\u00eb shum\u00eb interesant! Ai mban n\u00eb vete nj\u00eb histori t\u00eb \u00e7uditshme p\u00ebr rrug\u00ebn e mundimshme dhe tep\u00ebr t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr t&#8217;i p\u00ebrballuar koh\u00ebs, shkat\u00ebrrimit fizik, pakujdesis\u00eb e humbjes. Si lib\u00ebr u p\u00ebrmend p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb nga autori shqiptar i shek. XVII Pjet\u00ebr Bogdani, gj\u00eb q\u00eb na b\u00ebn t\u00eb mendojm\u00eb se deri at\u00ebher\u00eb nuk ishte i humbur, por p\u00ebrkundrazi konsultohej dhe shfryt\u00ebzohej nga prelat\u00ebt shqiptar\u00eb, duke kaluar nga nj\u00eb dor\u00eb n\u00eb tjetr\u00ebn. K\u00ebt\u00eb gj\u00eb m\u00eb s\u00eb miri na e ilustrojn\u00eb sh\u00ebnimet e shumta n\u00eb margjinat e faqeve t\u00eb ksombll\u00ebs origjinale.<\/p>\n<p>Gjurm\u00ebt e Mesharit humbin deri n\u00eb vitin 1743, kur imzot Gjon Nikoll\u00eb Kazazi nga Gjakova njofton at Gjergj Guzet\u00ebn, themeluesin e Seminarit Arb\u00ebresh t\u00eb Palermos, p\u00ebr ekzistenc\u00ebn e nj\u00eb ksomblle t\u00eb vetme, duke i d\u00ebrguar atij nj\u00eb fragment t\u00eb kopjuar t\u00eb tij: &#8220;Antichissimo Missale per antichita tutto straciato&#8221;, me sh\u00ebnimin se ruhet n\u00eb Bibliotek\u00ebn e Kolegjit t\u00eb Propaganda Fide [Kolegji p\u00ebr Ungjillizimin e Popujve] n\u00eb Rom\u00eb. N\u00eb shkrimet e tyre, Mesharin e p\u00ebrmendin edhe rektor\u00ebt e Seminarit t\u00eb Palermos, Pal Parrino \/1710-1765\/ dhe Sep\u00eb Krispi \/1781-1859\/.<\/p>\n<p>Mesharit nuk p\u00ebrmendet m\u00eb deri n\u00eb vitin 1898, kur e d\u00ebrgojn\u00eb nga biblioteka e Kolegjit t\u00eb Propaganda Fide n\u00eb koleksionin e librave Orientale, t\u00eb kardinalit Stefano Borgia. Bashk\u00eb me koleksionin Oriental t\u00eb kardinal Borgia-s, disa vite m\u00eb von\u00eb ai b\u00ebhet pron\u00eb e Bibliotek\u00ebs Apostolike t\u00eb Vatikanit, n\u00eb Vatikan, duke u rregjistruar fillimisht me signatur\u00ebn: R[accolta] G[enerale] Liturgia. III. 194., \/R. G. Liturgia. III. 194.\/, q\u00eb disa vite m\u00eb von\u00eb me signatur\u00eb t\u00eb re, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn ruhet edhe sot e k\u00ebsaj dite: Ed. Prop. IV. 244.<\/p>\n<p>Imzot Pal Skiroi ishte i pari q\u00eb b\u00ebri t\u00eb mundur riprodhimin fotografik t\u00eb plot\u00eb t\u00eb Mesharit n\u00eb vitin 1909. Pas nj\u00eb pune k\u00ebmb\u00ebngul\u00ebse shum\u00ebvje\u00e7are, Skiroi b\u00ebri transliterimin, transkriptimin fonetik dhe nj\u00eb studim t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr gjuh\u00ebn e Mesharit, duke e krahasur at\u00eb me autor\u00eb t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb Veriut t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, ve\u00e7an\u00ebrisht me Pjet\u00ebr Budin. Megjithat\u00eb, vepra e Skiroit ka mbetur deri sot e k\u00ebsaj dite n\u00eb dor\u00ebshkrim dhe e pabotuar, edhe pse me k\u00ebt\u00eb dor\u00ebshkrim jan\u00eb sh\u00ebrbyer Namik Resuli, Eqrem \u00c7abej dhe ne, gjat\u00eb hulumtimeve t\u00eb b\u00ebra n\u00eb Vatikan.<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 1929, Justin Rrota nxori tri kopje t\u00eb filmuara t\u00eb Mesharit, t\u00eb cilat u depozituan n\u00eb Bibliotek\u00ebn Komb\u00ebtare n\u00eb Tiran\u00eb, ku edhe sot e k\u00ebsaj dite ruhet nj\u00eb kopje, nd\u00ebrsa dy t\u00eb tjerat n\u00eb Shkod\u00ebr: nj\u00ebra n\u00eb Seminarin e Et\u00ebrve Jezuit\u00eb, nd\u00ebrsa tjetra n\u00eb Bibliotek\u00ebn \u201cMarin Barleti\u201d t\u00eb Shkodr\u00ebs, e cila edhe \u00ebsht\u00eb dixhitalizuar para disa vitesh dhe \u00ebsht\u00eb n\u00eb shfryt\u00ebzim p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb interesuarit. N\u00eb\u00a0 vitet &#8217;50 t\u00eb shek. XX, dy studiues t\u00eb shquar shqiptar\u00eb, E. \u00c7abej dhe N. Resuli, secili n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pavarur nga tjetri, e p\u00ebrgatit\u00ebn p\u00ebr botim, Mesharin, duke v\u00ebn\u00eb n\u00eb p\u00ebrdorim kriteret e shkenc\u00ebs bashk\u00ebkohore, si dhe tri m\u00ebnyra t\u00eb riprodhimit t\u00eb exemplarit origjinal, transkriptimin fonetik, transliterimin dhe fototipin\u00eb, t\u00eb p\u00ebrcjella\u00a0 me analiza t\u00eb thukta kritike shkencore.<\/p>\n<p>Namik Resuli e botoi studimin e tij n\u00eb Vatikan n\u00eb vitin 1958, n\u00eb nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb kufizuar ekzemplar\u00ebsh, n\u00eb kollan\u00ebn e njohur Studi e Testi nr. 199; nd\u00ebrkoh\u00eb Eqrem \u00c7abej e botoi n\u00eb Tiran\u00eb n\u00eb vitin 1968. Edhe pas k\u00ebtyre botimeve, libri do t\u00eb njihej vet\u00ebm nga rrethe t\u00eb caktuara specialist\u00ebsh dhe shkenc\u00ebtar\u00ebsh. N\u00eb fund t\u00eb viteve &#8217;90, Meshari dep\u00ebrtoi n\u00eb mas\u00ebn e gjer\u00eb t\u00eb lexuesve dhe u b\u00eb i mundsh\u00ebm studimi i tij i shumansh\u00ebm. Ishte viti 1987, kur sht\u00ebpia botuese &#8220;Rilindja&#8221; e Prishtin\u00ebs b\u00ebri ribotimin integral t\u00eb tekstit t\u00eb E. \u00c7abejt, t\u00eb vitit 1968.<\/p>\n<p>V\u00ebm\u00eb n\u00eb pah se, studimet e deritanishme (qoft\u00eb ai i Skiorit, apo k\u00ebto t\u00eb Resulit, \u00c7abejt e Camajt dhe ky i yni s\u00eb fundi), kan\u00eb disa dallime, q\u00eb kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb sidomos me interpretimin e vlerave fonologjike t\u00eb grafemave, t\u00eb p\u00ebrdorura nga Buzuku, sepse gjuha arkaike, alfabeti i ve\u00e7ant\u00eb [grafemat sllave], p\u00ebrdorimi i t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs grafem\u00eb me vlera t\u00eb ndryshme e \u00e7\u00ebshtje t\u00eb tjera, l\u00ebn\u00eb vend p\u00ebr nj\u00eb studim t\u00eb ri, t\u00eb mb\u00ebshtetur n\u00eb metoda t\u00eb reja shkencore fonologjike, semiotike, analogjike, gjithsesi edhe informatike. P\u00ebrkund\u00ebr shum\u00eb studimeve, nga specialist\u00eb t\u00eb shumt\u00eb, ende shum\u00eb gj\u00ebra rreth Mesharit kan\u00eb mbetur t\u00eb pasqaruara.<br \/>\n<strong><br \/>\nKoncepti zhanror dhe p\u00ebrmbajtja e librit<\/strong><br \/>\n\u00c7\u00ebshtjet kryesore p\u00ebr diskutim rreth Mesharit jan\u00eb: p\u00ebrmbajtja e librit dhe koncepti zhanror i tij. Me zb\u00ebrthimin eventual t\u00eb k\u00ebtyre dy \u00e7\u00ebshtjeve dominuese do t\u00eb zgjidheshin edhe disa t\u00eb tjera, t\u00eb cilat jan\u00eb ngusht\u00ebsisht t\u00eb lidhura me dy t\u00eb sip\u00ebrp\u00ebrmendurat, sidomos personaliteti i autorit, koha e krijimit t\u00eb vepr\u00ebs, vendi dhe viti i sakt\u00eb i botimit si dhe titulli i plot\u00eb i librit. Nga k\u00ebndv\u00ebshtrimi i studimeve t\u00eb deritashme buzukiane, jemi n\u00eb gjendje t\u00eb diskutojm\u00eb p\u00ebr shum\u00eb \u00e7\u00ebshtje t\u00eb hapura, nj\u00eb pjes\u00eb e t\u00eb cilave jan\u00eb zgjidhur, kurse nj\u00eb pjes\u00eb tjet\u00ebr pritet t\u00eb zgjidhen n\u00eb t\u00eb ardhmen.<\/p>\n<p>Problemi i par\u00eb q\u00eb meriton kujdes t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb \u00ebsht\u00eb vet\u00eb Meshari dhe p\u00ebrmbajtja e tij, analiza dhe studimi i tij, si n\u00eb rrafshin horizontal ashtu edhe n\u00eb at\u00eb vertikal. Krahasimi analogjik me veprat e ngjashme, t\u00eb botuara para dhe pas koh\u00ebs\u00a0 kur u botua Meshari, mund t\u00eb ndihmojn\u00eb n\u00eb zgjidhjen t\u00ebr\u00ebsore ose t\u00eb pjes\u00ebshme, t\u00eb \u00e7\u00ebshtjeve t\u00eb mbetura.<\/p>\n<p>Mesharit i mungojn\u00eb s\u00eb paku 8 flet\u00ebt e para. S\u00eb bashku me k\u00ebto flet\u00eb, fatkeq\u00ebsisht, mungojn\u00eb edhe: titulli i v\u00ebrtet\u00eb i librit, viti i botimit, vendi i botimit, emri i sakt\u00eb i autorit ose i p\u00ebrkthyesit, titulli i origjinalit, nga ku jan\u00eb marr\u00eb pjes\u00ebt q\u00eb jan\u00eb p\u00ebrkthyer, leja e botimit, pastaj parath\u00ebnja, hyrja dhe ndonj\u00eb poezi, n\u00eb form\u00eb lavdi, q\u00eb ishte gj\u00eb e zakonshme e koh\u00ebs n\u00eb botime t\u00eb tilla.<\/p>\n<p>Mungesa e k\u00ebtyre t\u00eb dh\u00ebnave u ka hapur rrug\u00eb studiuesve t\u00eb shumt\u00eb, q\u00eb t\u00eb sjellin ide dhe argumente t\u00eb reja, q\u00eb nga ato t\u00eb natyr\u00ebs tipografike, e deri te ato gjuh\u00ebsore, me t\u00eb cilat d\u00ebshirohet t\u00eb zgjidhen \u00e7\u00ebshtje shum\u00eb t\u00eb diskutuara, t\u00eb shkaktuara nga mungesa e t\u00eb dh\u00ebnave, t\u00eb cilat do t\u00eb duhej t\u00eb ishin n\u00eb faqet e para t\u00eb librit. Natyrisht zgjidhja e problemit t\u00eb vendit t\u00eb botimit, do t\u00eb ndihmonte t\u00eb zb\u00ebrtheheshin edhe shum\u00eb \u00e7\u00ebshtje t\u00eb tjera t\u00eb panjohura.<\/p>\n<p><strong>Vendi i botimit i Mesharit t\u00eb Buzuku<\/strong>t<br \/>\nStudiues t\u00eb shumt\u00eb sjellin argumente dhe t\u00eb dh\u00ebna shkencore me t\u00eb cilat d\u00ebshmojn\u00eb se Meshari mund t\u00eb jet\u00eb botuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb apo n\u00eb at\u00eb shtypshkronj\u00eb, respektivisht, n\u00eb k\u00ebt\u00eb apo at\u00eb qytet, duke u mb\u00ebshtetur kryesisht n\u00eb fakte q\u00eb nxirren nga pasth\u00ebnja e Mesharit, si e vetmja d\u00ebshmi e sigurt deri m\u00eb sot, e cila na sjell t\u00eb dh\u00ebna biografike p\u00ebr autorin e vepr\u00ebs dhe koh\u00ebn kur u shkrua vepra. Shkak p\u00ebr nj\u00eb gj\u00eb t\u00eb till\u00eb \u00ebsht\u00eb pohimi i vet\u00eb Buzukut se: &#8220;ata qi shtanponjin\u00eb kishn\u00eb t\u00eb madhe f\u00ebdig\u00eb, e aq\u00eb nuk\u00eb mund\u00eb q\u00ebllonjin\u00eb se faj t\u00eb mos banjin\u00eb, p\u00ebr-se p\u00ebr-herr\u00eb \u00ebndaj &#8216;ta nuk\u00eb mund\u00eb jeshe, u tue \u00ebnbajtun\u00eb nj\u00eb klish\u00eb, \u00ebnb\u00eb t\u00eb dy an\u00ebt m\u00eb duhee me sherbyem&#8221;.<\/p>\n<p>K\u00ebto argumente pastaj ndahen n\u00eb dysh: fillimisht pohohet se libri \u00ebsht\u00eb botuar n\u00eb brigjet lindore t\u00eb Adriatikut. K\u00ebt\u00eb ide e p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb: F. Fishta, M. Domi, J. Rrota, N. Jokli, Dh. Shuteriqi, P. Janura, A. Stip\u00e7eviqi, A. Kova\u00e7eci, R. Kati\u00e7iqi. T\u00eb gjith\u00eb k\u00ebta, marrin si argument ekzistenc\u00ebn e shtypshkronjave t\u00eb ndryshme dhe botimin e librave, qoft\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn latine apo n\u00eb at\u00eb sllave. T\u00eb tilla kishte n\u00eb n\u00eb Shkod\u00ebr, ku botohet Triodi sllavisht i vitit 1563; n\u00eb Durr\u00ebs n\u00eb vitin 1584; Ulqin ose Tivar, etj., sepse mund t\u00eb d\u00ebshmohet me siguri, se n\u00eb k\u00ebto qytete, n\u00eb at\u00eb koh\u00eb, kishte edhe shtypshkronja l\u00ebviz\u00ebse.<\/p>\n<p>P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, mund\u00ebsia e sh\u00ebrbimit t\u00eb Buzukut n\u00eb ndonj\u00ebr\u00ebn nga famullit\u00eb e af\u00ebrta ose edhe faktori gjuh\u00eb, q\u00eb \u00ebsht\u00eb e af\u00ebrt me t\u00eb folmen e Kraj\u00ebs dhe Shestanit, mund t\u00eb b\u00ebhet nj\u00eb lokalizim i p\u00ebraf\u00ebrt, q\u00eb nga rrethi i liqenit t\u00eb Shkodr\u00ebs, me nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Madhe deri n\u00eb detin Adriatik. Mendimi tjet\u00ebr, sipas t\u00eb cilit botimi e Mesharit vendoset n\u00eb brigjet per\u00ebndimore t\u00eb Adriatikut, p\u00ebrfaq\u00ebsohet nga M. Roques, G. Schiro, G. Petrotta, C. Tagliavini, N. Resuli, M. Camaj, E. \u00c7abej, I. Zamputi, E. Sedaj, V. Putaneci, T. Lladani, t\u00eb cil\u00ebt mendojn\u00eb se libri \u00ebsht\u00eb shtypur n\u00eb Venedik. Jovan Tomiqi mendon se libri u shtyp n\u00eb Napoli.<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 1968, profesor E. \u00c7abej t\u00ebrheq v\u00ebmendjen n\u00eb botimin kritik t\u00eb Mesharit duke th\u00ebn\u00eb q\u00eb libri dhe autori duhen vler\u00ebsuar n\u00eb kontekstin e rrethanave favorizuese p\u00ebr botimin e k\u00ebtij libri. Si e r\u00ebnd\u00ebsishme mund t\u00eb llogaritet, \u00e7\u00ebshtja e botuesit: Kush mund t\u00eb ishte meceni, sponsori, porosit\u00ebsi i librit? Ky fakt, hap nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje t\u00eb re, e cila domosdo ndihmon t\u00eb zb\u00ebrthehet p\u00ebrmbajtja e librit, vendi i botimit, por edhe \u00e7\u00ebshtje t\u00eb tjera, q\u00eb jan\u00eb drejtp\u00ebrdrejt t\u00eb lidhura me librin, historin\u00eb e tij dhe autorin.<\/p>\n<p>Duke analizuar nga ky k\u00ebnd v\u00ebshtrimi k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje, kemi dy mund\u00ebsi favorizuese p\u00ebr botimin e librit, respektivisht, dy mecen\u00eb t\u00eb mundsh\u00ebm: a) Vatikani apo ndonj\u00ebri nga Kongregacionet e tij dhe b) ndonj\u00ebri nga fisnik\u00ebt shqiptar\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt ishin t\u00eb shumt\u00eb n\u00eb Itali, si p.sh. Alban\u00ebt, Engj\u00ebllor\u00ebt, Muzakajt, Kastriot\u00ebt, Span\u00ebt, Matrang\u00ebt, etj., t\u00eb cil\u00ebt edhe m\u00eb par\u00eb, jan\u00eb kujdesur dhe kan\u00eb financuar botime t\u00eb ndryshme t\u00eb humanist\u00ebve shqiptar\u00eb n\u00eb Itali.<\/p>\n<p>P\u00ebrsa i takon koh\u00ebs s\u00eb botimit, \u00ebsht\u00eb i pamohuesh\u00ebm fakti se Meshari nuk ka mundur t\u00eb botohet para vitit 1555! K\u00ebt\u00eb gj\u00eb na e d\u00ebshmon vet\u00eb Buzuku, n\u00eb pasth\u00ebnien e librit kur pohon: &#8220;\u00cbnd\u00eb viet\u00ebt M.D.L.IV., nj\u00eb-et dit \u00ebnd\u00eb mars zuna \u00ebnfill, e \u00ebnbarova \u00ebnd\u00eb viet\u00ebt nj\u00eb M.D.L.V., \u00ebnd\u00eb kall\u00ebnduor V. dit&#8221;.<\/p>\n<p><strong>Biografia e Buzukut, me shum\u00eb t\u00eb panjohura<\/strong><br \/>\nP\u00ebr biografin\u00eb e autorit t\u00eb Mesharit, disponojm\u00eb shum\u00eb pak t\u00eb dh\u00ebna. Praktikisht kemi vet\u00ebm ato q\u00eb na i ofron vet\u00eb Buzuku n\u00eb pasth\u00ebnien e librit, ku pohon se: \u00ebsht\u00eb i biri i Bdek Buzukut, e asgj\u00eb m\u00eb shum\u00eb. Pra mbeten t\u00eb pandri\u00e7uara viti i lindjes, viti i vdekjes, vendlindja, shkollimi dhe sh\u00ebrbimi kishtar n\u00eb nj\u00eb apo m\u00eb shum\u00eb vende. P\u00ebrkund\u00ebr hulumtimeve t\u00eb shumta t\u00eb b\u00ebra n\u00eb arkiva dhe biblioteka t\u00eb ndryshme europiane, nuk kemi arritur t\u00eb gjejm\u00eb as edhe nj\u00eb t\u00eb dh\u00ebn\u00eb t\u00eb vetme p\u00ebr Gjon Buzukun.<\/p>\n<p>P\u00ebrjashtohet mund\u00ebsia q\u00eb t\u00eb ket\u00eb studiuar n\u00eb ndonj\u00ebrin nga kolegjet ekzistuese t\u00eb koh\u00ebs n\u00eb Itali, sepse asnj\u00ebri nga librat amz\u00eb t\u00eb student\u00ebve q\u00eb u arsimuan atje, nuk p\u00ebrmban t\u00eb dh\u00ebna p\u00ebr nj\u00eb student me em\u00ebr t\u00eb till\u00eb. Nuk mund t\u00eb themi asgj\u00eb t\u00eb sigurt as p\u00ebr pozit\u00ebn e tij kishtare! Nj\u00eb gj\u00eb e themi me siguri, se emri i Gjon Buzukut nuk figuron n\u00eb emrat e relator\u00ebve t\u00eb koh\u00ebs. Po ashtu nuk gjendet as n\u00eb regjistrat e Arkivit Sekret t\u00eb Vatikanit, as si ipeshkv apo kryeipeshkv. K\u00ebto i kemi konsultuar e shfyt\u00ebzuar me v\u00ebmendje t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, me shpres\u00eb se do t\u00eb gjenim ndonj\u00eb sh\u00ebnim, por p\u00ebrpjekjet tona, edhe pse p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb dhe me p\u00ebrkushtimin maksimal, kan\u00eb rezultuar t\u00eb pasuksesshme.<\/p>\n<p>Duke u mb\u00ebshtetur n\u00eb gjuh\u00ebn e Mesharit, studimet gjuh\u00ebsore kan\u00eb ndihmuar deridiku p\u00ebr lokalizimin e vendlindjes ose vendsh\u00ebrbimit t\u00eb Buzukut! Kjo k\u00ebrkohet n\u00eb zonat veriper\u00ebndimore gege, q\u00eb do t\u00eb ishte: rrethi i Liqenit t\u00eb Shkodr\u00ebs me nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Madhe deri n\u00eb detin Adriatik. Mir\u00ebpo, gjuha e vepr\u00ebs, jo gjithmon\u00eb \u00ebsht\u00eb shprehje e gjuh\u00ebs s\u00eb vendlindjes s\u00eb autorit, sepse ajo, gjuha e vepr\u00ebs, mund t\u00eb ishte edhe gjuh\u00eb e sh\u00ebrbimit. K\u00ebshtu edhe mb\u00ebshtetja n\u00eb gjuh\u00ebn e Mesharit nuk mund t\u00eb llogaritet si argument shum\u00eb i sigurt\u00eb p\u00ebr zgjidhjen e problemit t\u00eb vendlindjes ose vendsh\u00ebrbimit t\u00eb Buzukut.<\/p>\n<p>Libri n\u00eb gjendjen ekzistuese \u00ebsht\u00eb i lidhur me kopertina l\u00ebkure, por \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i d\u00ebmtuar. Ai ka format: 20 x 14 cm dhe ka 94 flet\u00eb ose 188 faqe, nga 110 flet\u00eb ose 220 faqe sa duhej t\u00eb kishte. Kan\u00eb humbur 16 flet\u00eb ose 32 faqe, t\u00eb paginuara me numra romak\u00eb! P\u00ebrve\u00e7 faqes s\u00eb par\u00eb [frontespicit] t\u00eb humbura llogariten edhe flet\u00ebt 1-8, 27-29, 33-36 dhe 63, q\u00eb duhej t\u00eb ishte 73. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, kemi edhe disa gabime te paginimi i faqeve, si p.sh. f. 49 \u00ebsht\u00eb sh\u00ebnuar si 39, f. 61 \u00ebsht\u00eb sh\u00ebnuar si 59, pastaj f. 65 \u00ebsht\u00eb sh\u00ebnuar n\u00eb vend t\u00eb f. 55. I nj\u00ebjti gabim p\u00ebrs\u00ebritet edhe n\u00eb f. 89 q\u00eb sh\u00ebnohet si 79 dhe e fundit f. 90 duhet t\u00eb ishte 110.<\/p>\n<p>N\u00eb margina t\u00eb faqeve ka t\u00eb sh\u00ebnuara me dor\u00eb emra, p\u00ebrsh\u00ebndetje dhe fjal\u00eb t\u00eb tjera n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe, q\u00eb i kan\u00eb b\u00ebr\u00eb lexuesit e librit. Libri \u00ebsht\u00eb i shkruar n\u00eb dy shtylla, me alfabet latin, t\u00eb tipit gotik dhe ka pes\u00eb grafema t\u00eb tipit sllav, t\u00eb bosan\u00e7ic\u00ebs.<\/p>\n<p>Botimi i Mesharit t\u00eb Buzukut u realizua me q\u00ebllime t\u00eb caktuara. G. Schiro pohon se ai duhej t\u00eb p\u00ebrmbushte tri k\u00ebrkesa: a) nevoj\u00ebn e p\u00ebrditshme p\u00ebr sh\u00ebrbime fetare; b) p\u00ebrgatitjen dhe thellimin e njohurive liturgjike t\u00eb prelat\u00ebve shqiptar\u00eb dhe c) edukimim fetar masiv, t\u00eb mas\u00ebs s\u00eb besimtar\u00ebve q\u00eb ndodhej n\u00eb kufijt\u00eb me Perandorin\u00eb Osmane. K\u00ebt\u00eb q\u00ebllim t\u00eb Mesharit na e pohon edhe vet\u00eb Buzuku: &#8220;u lus \u00ebnbas sodi ma shpesh t\u00eb uni \u00ebm klish\u00eb, p\u00ebr-se ju kini me gjegjun\u00eb ordh\u00ebnin\u00eb e t&#8217;in\u00eb Zot; e ate n\u00eb \u00ebnbarofshi Zot&#8217;yn\u00eb t\u00eb ket\u00eb mish\u00ebrier \u00ebnbi ju&#8221;, duke d\u00ebshiruar q\u00eb k\u00ebshtu t\u00eb luftonte disa dukuri t\u00eb k\u00ebqija, q\u00eb u kanoseshin besimtar\u00ebve shqiptar\u00eb, &#8220;l\u00ebkundjes nga besimi i mo\u00e7\u00ebm&#8221; me an\u00eb t\u00eb reform\u00ebs dhe islamizimit, q\u00eb si\u00e7 pohon E. \u00c7abej: \u201cPo b\u00ebnte p\u00ebrparimet e para n\u00eb vend&#8221;.<\/p>\n<p>N\u00ebse p\u00ebrjashtojm\u00eb reformacionin, Kisha Katolike q\u00eb n\u00eb shek. XIII kishte lejuar p\u00ebrdorimin e gjuh\u00ebve komb\u00ebtare. Mund t\u00eb sillen t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb shumta, q\u00eb nga papa Inocenti IV, i cili n\u00eb vitin 1248 u kishte lejuar kroat\u00ebve t\u00eb ishujve t\u00eb Kvarnerit dhe t\u00eb Dalmacis\u00eb ushtrimin e liturgjis\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn e tyre komb\u00ebtare, n\u00eb gjuh\u00ebn kroate, por edhe botimin e librave fetare me alfabet glagolik.<\/p>\n<p>T\u00eb dh\u00ebna t\u00eb t\u00ebrthorta flasin se Vatikani ka pasur si q\u00ebllim q\u00eb me k\u00ebt\u00eb lib\u00ebr t\u00eb forconte besimin e l\u00ebkundur tek shqiptar\u00ebt, si nga l\u00ebvizja reformiste (protestantizmi) e heretike [bogumilizmi], ashtu edhe nga konflikti i ashp\u00ebr kishtar nd\u00ebrmjet dy kishave, asaj t\u00eb Lindjes dhe t\u00eb Per\u00ebndimit, q\u00eb ishte mjaft i theksuar n\u00eb at\u00eb koh\u00eb n\u00eb Ballkan. P\u00ebrmbi t\u00eb gjitha k\u00ebto ishte edhe rrezikur i madh dhe real i p\u00ebrhapjes s\u00eb islamizmit, p\u00ebrhapje kjo mjaft shqet\u00ebsuese p\u00ebr Vatikanin.<\/p>\n<p><strong>Meshari i Buzukut &#8211; korelacione me botime t\u00eb ngjashme t\u00eb koh\u00ebs<\/strong><br \/>\nN\u00eb studimin e tij, Eqrem \u00c7abej pohon se: &#8220;Meshari, ve\u00e7 ndonj\u00eb fraze vetiake t&#8217;autorit hedhur tek-tuk n\u00ebp\u00ebr tekst, \u00ebsht\u00eb fund e krye p\u00ebrkthim&#8221;. Prof. \u00c7abej anashkaloi pun\u00ebn e Mario Rokut, i cili kishte b\u00ebr\u00eb krahasime me libra t\u00eb ngjash\u00ebm boshnjak\u00eb. Ky i fundit kishte nxjerr\u00eb p\u00ebrfundime se Meshari ishte nj\u00eb kombinim i nj\u00eb Meshari me elemente t\u00eb nj\u00eb horologu, me pjes\u00eb t\u00eb nj\u00eb katekizmi e t\u00eb nj\u00eb rituali fran\u00e7eskan analog, me nj\u00eb horolog sllavisht, lib\u00ebr oficiesh e uratash q\u00eb ishte n\u00eb p\u00ebrdorim n\u00eb Bosnj\u00eb nga viti 1512.<\/p>\n<p>\u00c7abej u thellua n\u00eb analiz\u00ebn e tekstit t\u00eb Mesharit shqip, duke e krahasuar at\u00eb me botime t\u00eb ngjashme latine e italiane, p.sh. me botimin e Venedikut nga viti 1598, por edhe me botime t\u00eb m\u00ebvonshme t\u00eb ritit lindor, t\u00eb t\u00eb dy ungjijve. \u00c7abej thekson se p\u00ebr t\u00eb arritur rezultatet e d\u00ebshiruara \u00ebsht\u00eb e domosdoshme t\u00eb konsultohen edhe botime m\u00eb t\u00eb hershme se Meshari shqip, sidomos ato q\u00eb ishin n\u00eb p\u00ebrdorim &#8220;para Koncilit Tridentin&#8221;, t\u00eb arealit gjuh\u00ebsor gjeografik t\u00eb Bosnj\u00ebs, Kroacis\u00eb e Dalmacis\u00eb, pastaj p\u00ebrmend edhe re\u00e7ensionet e M. Reshetarit, por edhe botimin e F. Fancevit t\u00eb lut\u00ebsor\u00ebve e psalter\u00ebve kroat\u00eb, nga shek. XIV dhe XV-t\u00eb, t\u00eb Raguz\u00ebs, me t\u00eb cil\u00ebt, mund t\u00eb afrohet Meshari shqip.<\/p>\n<p>Ne, fillimisht krahasuam Mesharin shqip me &#8220;Lut\u00ebsorin kroat t\u00eb Vatikanit&#8221;, origjinali i t\u00eb cilit duhet n\u00eb dor\u00ebshkrim n\u00eb Bibliotek\u00ebn Apostolike t\u00eb Vatikanit. Ne kemi pasur privilegjin t\u00eb shfryt\u00ebzonim p\u00ebr konsultim si origjinalin, ashtu edhe botimin e m\u00ebvonsh\u00ebm. Pastaj kemi konsultuar edhe &#8220;Psalterin dubrovnikas&#8221; n\u00eb origjinal, i cili ruhet n\u00eb Bibliotek\u00ebn e Kuvendit Fran\u00e7eskan (OFM), n\u00eb Dubrovnik. Pas krahasimit arrit\u00ebm n\u00eb p\u00ebrfundimin se pjes\u00ebt e para t\u00eb Mesharit t\u00eb Buzukut, jan\u00eb plot\u00ebsisht identike me tekstin e &#8220;Lut\u00ebsorit kroat t\u00eb Vatikanit&#8221; deri n\u00eb fund t\u00eb kapitullit t\u00eb VII-t\u00eb, t\u00eb &#8220;Shat\u00eb psallmeve pend\u00ebstare&#8221;.<\/p>\n<p>Pjesa tjet\u00ebr e Mesharit shqip \u00ebsht\u00eb deri diku identike me &#8220;Officium Beatae Mariae Virginis&#8221;. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebtyre, krahasuam Mesharin shqip me dy meshar\u00eb t\u00eb tjer\u00eb kroat\u00eb nga vitet 1483 dhe 1494 si dhe me &#8220;Leksionarin e Bernardinit&#8221; t\u00eb vitit 1495. M\u00eb n\u00eb fund, duke pasur parasysh tradit\u00ebn e pasur humaniste t\u00eb shqiptar\u00ebve n\u00eb bregdetin dalmat, si nj\u00eb rezultat i nj\u00eb procesi t\u00eb gjat\u00eb kohor, n\u00eb raportet kulturore shqiptaro-kroate, q\u00eb daton shum\u00eb m\u00eb heret se shek.<\/p>\n<p>XIV, konsultuam edhe &#8220;Mesharin e Verbnikut&#8221;, q\u00eb ishte botuar me urdh\u00ebr t\u00eb kryeipeshkvit shqiptar t\u00eb Senjit, Ndreut nga Durr\u00ebsi, nga viti 1458. Mund t\u00eb pohojm\u00eb se tradita e shkrimit shqip para Buzukut ishte n\u00eb vazhdim\u00ebsi, gjithnj\u00eb duke pasur parasysh edhe kontributin e jasht\u00ebzakonsh\u00ebm q\u00eb dhan\u00eb prelat\u00ebt shqiptar\u00eb t\u00eb bregdetit t\u00eb Adriatikut, qoft\u00eb n\u00eb qytetet shqiptare, qoft\u00eb n\u00eb ato dalmate. Nga k\u00ebto krahasime nxor\u00ebm p\u00ebrfundimin se Meshari i Buzukut, aq sa ndjek tekstet e ngjashme liturgjike t\u00eb koh\u00ebs, aq edhe largohet prej tyre.<\/p>\n<p>N\u00ebse Mesharin e Buzukut e studiojm\u00eb me v\u00ebmendje, do t\u00eb bindemi se ai, jo vet\u00ebm q\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuesi m\u00eb i denj\u00eb dhe m\u00eb tipik i tendencave letrare e fetare t\u00eb kontinentit europian t\u00eb koh\u00ebs, po ai \u00ebsht\u00eb edhe pjes\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebse e kontributit shqiptar n\u00eb rrjedhat krijuese letrare europiane. Mungesa e t\u00eb dh\u00ebnave dhe e dokumenteve t\u00eb koh\u00ebs, na e v\u00ebshtir\u00ebson pun\u00ebn p\u00ebr t\u00eb dh\u00ebn\u00eb gjykime t\u00eb sakta dhe p\u00ebrfundimtare, por shpresojm\u00eb se n\u00eb t\u00eb ardhmen, edhe kjo \u00e7\u00ebshtje do t\u00eb ket\u00eb zgjidhje t\u00eb favorshme.<\/p>\n<p>Meshari i Gjon Buzukut, \u00ebsht\u00eb meshar i plot\u00eb, sipas tradit\u00ebs s\u00eb Kish\u00ebs Katolike me p\u00ebrmbajtje, renditje, manifestime dhe infiltrime t\u00eb nj\u00ebjta t\u00eb Kish\u00ebs Universale. Ai \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar sipas mjedisit ku \u00ebsht\u00eb krijuar, pra mbart shum\u00eb elemente lokale e komb\u00ebtare shqiptare, t\u00eb cilat v\u00ebrehen hapur n\u00eb kultin e shenj\u00ebtor\u00ebve lokal\u00eb e rajonal\u00eb, zakonet vendase dhe tradit\u00ebn e pasur fetare shekullore.<\/p>\n<p><strong>Ku u shtyp?<\/strong><br \/>\nKoh\u00ebve t\u00eb fundit studiuesja italiane nga Venediku, Lucia Nadin, pas hulumtimeve dhe k\u00ebrkimeve shkencore n\u00eb arkiva e biblioteka t\u00eb Venedikut, sjell n\u00eb vemendje se libri i Gjon Buzukut, Meshari, u shtyp n\u00eb Venedik. Sipas k\u00ebsaj autoreje, ky lib\u00ebr qarkulloi dhe u p\u00ebrdor n\u00eb k\u00ebt\u00eb qytet nga prift\u00ebrinj shqiptar\u00eb n\u00eb kishat shqiptare t\u00eb Venedikut dhe u p\u00ebrdor edhe n\u00eb Scuola degli Albanesi. Edhe pse nj\u00eb pohim i till\u00eb mund t\u2019i afrohet t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs, autorja ende nuk \u00ebsht\u00eb as vet\u00eb e bindur p\u00ebrfundimisht p\u00ebr nj\u00eb gj\u00eb t\u00eb till\u00eb. Mbetet q\u00eb studimet e ardh\u00ebshme ta ndri\u00e7ojn\u00eb k\u00ebt\u00eb problematik\u00eb.<\/p>\n<p><strong>N\u00eb Shqip\u00ebri<\/strong><br \/>\nPas qindra vitesh, ksomblla origjinale e Mesharit t\u00eb Buzukut erdhi n\u00eb Shqip\u00ebri me rastin e 100-vjetorit t\u00eb pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, n\u00eb vitin 2012. Meshari i Buzukut u ekspozua n\u00eb Bibliotek\u00ebn Komb\u00ebtare dhe u vizitua nga mij\u00ebra shqiptar\u00eb e t\u00eb huaj, por sigurisht duke respektuar kushtet e siguris\u00eb, q\u00eb n\u00ebnkuptojn\u00eb vet\u00ebm shikimin e tij p\u00ebrmes kutis\u00eb s\u00eb xhamit, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn ndodhej. Edhe pse n\u00eb Shqip\u00ebri, studiuesit shqiptar\u00eb nuk arrit\u00ebn ta shfletojn\u00eb apo ta prekin at\u00eb, k\u00ebshtu q\u00eb ai u kthye pas n\u00eb Bibliotek\u00ebn Apostolike t\u00eb Vatikanit, i pastudiuar, si n\u00eb aspektin paleografik, t\u00eb cil\u00ebsis\u00eb s\u00eb letr\u00ebs, t\u00eb ngjyr\u00ebs s\u00eb shkronjave, t\u00eb pesh\u00ebs s\u00eb letr\u00ebs, t\u00eb rrjetit t\u00eb letr\u00ebs dhe t\u00eb shenjave t\u00eb ujit, t\u00eb filigranes.<\/p>\n<p>I vetmi q\u00eb i ka b\u00ebr\u00eb nj\u00eb studim sip\u00ebrfaq\u00ebsor shenjave t\u00eb ujit dhe ngjyr\u00ebs s\u00eb letr\u00ebs ishte Martin Camaj, studim ky q\u00eb l\u00eb p\u00ebr t\u00eb d\u00ebshiruar. Nj\u00eb kopje e riprodhuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb anastatike, e cila \u00ebsht\u00eb punuar nga laboratori i BAV-Vatikan, iu dor\u00ebzua presidentit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, koh\u00ebve t\u00eb fundit. Ajo gjithashtu zgjoi interes t\u00eb jasht\u00ebzakonsh\u00ebm te publiku shqiptar, kur u ekzpozua p\u00ebr disa or\u00eb n\u00eb presidenc\u00ebn e Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n<p>Sipas njohive tona, nj\u00eb kopje t\u00eb till\u00eb, t\u00eb riprodhuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb anastatike, mund t\u00eb porositen n\u00eb BAV, por sigurisht me nj\u00eb \u00e7mim mjaft t\u00eb lart\u00eb. Kjo kopje \u00ebsht\u00eb riprodhim identik, por i mungojn\u00eb filigranes, rrjeta dhe pesha e letr\u00ebs, q\u00eb sigurisht nuk jan\u00eb m\u00eb t\u00eb shekullit t\u00eb gjasht\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb. Ajo \u00ebsht\u00eb e ngjashme me kopjen e riprodhuar anastatike t\u00eb Kuvendit t\u00eb Arbrit t\u00eb vitit 1706, q\u00eb e ka ish-ambasadori i Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb Vatikan, z. Zef Bushati.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.shqiptarja.com\/foto\/154659.jpg\" alt=\"meshari \" width=\"620\" height=\"826\" align=\"left\" border=\"0\" hspace=\"7\" vspace=\"7\" \/><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Meshari i Gjon Buzukut hap nj\u00eb faqe t\u00eb re nj\u00eb historin\u00eb e let\u00ebrsis\u00eb shqiptare. Me t\u00eb fillon historia e librit t\u00eb botuar, [t\u00eb njohur deri sot] n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe. Andaj \u00ebsht\u00eb e natyrshme q\u00eb ky lib\u00ebr t\u00eb t\u00ebrheq\u00eb vazhdimisht v\u00ebmendjen e studiuesve dhe \u00e7doher\u00eb t&#8217;i provokoj\u00eb ata t\u00eb masin forcat intelektuale q\u00eb t\u00eb kontribuojn\u00eb p\u00ebr [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":20310,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"footnotes":""},"categories":[14,15],"tags":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v22.3 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>&quot;Meshari&quot; i Gjon Buzukut n\u00eb drit\u00ebn e hulumtimeve t\u00eb reja\/ Roli i arb\u00ebresh\u00ebve n\u00eb ruajtjen dhe studimin e k\u00ebsaj vepre - Informohu qart\u00ebsisht!<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/redaktori.com\/?p=20308\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"sq_AL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"&quot;Meshari&quot; i Gjon Buzukut n\u00eb drit\u00ebn e hulumtimeve t\u00eb reja\/ Roli i arb\u00ebresh\u00ebve n\u00eb ruajtjen dhe studimin e k\u00ebsaj vepre - Informohu qart\u00ebsisht!\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Meshari i Gjon Buzukut hap nj\u00eb faqe t\u00eb re nj\u00eb historin\u00eb e let\u00ebrsis\u00eb shqiptare. Me t\u00eb fillon historia e librit t\u00eb botuar, [t\u00eb njohur deri sot] n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe. Andaj \u00ebsht\u00eb e natyrshme q\u00eb ky lib\u00ebr t\u00eb t\u00ebrheq\u00eb vazhdimisht v\u00ebmendjen e studiuesve dhe \u00e7doher\u00eb t&#8217;i provokoj\u00eb ata t\u00eb masin forcat intelektuale q\u00eb t\u00eb kontribuojn\u00eb p\u00ebr [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/redaktori.com\/?p=20308\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Informohu qart\u00ebsisht!\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-03-20T18:26:14+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/meshari.jpeg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"750\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"422\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"http:\/\/redaktori.com\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"http:\/\/redaktori.com\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"21 minuta\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=20308\",\"url\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=20308\",\"name\":\"\\\"Meshari\\\" i Gjon Buzukut n\u00eb drit\u00ebn e hulumtimeve t\u00eb reja\/ Roli i arb\u00ebresh\u00ebve n\u00eb ruajtjen dhe studimin e k\u00ebsaj vepre - Informohu qart\u00ebsisht!\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=20308#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=20308#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/meshari.jpeg\",\"datePublished\":\"2020-03-20T18:26:14+00:00\",\"dateModified\":\"2020-03-20T18:26:14+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/470e9b98b348cb5da953e2daff276aa2\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=20308#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"sq\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/redaktori.com\/?p=20308\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=20308#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/meshari.jpeg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/meshari.jpeg\",\"width\":750,\"height\":422},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=20308#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/redaktori.com\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"&#8220;Meshari&#8221; i Gjon Buzukut n\u00eb drit\u00ebn e hulumtimeve t\u00eb reja\/ Roli i arb\u00ebresh\u00ebve n\u00eb ruajtjen dhe studimin e k\u00ebsaj vepre\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/redaktori.com\/\",\"name\":\"http:\/\/redaktori.com - Informohu qart\u00ebsisht!\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/redaktori.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"sq\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/470e9b98b348cb5da953e2daff276aa2\",\"name\":\"http:\/\/redaktori.com\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5555287f41529e19277415e6cb9cfb4c?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5555287f41529e19277415e6cb9cfb4c?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"http:\/\/redaktori.com\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\"Meshari\" i Gjon Buzukut n\u00eb drit\u00ebn e hulumtimeve t\u00eb reja\/ Roli i arb\u00ebresh\u00ebve n\u00eb ruajtjen dhe studimin e k\u00ebsaj vepre - Informohu qart\u00ebsisht!","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/redaktori.com\/?p=20308","og_locale":"sq_AL","og_type":"article","og_title":"\"Meshari\" i Gjon Buzukut n\u00eb drit\u00ebn e hulumtimeve t\u00eb reja\/ Roli i arb\u00ebresh\u00ebve n\u00eb ruajtjen dhe studimin e k\u00ebsaj vepre - Informohu qart\u00ebsisht!","og_description":"Meshari i Gjon Buzukut hap nj\u00eb faqe t\u00eb re nj\u00eb historin\u00eb e let\u00ebrsis\u00eb shqiptare. Me t\u00eb fillon historia e librit t\u00eb botuar, [t\u00eb njohur deri sot] n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe. Andaj \u00ebsht\u00eb e natyrshme q\u00eb ky lib\u00ebr t\u00eb t\u00ebrheq\u00eb vazhdimisht v\u00ebmendjen e studiuesve dhe \u00e7doher\u00eb t&#8217;i provokoj\u00eb ata t\u00eb masin forcat intelektuale q\u00eb t\u00eb kontribuojn\u00eb p\u00ebr [&hellip;]","og_url":"https:\/\/redaktori.com\/?p=20308","og_site_name":"Informohu qart\u00ebsisht!","article_published_time":"2020-03-20T18:26:14+00:00","og_image":[{"width":750,"height":422,"url":"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/meshari.jpeg","type":"image\/jpeg"}],"author":"http:\/\/redaktori.com","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"http:\/\/redaktori.com","Est. reading time":"21 minuta"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=20308","url":"https:\/\/redaktori.com\/?p=20308","name":"\"Meshari\" i Gjon Buzukut n\u00eb drit\u00ebn e hulumtimeve t\u00eb reja\/ Roli i arb\u00ebresh\u00ebve n\u00eb ruajtjen dhe studimin e k\u00ebsaj vepre - Informohu qart\u00ebsisht!","isPartOf":{"@id":"https:\/\/redaktori.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=20308#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=20308#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/meshari.jpeg","datePublished":"2020-03-20T18:26:14+00:00","dateModified":"2020-03-20T18:26:14+00:00","author":{"@id":"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/470e9b98b348cb5da953e2daff276aa2"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=20308#breadcrumb"},"inLanguage":"sq","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/redaktori.com\/?p=20308"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq","@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=20308#primaryimage","url":"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/meshari.jpeg","contentUrl":"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/meshari.jpeg","width":750,"height":422},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=20308#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/redaktori.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"&#8220;Meshari&#8221; i Gjon Buzukut n\u00eb drit\u00ebn e hulumtimeve t\u00eb reja\/ Roli i arb\u00ebresh\u00ebve n\u00eb ruajtjen dhe studimin e k\u00ebsaj vepre"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/redaktori.com\/#website","url":"https:\/\/redaktori.com\/","name":"http:\/\/redaktori.com - Informohu qart\u00ebsisht!","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/redaktori.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"sq"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/470e9b98b348cb5da953e2daff276aa2","name":"http:\/\/redaktori.com","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq","@id":"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5555287f41529e19277415e6cb9cfb4c?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5555287f41529e19277415e6cb9cfb4c?s=96&d=mm&r=g","caption":"http:\/\/redaktori.com"}}]}},"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/meshari.jpeg","blog_post_layout_featured_media_urls":{"thumbnail":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/meshari-150x150.jpeg",150,150,true],"full":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/meshari.jpeg",750,422,false]},"categories_names":{"14":{"name":"Kultur\u00eb","link":"https:\/\/redaktori.com\/?cat=14"},"15":{"name":"Libri","link":"https:\/\/redaktori.com\/?cat=15"}},"tags_names":[],"comments_number":"0","wpmagazine_modules_lite_featured_media_urls":{"thumbnail":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/meshari-150x150.jpeg",150,150,true],"cvmm-medium":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/meshari.jpeg",300,169,false],"cvmm-medium-plus":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/meshari.jpeg",305,172,false],"cvmm-portrait":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/meshari.jpeg",400,225,false],"cvmm-medium-square":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/meshari.jpeg",600,338,false],"cvmm-large":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/meshari.jpeg",750,422,false],"cvmm-small":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/meshari.jpeg",130,73,false],"full":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/meshari.jpeg",750,422,false]},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20308"}],"collection":[{"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=20308"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20308\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20311,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20308\/revisions\/20311"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/20310"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=20308"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=20308"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=20308"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}