{"id":17456,"date":"2019-09-29T08:09:09","date_gmt":"2019-09-29T06:09:09","guid":{"rendered":"http:\/\/redaktori.com\/?p=17456"},"modified":"2019-09-29T08:10:19","modified_gmt":"2019-09-29T06:10:19","slug":"aktori-i-famshem-ne-shqiperi-ne-1972-sigurimi-adhuron-titon-dhe-kishte-deshire-te-shikonte-shokun-enver","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/redaktori.com\/?p=17456","title":{"rendered":"Raporti sekret\/Aktori i famsh\u00ebm n\u00eb Shqip\u00ebri n\u00eb 1972, Sigurimi: Adhuron Titon dhe kishte d\u00ebshir\u00eb t\u00eb shikonte shokun Enver"},"content":{"rendered":"

Ky \u00ebsht\u00eb raporti sekret i Sigurimit t\u00eb Shtetit i realizuar n\u00ebp\u00ebrmjet Drejtoris\u00eb s\u00eb Zbulimit pran\u00eb Ministris\u00eb s\u00eb Pun\u00ebve t\u00eb Jasht\u00ebme, (Drejtoria e V-t\u00eb) i cili mban dat\u00ebn 15 maj 1972, ku agjent\u00ebt e sh\u00ebrbimit t\u00eb fsheht\u00eb, survejuan, p\u00ebrgjuan dhe in\u00e7izuan (me teknik\u00eb operative) t\u00eb gjitha bisedat e aktorit t\u00eb famsh\u00ebm shqiptar nga Kosova, Bekim Fehmiu, gjat\u00eb periudh\u00ebs tre javore q\u00eb ai q\u00ebndroi n\u00eb Shqip\u00ebri, i sjell\u00eb nga Memorie.al. \u00c7far\u00eb thoshte aktori i famsh\u00ebm p\u00ebr Kosov\u00ebn, Jugosllavin\u00eb, Tiran\u00ebn, Prishtin\u00ebn, Josif Broz Titon dhe Enver Hoxh\u00ebn e bisedat e tjera q\u00eb ai b\u00ebri me personalietet e artit e kultur\u00ebs gjat\u00eb takimeve me ta\u2026<\/p>\n

\n

 <\/p>\n

<\/div>\n<\/div>\n

N\u00eb k\u00ebt\u00eb shkrim po botojm\u00eb t\u00eb plot\u00eb dokumentin e e Drejtoris\u00eb s\u00eb V-t\u00eb t\u00eb Sigurimit t\u00eb Shtetit (n\u00eb Ministrin\u00eb e Jashtme) lidhur me survejimin dhe p\u00ebrgjimin e vazhduesh\u00ebm q\u00eb iu b\u00eb aktorit shqiptar me fam\u00eb bot\u00ebrore Bekim Fehmiut, gjat\u00eb vizit\u00ebs s\u00eb tij dyjavore n\u00eb Shqip\u00ebri n\u00eb majin e vitit 1972. Fund i viteve \u201860-t\u00eb dhe fillimi i viteve \u201870-t\u00eb, do t\u00eb sh\u00ebnonin nj\u00eb \u201cshkrirje t\u00eb akujve\u201d p\u00ebrsa i p\u00ebrket marrdh\u00ebnieve politike, ekonomike, dhe sidomos atyre kulturore midis Tiran\u00ebs dhe Beogradit. Sulmi i forcave t\u00eb Traktatit t\u00eb Varshav\u00ebs ndaj \u00c7ekosllovakis\u00eb n\u00eb vitin 1968, si dhe garancia e plot\u00eb q\u00eb udh\u00ebheq\u00ebsi komunist i Jugosllavis\u00eb Josip Broz Tito i dha Enver Hoxh\u00ebs se \u201cJugosllavia nuk do t\u00eb b\u00ebhet nj\u00eb territor trampolin\u00eb n\u00eb rast pushtimi t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb nga trupat sovjetike\u201d, si dhe \u201cp\u00ebrfundimi me sukses\u201d i demostratave t\u00eb shqiptar\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs n\u00eb vitin 1968-t\u00eb, pas dh\u00ebnies s\u00eb autonomis\u00eb s\u00eb zgjeruar dhe hapjes s\u00eb Universitetit t\u00eb Prishtin\u00ebs, do t\u00eb ndikonin pozitivisht n\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsimin e k\u00ebtyre raporteve shpesh-her\u00eb tejet t\u00eb tensionuara.<\/p>\n

Gjat\u00eb k\u00ebsaj periudhe midis Shqip\u00ebris\u00eb dhe Kosov\u00ebs, do t\u00eb nisnin si kurr\u00eb m\u00eb par\u00eb nj\u00eb etap\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme e shk\u00ebmbimit t\u00eb nd\u00ebrsjellt\u00eb t\u00eb delegacioneve qeveritare t\u00eb rangjeve t\u00eb larta, arsimit dhe shkenc\u00ebs, grupeve t\u00eb ndryshme kulturore dhe artistike, k\u00ebng\u00ebtar\u00ebve dhe aktor\u00ebve t\u00eb mir\u00ebnjohur si dhe sportist\u00ebve t\u00eb mir\u00ebnjohur nga t\u00eb dyja an\u00ebt e kufirit. Shk\u00ebmbime t\u00eb tilla do t\u00eb ndodhnin jo vet\u00ebm midis Shqip\u00ebris\u00eb dhe Kosov\u00ebs, por edhe midis Shqip\u00ebris\u00eb dhe shqiptar\u00ebve t\u00eb Maqedonis\u00eb, Malit t\u00eb Zi, dhe Serbis\u00eb. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuad\u00ebr bashk\u00ebpunimi, n\u00eb 20 Prill t\u00eb vitit 1972 erdhi p\u00ebr nj\u00eb vizit\u00eb dy-javore n\u00eb Shqip\u00ebri, aktori shqiptar (kosovar) me fam\u00eb bot\u00ebrore Bekim Fehmiu. Gjat\u00eb k\u00ebsaj vizite, Bekim Fehmiu do t\u00eb shoq\u00ebrohej nga personalitetet m\u00eb t\u00eb larta shqiptare t\u00eb artit dhe kultur\u00ebs n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb axhend\u00ebn e takimeve t\u00eb tij n\u00eb v\u00ebndin ton\u00eb, si zv\/Ministri i Kultur\u00ebs, Mantho Bala, Drejtori i Kinostudios, Todi Bozo, regjizori Dhimit\u00ebr Anagnosti, shkrimtari i famsh\u00ebm, Ismail Kadare, Kryetari i Lidhjes s\u00eb Shkrimtar\u00ebve, Dhimit\u00ebr Shuteriqi, shkrimtari dhe poeti Drit\u00ebro Agolli, regjizori i Teatrit Popullor, Esat Oktrova, etj.<\/p>\n

Bekim Fehmiu, padyshim deri at\u00ebher\u00eb ishte sh\u00ebndruar n\u00eb nj\u00eb idhull t\u00eb padiskutuesh\u00ebm jo vet\u00ebm p\u00ebr shqiptar\u00ebt e Shqip\u00ebris\u00eb por edhe p\u00ebr ata jasht\u00eb saj, deri n\u00eb kufijt\u00eb e diaspor\u00ebs. Aktori shqiptar me fam\u00eb bot\u00ebrore do t\u00eb b\u00ebhej i njohur fillimisht n\u00eb kinematografin\u00eb jugosllave dhe pastaj n\u00eb at\u00eb europiane dhe bot\u00ebrore me kryeveprat e tij \u201cMorgan A Suitable Case for Treatment\u201d (1966), \u201cOdissea\u201d (1968), p\u00ebrkrah aktores greke (me origjin\u00eb shqiptare)Irene Papas, \u201cThe Adventures\u201d (1970), \u201cThe Deserter\u201d (1971), \u201cPermission to Kill\u201d (1975), \u201cBlack Sunday\u201d (1977), dhe t\u00eb tjera kryevepra me fam\u00eb bot\u00ebrore si \u201cDisperamente Giulia\u201d (1989). Por Bekim Fehmiu gjat\u00eb gjith\u00eb vizit\u00ebs s\u00eb tij n\u00eb Shqip\u00ebri dhe konkretisht n\u00eb Lidhjen e Shkrimtar\u00ebve dhe Artist\u00ebve, Kinostudion \u201cShqip\u00ebria e re\u201d, Galerin\u00eb e Arteve, Muzeun Historik Komb\u00ebtar, Ekspozit\u00ebn \u201cShqip\u00ebria Sot\u201d, Teatrin e Operas dhe Baletit, etj do t\u00eb survejohej dhe p\u00ebrgjohej vazhdimisht nga njer\u00ebzit e kudondodhur t\u00eb Sigurimit t\u00eb Shtetit t\u00eb kamufluar si\u201cdiplomat\u00eb\u201d, \u201cgazetar\u00eb\u201d, dhe \u201cshoq\u00ebrues\u201d t\u00eb tij.<\/p>\n

Sigurimi i Shtetit n\u00eb raportin q\u00eb i d\u00ebrgon Drejtoris\u00eb s\u00eb V t\u00eb saj me drejtor Jonuz Mersinin (n\u00eb Ministrin\u00eb e Jasht\u00ebme) v\u00ebren me imt\u00ebsi t\u00eb gjitha bisedat dhe q\u00ebndrimet personale t\u00eb aktorit t\u00eb madh, p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb ecurin\u00eb e marrdh\u00ebnieve politiko-ekonomike dhe kulturore midis Shqip\u00ebris\u00eb dhe Jugosllavis\u00eb, e ve\u00e7an\u00ebrisht midis Shqip\u00ebris\u00eb dhe Kosov\u00ebs. N\u00eb k\u00ebt\u00eb raport t\u00eb holl\u00ebsish\u00ebm p\u00ebrm\u00ebndet dashamir\u00ebsia dhe sinqeriteti q\u00eb Bekim Fehmiu tregon p\u00ebr \u00e7do lloj ecurie pozitive n\u00eb marrdh\u00ebniet midis Tiran\u00ebs dhe Prishtin\u00ebs. Por edhe me gjith\u00eb k\u00ebto lavd\u00ebrime dhe q\u00ebndrime dashamir\u00ebse t\u00eb tij ndaj Shqip\u00ebris\u00eb, Bekim Fehmiu do t\u00eb v\u00ebzhgohej rreptazi me mosbesim nga punonj\u00ebsit e Sigurimit t\u00eb Shtetit, pasi \u201cnuk duhej harruar\u201d se ai vinte nga Jugosllavia, nj\u00eb nga shtetet m\u00eb t\u00eb atakuara politikisht nga regjimi i Enver Hoxh\u00ebs deri n\u00eb at\u00eb koh\u00eb.<\/p>\n

Gjat\u00eb gjith\u00eb vizit\u00ebs s\u00eb tij n\u00eb Shqip\u00ebri, dhe deri n\u00eb largimin e tij nga Tirana n\u00eb 4 Maj 1972, Bekim Fehmiu nuk e mori vesh kurr\u00eb se ai do t\u00eb survejohej dhe p\u00ebrgjohej n\u00eb t\u00eb gjitha takimet dhe sh\u00ebtitjet e tij nga Sigurimi i Shtetit. Dhe kjo sepse deri n\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb, nuk \u00ebsht\u00eb p\u00ebr\u00eb publik asnj\u00eb dokument zyrtar q\u00eb ta d\u00ebshmoj\u00eb m\u00eb s\u00eb miri k\u00ebt\u00eb fakt. Dhe sipas t\u00eb gjitha gjasave, ai iku n\u00eb jet\u00ebn e p\u00ebrtejme pa e m\u00ebsuar kurr\u00eb at\u00eb fakt. Vet\u00eb Bekim Fehmiu do t\u00eb rikthehej tashm\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri n\u00eb vitin 2000, si i ftuar nderi n\u00eb nj\u00eb koncert n\u00eb Pallatin e Kongreseve, por k\u00ebsaj rradhe i pa-survejuar nga askush. Aktori i madh shqiptar me fam\u00eb bot\u00ebrore do t\u2019i botonte kujtimet e veta n\u00eb librin \u201cShk\u00eblqim dhe tmerr\u201d, (t\u00eb p\u00ebrkthyer nga diplomati dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht njoh\u00ebsi m\u00eb i mir\u00eb i gjuh\u00ebve sllave n\u00eb Shqip\u00ebri), Xhelal Fejza, n\u00eb 2012-\u00ebn, dy vite pas vdekjes s\u00eb Fehmiut n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e tij n\u00eb Beograd.<\/p>\n

N\u00eb k\u00ebto kujtime Fehmiu i kushton nj\u00eb kapitull t\u00eb t\u00ebr\u00eb vizit\u00ebs s\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb tij n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e vitit 1972, si dhe kujton me nostalgji marrdh\u00ebniet kulturore t\u00eb Tiran\u00ebs me Prishtin\u00ebn n\u00eb periudh\u00ebn e komunizmit. Raportin e Sigurimit t\u00eb Shtetit mbi p\u00ebrgjimet e Bekim Fehmiut, t\u00eb realizuar n\u00ebp\u00ebrmjet Drejtoris\u00eb s\u00eb V-t\u00eb t\u00eb Ministris\u00eb s\u00eb Jasht\u00ebme, po e botojm\u00eb t\u00eb plot\u00eb s\u00eb bashku edhe me raportin e Sektorit t\u00eb Kultur\u00ebs, nd\u00ebrsa nga libri me kujtime \u201cShk\u00eblqim dhe tmerr\u201d, t\u00eb botuar n\u00eb vitin 2002 n\u00eb Beograd, kemi p\u00ebrzgjedhur disa fragmente, kryesisht me ato q\u00eb kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me vizit\u00ebn e tij n\u00eb Tiran\u00eb dhe disa rrethe t\u00eb tjera t\u00eb v\u00ebndit ku ai u prit me nderime t\u00eb m\u00ebdha.<\/p>\n

\n