P\u00ebr shqiptarin q\u00eb shkroi nj\u00eb nga faqet ma t\u00eb lavdishme t\u00eb historis\u00eb s\u00eb fotografis\u00eb amerikane dhe asaj bot\u00ebrore.<\/p>\n
Revista amerikane \u201cPopular Photography\u201d, q\u00eb dikur konsiderohej si m\u00eb e madhja e llojit t\u00eb vet n\u00eb Amerik\u00eb dhe jasht\u00eb saj, numrin e par\u00eb e publikoi m\u00eb 1937. Gjat\u00eb historis\u00eb 80-vje\u00e7are, ve\u00e7 informacioneve p\u00ebr artin dhe zhvillimin teknologjik t\u00eb fotografis\u00eb, revista ishte edhe prij\u00ebtare n\u00eb prezantimin e fotograf\u00ebve m\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb koh\u00ebs \u2013 si n\u00eb Amerik\u00eb, ashtu edhe n\u00eb bot\u00eb.<\/p>\n
Dhjet\u00eb m\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenjt\u00eb e fotografis\u00eb<\/p>\n
Si\u00e7 shihet, n\u00eb list\u00eb \u00ebsht\u00eb edhe emri i gjeniut shqiptar t\u00eb fotografis\u00eb, Gjon Mili, i cili n\u00eb pjes\u00ebn e dyt\u00eb t\u00eb shekullit XX ka shkruar nj\u00eb nga faqet ma t\u00eb lavdishme t\u00eb historis\u00eb s\u00eb fotografis\u00eb amerikane dhe asaj bot\u00ebrore.<\/p>\n
Vler\u00ebsimi \u2013 apo p\u00ebrzgjedhja e k\u00ebtyre emrave \u2013 \u00ebsht\u00eb rezultat i sondazhit n\u00eb t\u00eb cilin jan\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb kritik\u00ebt, m\u00ebsimdh\u00ebn\u00ebsit, redaktor\u00ebt, drejtor\u00ebt artistik\u00eb, konsulent\u00ebt dhe fotograf\u00ebt e angazhuar brenda dhe jasht\u00eb vendit. Nga 465 autoritete t\u00eb kontaktuara, 243 prej tyre i jan\u00eb p\u00ebrgjigjur sondazhit.<\/p>\n
Sondazhi p\u00ebr dhjet\u00eb m\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenjt\u00eb e fotografis\u00eb bot\u00ebrore, zgjoi sa reagime pozitive aq edhe dyshuese n\u00ebp\u00ebr gazetat q\u00eb botoheshin asokohe n\u00eb Amerik\u00eb. Nga to vlen t\u00eb ve\u00e7ohet reagimi i gazetarit Jacob Deschin, i cili n\u00eb artikullin e botuar n\u00eb t\u00eb p\u00ebrditshmen \u201cThe New York Times\u201d, m\u00eb 6 prill 1958, ngre disa pik\u00ebpyetje lidhur m\u00eb sondazhin e realizuar nga revista.<\/p>\n
\u201cLista duket sikur u krijua rast\u00ebsisht, pa ndonj\u00eb seriozitet, duke u mb\u00ebshtetur vet\u00ebm n\u00eb reputacionin e fotografit. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, n\u00eb p\u00ebrzgjedhje duket se kan\u00eb ndikuar kryesisht pjes\u00ebmarr\u00ebsit amerikan\u00eb, duke i dh\u00ebn\u00eb list\u00ebs frym\u00eb nacionale \u2013 e jo bot\u00ebrore, si\u00e7 pretendohej\u201d, ka th\u00ebn\u00eb nd\u00ebr t\u00eb tjera Deschin.<\/p>\n
Pavar\u00ebsisht reagimeve q\u00eb v\u00ebnin n\u00eb pik\u00ebpyetje list\u00ebn e \u201cdhjet\u00eb m\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenjve\u201d t\u00eb fotografis\u00eb bot\u00ebrore, p\u00ebr lexuesin shqiptar \u2013 por edhe p\u00ebr historin\u00eb e fotografis\u00eb shqiptare \u2013 publikimi i sondazhit nga revista e sip\u00ebrp\u00ebrmendur, na sqaron nj\u00eb moment t\u00eb panjohur p\u00ebr jet\u00ebn dhe karrier\u00ebn e fotografit shqiptaro-amerikan, Gjon Mili.<\/p>\n
Mili u lind m\u00eb 28 n\u00ebntor 1904, n\u00eb Kor\u00e7\u00eb, nga prind\u00ebrit Vasil Mili dhe Viktori \u00c7ekani. Me ndihm\u00ebn e daj\u00ebs s\u00eb tij, Ko\u00e7o \u00c7ekani, si 18-vje\u00e7ar emigron n\u00eb Amerik\u00eb. Daja e ndihmon financiarisht, derisa nuk i mbaron studimet n\u00eb Institutin e Teknologjis\u00eb t\u00eb Massachusetts-it. N\u00eb k\u00ebt\u00eb universitet prestigjioz ishte nd\u00ebr student\u00ebt m\u00eb t\u00eb dalluar, p\u00ebr \u00e7ka rekomandohet t\u00eb fillonte pun\u00ebn si inxhinier n\u00eb kompanin\u00eb e famshme t\u00eb prodhimeve t\u00eb mjeteve ndri\u00e7uese, Westinghous Lamp Company. P\u00ebr dhjet\u00eb vjet sa punoi n\u00eb k\u00ebt\u00eb kompani, do t\u00eb vler\u00ebsohet si nj\u00eb nga pun\u00ebtor\u00ebt m\u00eb t\u00eb zot\u00ebt dhe m\u00eb inventiv\u00eb.<\/p>\n
N\u00eb vitin 1937 Mili do t\u00eb njihet me profesorin Harold E. Edgerton \u2013 njeriun i cili zbuloi flashin elektronik dhe at\u00eb stroboskopik. Mes tyre nis nj\u00eb miq\u00ebsi dhe bashk\u00ebpunim i gjat\u00eb, q\u00eb do t\u00eb shtyj\u00eb Milin t\u00eb kombinoj\u00eb elektronik\u00ebn m\u00eb fotografin\u00eb. N\u00eb vitin 1938, fal k\u00ebsaj miq\u00ebsie \u2013 dhe pas sugjerimit t\u00eb Edgertonit p\u00ebr ta krijuar nj\u00eb portfolio me fotografi stroboskopike \u2013 fotografi shqiptar fillon pun\u00ebn n\u00eb revist\u00ebn e famshme LIFE.<\/p>\n
Fal pun\u00ebs kreative dhe novative, Mili shpejt\u00eb do t\u00eb b\u00ebhet fotografi m\u00eb i dalluar jo vet\u00ebm n\u00eb LIFE, por edhe n\u00eb komunitetin artistik amerikan dhe evropian. K\u00ebshtu, n\u00eb vitin 1949, gjat\u00eb realizimit t\u00eb nj\u00eb reportazhi p\u00ebr artist\u00ebt m\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj pamor\u00eb t\u00eb shekullit XX, Gjon Mili takon Pablo Picasson n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e tij n\u00eb rivier\u00ebn franceze. Aty ai realizon nj\u00eb varg fotografish me teknik\u00ebn e tij origjinale, ku m\u00eb e famshmja mbetet ajo q\u00eb do t\u00eb quhet: \u201cPicasso duke vizatuar Kentaurin me drit\u00eb\u201d. Nj\u00eb vit m\u00eb von\u00eb, n\u00eb janar t\u00eb vitit 1950, koleksioni i fotografive me Picasson ekspozohet n\u00eb Muzeun e famsh\u00ebm t\u00eb New Yorkut, MoMA, ku do t\u00eb p\u00ebrcillet me k\u00ebrsh\u00ebri t\u00eb jasht\u00ebzakonshme si nga kritika ashtu edhe nga publiku amerikan.<\/p>\n
N\u00eb vitin 1966, Gjon Mili p\u00ebrjeton nj\u00eb tragjedi: shkaku i instalimit t\u00eb vjet\u00ebr t\u00eb rrym\u00ebs elektrike, studion e tij n\u00eb Rrug\u00ebn 23 t\u00eb New Yorkut e kaplojn\u00eb flak\u00ebt e pakontrolluara, t\u00eb cilat ia shkat\u00ebrrojn\u00eb dy t\u00eb tretat e materialeve t\u00eb vlefshme (fotografi, negativ\u00eb, dokumente e let\u00ebrk\u00ebmbime t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme). Gjat\u00eb p\u00ebrpjekjes p\u00ebr ta shuar zjarrin e madh n\u00eb studion e tij, vdesin 12 zjarrfik\u00ebs.<\/p>\n
Gjat\u00eb karrier\u00ebs mbi 45-vje\u00e7are artistike, Mili realizoi edhe disa filma t\u00eb shkurt\u00ebr artistik\u00eb, nga t\u00eb cil\u00ebt duhet t\u00eb ve\u00e7ohet ai kushtuar xhaz muzikant\u00ebve t\u00eb m\u00ebdhenj t\u00eb koh\u00ebs, \u201cJammin\u2019 the Blues\u201d. Shkaku i vlerave artistike dhe risive regjisoriale, ky film u nominua p\u00ebr \u00e7mimin Oscar n\u00eb edicionin e vitit 1944.<\/p>\n
P\u00ebr vepr\u00ebn fotografike t\u00eb Gjon Milit jan\u00eb botuar tre libra. N\u00eb vitin 1960 botohet libri \u201cThe Magic of Opera\u201d \u2013 lib\u00ebr ky i panjohur deri tani p\u00ebr opinionin shqiptar, q\u00eb i kushtohet historikut t\u00eb Oper\u00ebs Metropolitane. Tri t\u00eb kat\u00ebrtat e k\u00ebtij libri jan\u00eb t\u00eb ilustruara me 68 fotografi t\u00eb Milit, nga t\u00eb cilat duhet t\u00eb ve\u00e7ohet ajo e div\u00ebs s\u00eb oper\u00ebs bot\u00ebrore, Maria Callas. Tekstin e librit e ka shkruar kritikja e teatrit dhe muzik\u00ebs, Mary Ellis Peltz.<\/p>\n
N\u00eb vitin 1970 botohet libri \u201cPicasso\u2019s third dimension\u201d, i redaktuar nga vet Gjon Mili, ku p\u00ebrfshihen fotografit\u00eb e realizuara nga dy vizitat \u2013 m\u00eb 1949 dhe m\u00eb 1967 \u2013 q\u00eb ia ka b\u00ebr\u00eb piktorit m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb shekullit XX. Libri p\u00ebrfshin\u00eb serin\u00eb e fotografive t\u00eb \u201cvizatimit me drit\u00eb\u201d, disa portrete \u2013 n\u00eb mesin e t\u00eb cil\u00ebve \u00ebsht\u00eb ajo emblematikja, e Picassos me lulen e kuqe n\u00eb vesh \u2013 si dhe fotografit\u00eb e dhjet\u00ebra veprave artistike q\u00eb piktori i kishte n\u00eb atelien\u00eb e tij. Teksti shpjegues i Milit karakterizohet nga nj\u00eb stil i rrjedhsh\u00ebm dhe leht\u00eb i kuptuesh\u00ebm.<\/p>\n
N\u00eb vitin 1980 botohet vepra \u201cGjon Mili \u2013 Photographs & Recollections\u201d, q\u00eb mund t\u00eb konsiderohet si lib\u00ebr monografik i gjeniut shqiptar, i botuar t\u00ebr\u00ebsisht n\u00ebn mbik\u00ebqyrjen e tij. N\u00eb tekstin e shkruar nga vet Mili, shpjegohet rrug\u00ebtimi i tij krijues \u2013 qysh nga fotografia e tij e par\u00eb artistik\u00eb e realizuar n\u00eb vitin 1931 (portreti i \u00e7elistes Margaret Aue), si dhe porosia e par\u00eb e b\u00ebr\u00eb nga revista LIFE n\u00eb vitin 1938 (ku portretizohet kampioni i tenisit n\u00eb SHBA, Bobby Riggs).<\/p>\n
Qysh n\u00eb fillim t\u00eb tekstit t\u00eb k\u00ebsaj monografie, Mili p\u00ebrmend shoq\u00ebrimin e tij me Faik Konic\u00ebn, p\u00ebr t\u00eb cilin thot\u00eb se \u201cishte nj\u00eb shok i moshuar shqiptar; nj\u00eb shkrimtar i shk\u00eblqyer; nj\u00eb humanist dhe nj\u00eb intelektual i mpreht\u00eb\u201d.<\/p>\n
\u201cKonica ka marr\u00eb mundin p\u00ebr t\u00eb zgjeruar interesimin tim p\u00ebr artet, sidomos p\u00ebr filmat, t\u00eb cil\u00ebt i p\u00eblqente dhe i konsideronte si nj\u00eb form\u00eb artistike m\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi\u2026\u201d, ka shkruar ai.<\/p>\n
M\u00eb tej Mili shprehet se kjo monografi nuk do t\u00eb realizohej pa ndihm\u00ebn e miqve n\u00eb LIFE t\u00eb cil\u00ebt ia ofruan t\u00ebr\u00eb arkivin fotografik\u00eb me autor\u00ebsin\u00eb e tij, pasi shumica e fotografive n\u00eb pron\u00ebsin\u00eb e tij ishin shkat\u00ebrruar n\u00eb zjarrin e vitit 1966.<\/p>\n
Libri p\u00ebrmban nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb madh t\u00eb kryeveprave t\u00eb tij, duke filluar nga portreti i Picassos, nudoja q\u00eb zbret shkall\u00ebve (vep\u00ebr e frym\u00ebzuar nga nj\u00eb piktur\u00eb e artistit konceptual, Marcel Duchamp), balerinave t\u00eb fotografuara me stroboskopi (t\u00eb cilat e impresionuan Picasson n\u00eb takimin e par\u00eb), portreti i \u00e7elistit Pablo Casals, dramaturgut Sean O\u2019Casey, regjisorit Alfred Hitchcock, pianistit Artur Rubinstein, piktorit Henri Matisse, k\u00ebng\u00ebtarit Frank Sinatra, shansonieres Edith Piaf dhe shum\u00eb emrave t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj t\u00eb artit dhe t\u00eb kultur\u00ebs bot\u00ebrore\u2026<\/p>\n
Libri p\u00ebrfundon m\u00eb nj\u00eb portret q\u00eb Gjon Milit ia kishte realizuar fotografi i madh francez, babai i asaj q\u00eb njihet si \u201cFotografi e rrug\u00ebs\u201d dhe si autori i librit eseistik \u201c\u00c7asti vendimtar\u201d \u2013 i cili udh\u00ebzon p\u00ebr nj\u00eb qasje ndryshe n\u00eb fotografin\u00eb bashk\u00ebkohore \u2013 Henri Cartier-Bresson (t\u00eb cilin Mili me shaka e th\u00ebrriste \u201camator\u201d)<\/p>\n
Pas nj\u00eb s\u00ebmundje nga pneumonia, Gjon Mili vdiq m\u00eb 14 shkurt t\u00eb vitit 1984, n\u00eb Stamford-Connecticut t\u00eb Shteteve t\u00eb Bashkuara t\u00eb Amerik\u00ebs.<\/p>\n
\/Telegrafi\/<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
P\u00ebr shqiptarin q\u00eb shkroi nj\u00eb nga faqet ma t\u00eb lavdishme t\u00eb historis\u00eb s\u00eb fotografis\u00eb amerikane dhe asaj bot\u00ebrore. Revista amerikane \u201cPopular Photography\u201d, q\u00eb dikur konsiderohej si m\u00eb e madhja e llojit t\u00eb vet n\u00eb Amerik\u00eb dhe jasht\u00eb saj, numrin e par\u00eb e publikoi m\u00eb 1937. Gjat\u00eb historis\u00eb 80-vje\u00e7are, ve\u00e7 informacioneve p\u00ebr artin dhe zhvillimin teknologjik […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1800,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"footnotes":""},"categories":[10,14],"tags":[],"yoast_head":"\n