Nga Bedri TAHIRI<\/p>\n
Hasan Prishtina u lind n\u00eb Vushtrri, m\u00eb 27 shtator 1873. Deri m\u00eb 1908 \u00ebsht\u00eb quajtur Hasan Berisha-Polaci, gjegj\u00ebsisht Hasan Vu\u00e7it\u00ebrna, kurse prej k\u00ebsaj date, kur zgjidhet deputet i Prishtin\u00ebs, n\u00ebnshkruhet Hasan Prishtina. F\u00ebmij\u00ebria e tij dallonte nga ajo e moshatar\u00ebve t\u00eb vet. Familja e tij q\u00ebndronte mir\u00eb ekonomikisht. Axha i Hasanit e babai i Zejnullahut, Mahmuti, u angazhua n\u00eb ngritjen e hekurudh\u00ebs Mitrovic\u00eb- Shkup- Selanik, nd\u00ebrsa i ati, Ahmeti punonte si furnizues i ushtris\u00eb n\u00eb garnizonin e Selanikut.<\/p>\n
Djaloshi kureshtar dhe inteligjent, m\u00ebsimet e para i mbaroi n\u00eb Vushtrri, me sukses t\u00eb shk\u00eblqyesh\u00ebm. Ai pati fat q\u00eb m\u00ebsues let\u00ebrsie ta kishte profesorin e Prekazit, Haf\u00ebz Arifin (1834- 1902), nga i cili edhe u frym\u00ebzua me iden\u00eb e atdhetarizm\u00ebs shqiptare. Meq\u00eb m\u00ebsonte mir\u00eb dhe kishte mund\u00ebsi materiale, ai do t\u00eb vazhdonte shkollimin n\u00eb Selanik dhe n\u00eb Stamboll, ku u diplomua n\u00eb Fakultetin e Drejt\u00ebsis\u00eb, p\u00ebrkat\u00ebsisht n\u00eb Fakultetin e Shkencave Politike- Juridike.<\/p>\n
Deputet n\u00eb Parlamentin turk<\/p>\n
Ky veprimtar i palodhur u b\u00eb edhe m\u00eb i njohur pas vitit 1908, kur u zgjodh deputet i Prishtin\u00ebs p\u00ebr n\u00eb Parlamentin turk. Ai q\u00eb nga ky moment nd\u00ebrroi edhe mbiemrin Vu\u00e7it\u00ebrna dhe do t\u00eb quhet Hasan Prishtina. Kontributi i tij n\u00eb Revolucionin Xhonturk (Turqve t\u00eb Rinj), qe shum\u00eb i madh. \u201cQ\u00ebllimi i tyre ishte reformimi i Perandoris\u00eb osmane dhe rivendosja e Kushtetut\u00ebs s\u00eb vitit 1876.<\/p>\n
P\u00ebr ta pasur p\u00ebrkrahjen e shqiptar\u00ebve, xhonturqit iu premtuan atyre se kur t\u00eb arrijn\u00eb n\u00eb pushtet, do t\u2019ju njohin autonomin\u00eb. Duke u bazuar n\u00eb k\u00ebto premtime, shqiptar\u00ebt iu bashk\u00ebngjit\u00ebn L\u00ebvizjes Xhonturke dhe luajt\u00ebn rolin vendimtar n\u00eb rr\u00ebzimin e tiranis\u00eb s\u00eb sulltan Abdyl Hasmitit II (1876- 1909). N\u00eb k\u00ebt\u00eb rrjedh\u00eb, nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm, kishte edhe kazaja e Vushtrris\u00eb, me n\u00eb krye Zejnullah Begun dhe Hasan Prishtin\u00ebn.<\/p>\n
Pra, trojet e tij, Kosova dhe Shqip\u00ebria, ishin nd\u00ebr vatrat kryesore t\u00eb k\u00ebtij shp\u00ebrthimi, q\u00eb do t\u00eb rezultonte me kthimin e Kushtetut\u00ebs (Hyrjetit) dhe me disa premtime boshe. \u201dKjo L\u00ebvizje, e ndikuar nga revolucionet borgjeze evropiane, sidomos nga ai francez i vitit 1789, huazoi prej tyre deviz\u00ebn e njohur: Liri, Barazi, V\u00ebllaz\u00ebri, e cila u p\u00ebrdor si mjet propagandistik p\u00ebr arritjen e q\u00ebllimeve politike.<\/p>\n
Megjithat\u00eb, mundja e sulltan Abdyl Hamitit II, t\u00eb cilin shqiptar\u00ebt e quanin demon shpirtzi, u dha shanse t\u00eb merrnin frym\u00eb m\u00eb lirsh\u00ebm edhe popujve t\u00eb rob\u00ebruar.<\/p>\n
Mir\u00ebpo, as turqit e rinj nuk e pat\u00ebn t\u00eb gjat\u00eb, sepse nuk i realizuan premtimet e dh\u00ebna. P\u00ebrkundrazi. Ata shkuan edhe m\u00eb larg, nisen asimilimin e t\u00eb rob\u00ebruarve, duke i quajtur t\u00eb gjith\u00eb shtetasit e Perandoris\u00eb Osmanlinj. T\u00eb zhg\u00ebnjyer thell\u00eb, shqiptar\u00ebt organizuan rezistenc\u00eb edhe kund\u00ebr tyre. K\u00ebshtu, n\u00eb p\u00ebrmbysjen e xhonturqve, shqiptar\u00ebt dhe deputet\u00ebt e tyre n\u00eb Parlament luajt\u00ebn rolin kryesor. \u201c\u00cbsht\u00eb me r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb vihet n\u00eb pah se n\u00eb koh\u00ebn e p\u00ebrmbysjes s\u00eb xhonturqve n\u00eb Stamboll ushtar\u00ebt e Turqis\u00eb n\u00eb Shkup, ndon\u00ebse ishin kryesisht aziatik\u00eb, i hoq\u00ebn fesat dhe i vun\u00eb n\u00eb kok\u00eb plisat e bardh\u00eb shqiptar\u00eb\u201d..<\/p>\n
Edhe pse minist\u00ebr i pun\u00ebve t\u00eb brendshme n\u00eb Stamboll u vendos shqiptari Ferid pash\u00eb Vlora, p\u00ebrplasjet midis shqiptar\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs dhe qeveris\u00eb turke ve\u00e7se thelloheshin. Ekspeditat nd\u00ebshkuese t\u00eb Xhavit Pash\u00ebs kund\u00ebr kryengrit\u00ebsve shqiptar\u00eb, n\u00eb fillim t\u00eb vitit 1909, e acaruan gjendjen edhe m\u00eb.<\/p>\n
Deputet\u00ebt shqiptar\u00eb ngrit\u00ebn z\u00ebrin kund\u00ebr k\u00ebtyre gjakderdhjeve e shkat\u00ebrrimeve barbare. M\u00eb i z\u00ebshmi, si zakonisht, qe Hasan Prishtina, i cili me diskutimet e tij t\u00eb zjarrta trazoi gjith\u00eb Parlamentin.<\/p>\n
Dhe, t\u00eb gjitha k\u00ebta, nuk qen\u00eb pa rezultate. N\u00eb fillim t\u00eb vitit 1910, ra kabineti i Hilmi Pash\u00ebs. N\u00eb vend t\u00eb tij u formua kabineti i ri i Haki Pash\u00ebs, n\u00eb t\u00eb cilin nuk mori pjes\u00eb asnj\u00eb shqiptar i dalluar. Kryeministri i ri, q\u00eb n\u00eb fjalimin e par\u00eb, u tregua antishqiptari i madh: \u201dM\u00eb par\u00eb nga t\u00eb gjitha do t\u2019u flas p\u00ebr nj\u00eb gj\u00eb fort t\u00eb nevojshme. Rreziku m\u00eb i madh i Turqis\u00eb, nga t\u00eb gjitha kombet q\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb perandorin\u00eb ton\u00eb, jan\u00eb shqiptar\u00ebt. \u00cbsht\u00eb frik\u00eb e madhe nga ky komb t\u00eb mos zgjohet nga gjumi i r\u00ebnd\u00eb dhe t\u00eb mos m\u00ebk\u00ebmbet, t\u00eb mos marr\u00eb diturin\u00eb me gjuh\u00ebn e vet dhe at\u00ebher\u00eb e mori lumi Turqin\u00eb e Evrop\u00ebs\u201d.<\/p>\n
Shpirti \u00e7lirimtar i Hasan Prishtin\u00ebs nuk dor\u00ebzohej dot. Ai shp\u00ebrthente si vullkan i pashuar, mu n\u00eb gjirin e k\u00ebsaj g\u00ebrmadhe q\u00eb, dita- dit\u00ebs, po p\u00ebrmbysej nga brend\u00ebsia e kalbur. Largpam\u00ebsin\u00eb e tij, p\u00ebr rrezikun q\u00eb vinte nga Aleanca Ballkanike, si p\u00ebr perandorin\u00eb, si p\u00ebr shqiptar\u00ebt, nuk donin ta kuptonin fare. As k\u00ebrkesat e tij p\u00ebr ta ndalur dhun\u00ebn n\u00eb Kosov\u00eb nuk i mor\u00ebn parasysh, andaj deputet\u00ebt shqiptar\u00eb reagonin n\u00eb m\u00ebnyra t\u00eb ndryshme.<\/p>\n
Kryengritja e Madhe n\u00eb Kosov\u00eb, n\u00eb prill t\u00eb vitit 1910, ku mor\u00ebn pjes\u00eb mbi tridhjet\u00ebmij\u00eb luft\u00ebtar\u00eb, u shua me gjak nga pes\u00ebdhjet\u00eb e pes\u00ebmij\u00eb forca turke, t\u00eb udh\u00ebhequra nga Hilmi Pasha.<\/p>\n
Kjo e tmerroi fare Hasan Prishtin\u00ebn. Ai u ngrit n\u00eb seanc\u00ebn parlamentare dhe k\u00ebrkoi q\u00eb t\u00eb shp\u00ebrndahej menj\u00ebher\u00eb kabineti i Haki Pash\u00ebs, i cili mbante p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb p\u00ebr ngjarjet tragjike. Kjo trim\u00ebri e pashoqe i la pa goj\u00eb parlamentar\u00ebt turq. Shtypi shqiptar e quajti oratorin Luani i Prishtn\u00ebs. Nga fjal\u00ebt e tij mbrojt\u00ebse p\u00ebr kryengrit\u00ebsit u kuptua se ai ishte ideologu i tyre, andaj gjyq\u00ebsia turke e d\u00ebnoi me vdekje. Mir\u00ebpo, sulltan Mehmeti V Reshati, p\u00ebrdori diplomaci, duke e amnistuar.<\/p>\n
Kjo nuk e frik\u00ebsoi aspak deputetin kryengrit\u00ebs, si\u00e7 kishin z\u00ebn\u00eb ta quanin Hasan Prishtin\u00ebn. P\u00ebrkundrazi, ai p\u00ebrher\u00eb e m\u00eb i ashp\u00ebr. K\u00ebshtu, m\u00eb 3 mars 1911, prap\u00eb i parashtroi k\u00ebrkesat komb\u00ebtare t\u00eb kryengrit\u00ebsve shqiptar\u00eb, por ato u refuzuan nga Turqit e Rinj. N\u00eb mbrojte i doli plaku Ismail Qemali. Ministrat u zem\u00ebruan keq. Nj\u00eb deputet, Dervish beu nga Maqedonia, i doli prapa shpine dhe tin\u00ebz i ra shpull\u00eb plakut vlonjat. Hasan Prishtin\u00ebs i erdhi aq r\u00ebnd\u00eb, saq\u00eb i k\u00ebrkoi dyluftim t\u00eb pabesit. S\u00ebrish nd\u00ebrhyn Ismail Qemali: \u201dBiro! Ti i duhesh Shqip\u00ebris\u00eb!\u201d Trimi e d\u00ebgjoi, por u tha tro\u00e7: \u201cZot\u00ebrinj, ta dini se kjo ngjarje do t\u00eb sjell\u00eb gj\u00ebra shum\u00eb t\u00eb liga!\u201d.<\/p>\n
Vendimet e Kuvendit t\u00eb Junikut<\/p>\n
Tubimi n\u00eb Kuvend t\u00eb Junikut, q\u00eb i zhvilloi punimet prej 21-25 maj 1912, ishte vendimtar p\u00ebr fillimin e kryengritjes se p\u00ebrgjithshme. Aty u hartua Programi prej 14 pikash dhe u caktuan udh\u00ebheq\u00ebsit p\u00ebr rajonet e Kosov\u00ebs: Bajram Curri p\u00ebr Gjakov\u00eb me rrethin\u00eb, Hasan Prishtina p\u00ebr an\u00ebt e Pej\u00ebs, Sadik Rama p\u00ebr Llapush\u00eb, Anadrini e deri n\u00eb Opoj\u00eb, Xhemail Berisha me Isa Boletinin p\u00ebr Mitrovic\u00eb e Fush\u00eb t\u00eb Kosov\u00ebs dhe Idriz Seferi me Hasan Hysenin p\u00ebr an\u00ebt e Gjilanit.<\/p>\n
Forcat shqiptare arrinin n\u00eb mbi 10 mij\u00eb luft\u00ebtar\u00eb. T\u00eb gjith\u00eb n\u00ebn udh\u00ebheqjen e Hasan Prishtin\u00ebs. Memorandumi e tij, d\u00ebrguar fuqive t\u00eb m\u00ebdha, p\u00ebrb\u00ebhej nga 14 k\u00ebrkesa, q\u00eb m\u00eb von\u00eb do t\u00eb njihen si \u201c14 pikat e Hasan Prishtin\u00ebs\u201d. Ato ng\u00ebrthenin k\u00ebto k\u00ebrkesa:<\/p>\n
Me p\u00ebrdorue n\u00eb Shqypni n\u00ebpun\u00ebs t\u00eb praktikuem qi dijn\u00eb gjuh\u00ebn e zakonet e vendit:<\/p>\n
Me ba sh\u00ebrbimin ushtarak vet\u00ebm n\u00eb Shqypni e Maqedoni, p\u00ebr jashta koh\u00ebs s\u00eb luft\u00ebs:<\/p>\n
Me ba e me vu n\u00eb zbatim ligje tue u bazue n\u00eb ligjen e maleve p\u00ebr disa krahina n\u00eb t\u00eb cilat asht forcue me fakte se nuk mund t\u00eb nxirret kurrnj\u00eb fryt prej organizimit t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb;<\/p>\n
Me i dhan\u00eb shqyptar\u00ebve arm\u00ebt e nevojshme e moderne, m\u00ebnyra e t\u00eb damit t\u00eb cilave do t\u2019i p\u00ebrkitte Qeveris\u00eb;<\/p>\n
Me themelue e me hap\u00eb shkolla reale n\u00eb t\u00eb gjitha Prefekturat e qendrave t\u00eb Kosov\u00ebs, t\u00eb Manastirit, t\u00eb Shkodr\u00ebs e t\u00eb Janin\u00ebs, q\u00eb numrojn\u00eb ka nj\u00eb popullsi ma se 300.000 frym\u00ebsh, me hap edhe shkolla bujq\u00ebsije si t\u00eb Selanikut, mbasi vendi me krejt kuptimin asht nje vend bujq\u00ebsie si dhe me shti n\u00eb program t\u00eb m\u00ebsimeve gjuh\u00ebn e vendit;<\/p>\n
Me hape shkolla teologjike moderne nder vende ku asht nevoja;<\/p>\n
Me ken\u00eb i lirsh\u00ebm n\u00eb Shqypni t\u00eb hapunit e t\u00eb themeluesit e shkollave private;<\/p>\n
Me u m\u00ebsue gjuha e vendit n\u00eb shkollat fillestare, qytetse e n\u00eb gjimnaze;<\/p>\n
Me i dhan\u00eb randsi t\u00eb posa\u00e7me tregtis\u00eb, bujq\u00ebsis\u00eb e pun\u00ebve botore si edhe me plotsue e me p\u00ebrhap\u00eb udh\u00ebt e hekurit;<\/p>\n
Me u vu n\u00eb veprim organizimin e krahinave;<\/p>\n
Me u kujdesue me ruejt\u00eb ma fort se p\u00ebrpara zakonet e tradicionet komb\u00ebtare;<\/p>\n
Me e \u00e7pall\u00eb amnistin\u00eb, pa v\u00ebshtrue klas\u00eb e rac\u00eb, p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb othoman\u00ebt q\u00eb kan\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb kryengritje, p\u00ebr komandant\u00ebt, oficeret, n\u00ebpun\u00ebsit e ushatr\u00ebt q\u00eb kan\u00eb lan\u00eb ushtrit e vendet e veta si dhe p\u00ebr t\u00eb liruaimit e t\u2019ikunit prej burgut n\u00eb koh\u00ebn e kryengritjes;<\/p>\n
Me u dhan\u00eb \u00e7damin, mbas \u00e7mimit t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, prej Qeveris\u00eb Turke p\u00ebr t\u00eb gjitha ato shpija q\u00eb u prishen ma para e nuk u kje dhan\u00eb t\u00eb zotve \u00e7damimi si dhe p\u00ebr ata q\u00eb u prishen e u rrenue k\u00ebsaj here;<\/p>\n
Me i marr\u00eb n\u00eb gjyq t\u00eb nalt\u00eb pjes\u00ebtar\u00ebt e kabineteve t\u00eb Haki e t\u00eb Sait Pash\u00ebs.<\/p>\n
Kryengritjet u zgjeruan dhe mor\u00ebn p\u00ebrpjes\u00ebtime edhe m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha. Kudo: luft\u00ebra, p\u00ebrleshje e beteja t\u00eb nj\u00ebpasnj\u00ebshme. Kosova e t\u00ebra u la n\u00eb gjak.<\/p>\n
Shpallja e Pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb Vlor\u00eb (1912)<\/p>\n
Shum\u00eb shpejt flaka e kryengritjeve p\u00ebrfshiu t\u00ebr\u00eb Kosov\u00ebn. Nj\u00eb vit m\u00eb par\u00eb e kishte munduar veten kot sulltani plak, Mehmet Reshati V. Kishte ardhur n\u00eb Kosov\u00eb, tek varri i Muratit I, t\u00eb cilin, m\u00eb 15 qershor 1389, e kishte therur me thik\u00eb trimi drenicas, Milosh Nikoll\u00eb Kopiliqi. Erdhi p\u00ebr ta qet\u00ebsuar gjendjen, por i shkoi mundi huq. Disa krer\u00eb, n\u00eb mesin e tyre edhe Isa Boletini, nuk e prit\u00ebn fare. Mosparaqitjen e tij e shfryt\u00ebzoi Hasan Prishtina p\u00ebr t\u2019iu hak\u00ebrruar sulltanit plak. \u201cPasha ekselenc\u00eb, t\u2019ju themi t\u00eb drejt\u00ebn as ne nuk na ka pas\u00eb hije me ardh\u00eb! E Isa Begu asht nga ana q\u00eb nuk e g\u00eblltit e as q\u00eb harron nderin q\u00eb me dajak i asht marr\u00eb popullit. Shqiptari \u00e7do gja fal, po nderin kurr\u00eb, pa e marr\u00eb hakun. Qe, pra, Isa Boletini asht nji nga t\u00eb par\u00ebt e atyne, i vendosun e me karakter t\u00eb pap\u00ebrkulsh\u00ebm, si i ka hije shqiptarit. Ftesave q\u00eb i kemi ba k\u00ebshtu na u ka p\u00ebrgjigj\u201d.<\/p>\n
As dor\u00ebheqja e xhonturqve s\u2019dha rezultate. Shqiptar\u00ebt ishin t\u00eb vendosur n\u00eb k\u00ebrkesat e tyre q\u00eb u takonin. Ata e \u00e7liruan Prishtin\u00ebn, Ferizajn dhe u nis\u00ebn drejt Shkupit\u2026<\/p>\n
M\u00eb 12 korrik 1912, Bajram Curri, Isa Boletini, Ahmet Delia e shum\u00eb luft\u00ebtar\u00eb t\u00eb tjer\u00eb u gjenden n\u00eb Shkup si \u00e7lirimtar\u00eb. Kjo e tronditi n\u00eb themel Perandorin\u00eb e kalbur osmane, saq\u00eb, m\u00eb 5 gusht 1912, do t\u00eb shp\u00ebrndahet edhe Parlamenti i Stambollit.<\/p>\n
Shtetet fqinje sodisnin dhe b\u00ebnin plane djall\u00ebzore p\u00ebr cop\u00ebtimin e tokave shqiptare. E formuan Aleanc\u00ebn Ballkanike dhe, at\u00ebher\u00eb kur bisha euro-aziatike po jepte shpirt, n\u00eb nj\u00ebr\u00ebn an\u00eb, dhe shqiptar\u00ebt ishin molisur nga betejat e pareshtura, n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, u inkuadruan n\u00eb luft\u00eb. K\u00ebshtu, mbi tokat e porsa\u00e7liruara shqiptare, u v\u00ebrsulen si nj\u00eb lukuni ujqish grabitqar\u00eb ushtrit\u00eb serbo-malazeze. Secila mundohej ta kafshonte nj\u00eb cop\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe nga trupi i gjakosur i Shqip\u00ebris\u00eb Etnike.<\/p>\n
N\u00ebse luft\u00ebrat ballkanike p\u00ebr disa popuj ishin fatlume, se ua soll\u00ebn lirin\u00eb, p\u00ebr shqiptar\u00ebt e Kosov\u00ebs ishin t\u00eb kobshme, sepse u soll\u00ebn rob\u00ebri t\u00eb re. Fitorja e 28 N\u00ebntorit 1912, ishte e brisht\u00eb dhe fare gjysmake. Pas shpalljes s\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb nga plaku i urt\u00eb, Ismail Qemali, Kosova u pushtua nga Serbia dhe Mali i Zi. Ato, pam\u00ebshirsh\u00ebm, filluan zullumin dhe terrorizmin mbi popullsin\u00eb shqiptare.<\/p>\n
Shumica e udh\u00ebheq\u00ebsve dhe krer\u00ebve t\u00eb L\u00ebvizjes ishin burgosur. N\u00eb mesin e tyre edhe truri saj, Hasan Prishtina. Ai, bashk\u00eb m\u00eb disa shok\u00eb (Shaban Pash\u00eb Gjinolli, Xhemajl bej Sylejman pash\u00eb Berisha, Nuredin beu, Rushit beu, Muharrem Efendiu, Ibrahim be Kokolari nga Prishtina; Hasan Prishtina nga Vushtrria; Nexhip Draga nga Mitrovica; Seit Hoxha nga Shkupi; Qemail beu, nga Jashar Pasha Peja; Idriz Seferi me djalin Kasumin nga Gjilani dhe Mustaf\u00eb Mysini, profesor nga Shkupi\u201d, mbaheshin n\u00eb burgun e Kalemegadanit n\u00eb Beograd.<\/p>\n
Pra, ata ishin kapur n\u00eb Shkup nga forcat serbe. \u201cHasan Prishtina me shok\u00eb shteti serb e izoloi sepse nuk guxoi ta likuidonte publikisht ngase kishte droj\u00eb nga opinioni evropian. Prandaj, derisa Hasan Prishtina me shok\u00eb ishte burgosur n\u00eb Shkup dhe dep\u00ebrtohet n\u00eb k\u00ebshtjell\u00ebn e Beogradit (4 n\u00ebntor 1912- 1 prill 1913) Serbia n\u00eb Kosov\u00eb kishte vendosur pushtetin okupues t\u00eb junt\u00ebs ushtarake me dirigjime ruse dhe do t\u00eb ushtronte gjenocid t\u00eb papar\u00eb deri at\u00ebher\u00eb n\u00eb bot\u00eb.<\/p>\n
P\u00ebr \u00e7udi, ndaj tyre, ve\u00e7an ndaj Hasanit, mbanin q\u00ebndrim t\u00eb but\u00eb. Silleshin mir\u00eb, se u duhej p\u00ebr ta qet\u00ebsuar Drenic\u00ebn e tij kryengrit\u00ebse. Dhe, mashtroheshin keq. Nuk e hante ai at\u00eb karrem, nuk komprometohej kurr\u00eb.<\/p>\n
Megjithat\u00eb, m\u00eb 4 dhjetor 1912, formohet Qeveria e P\u00ebrkohshme e Vlor\u00ebs dhe Hasan Prishtina em\u00ebrohet minist\u00ebr i Bujq\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n
Hapja e shkoll\u00ebs shqipe n\u00eb Vushtrri (1915)<\/p>\n
Hasan Prishtina \u00ebsht\u00eb unikat edhe n\u00eb fush\u00ebn e arsimit komb\u00ebtar. \u201cKontributi i Hasan Prishtin\u00ebs p\u00ebr zhvillimin e arsimit komb\u00ebtar \u00ebsht\u00eb i madh dhe nuk mund t\u2019i gjendet krahasim jo vet\u00ebm n\u00eb historin\u00eb e popullit shqiptar, por edhe n\u00eb historin\u00eb e popujve t\u00eb tjer\u00eb. P\u00ebrpjekjet e tij p\u00ebr shkoll\u00ebn shqipe p\u00ebrb\u00ebnin nj\u00eb krah t\u00eb luft\u00ebs s\u00eb tij t\u00eb p\u00ebrgjithshme p\u00ebr lirin\u00eb komb\u00ebtare shqiptare,- konstaton historiani i njohur, dr. Muhamet Pirraku.<\/p>\n
Ky arsimdash\u00ebs i flakt\u00eb, fitoren mbi regjimin e tiranit sulltan Abdyl Hamitit, e shfryt\u00ebzoi n\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb gjuh\u00ebs dhe shkoll\u00ebs shqipe. Me nism\u00ebn e tij, pa humbur koh\u00eb, u organizua Kongresi i Alfabetit n\u00eb Manastir, i cili i zhvilloi punimet prej 14- 22 n\u00ebntor 1908.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb vazhd\u00eb shkon edhe Kongresi i Elbasanit, i njohur edhe si Kongresi i Shkoll\u00ebs Shqipe, i mbajtur m\u00eb 2- 9 shtator 1909. \u00cbndrra e Hasan Prishtin\u00ebs q\u00eb t\u00eb dominoj\u00eb alfabeti latin n\u00eb shkollat shqipe, po b\u00ebhej realitet. At\u00eb vit do t\u00eb nis\u00eb pun\u00ebn edhe Shkolla Normale me n\u00eb krye Luigj Gurakuqin. N\u00eb at\u00eb vat\u00ebr diturie do t\u00eb m\u00ebsojn\u00eb edhe shum\u00eb nx\u00ebn\u00ebs nga Kosova, shumica me harxhimet e Hasan Prishtin\u00ebs. Ky atdhetar kishte vendosur q\u00eb gjith\u00eb pasurin\u00eb e vet ta shkrinte p\u00ebr shkoll\u00ebn shqipe.<\/p>\n
Dhe, kjo pati sukses. P\u00ebrhapja e arsimit shqip mori rrug\u00eb t\u00eb mbar\u00eb gjithandej trojeve shqiptare. Drejtori i Normales s\u00eb Elbasanit, atdhetari Luigj Gurakuqi, i priste p\u00ebrzem\u00ebrsisht djemt\u00eb e Hasanit, si\u00e7 i quante ai nx\u00ebn\u00ebsit kosovar\u00eb dhe gjithmon\u00eb i entuziazmuar brohoriste: Rroft\u00eb Hasan Prishtina!<\/p>\n
Peripecit\u00eb e shkoll\u00ebs shqipe gjat\u00eb asaj periudhe jan\u00eb t\u00eb shumta, her\u00eb lejoheshin, her\u00eb ndaloheshin, dhe, gjithmon\u00eb n\u00eb kacafytje me ngfulfat\u00ebsit e saj anadollak\u00eb, q\u00ebndronte i madhi, i dituri dhe sypatremburi, Hasan Prishtina.<\/p>\n
Edhe austro-hungarez\u00ebt nuk u treguan aq t\u00eb ashp\u00ebr ndaj shkollave shqipe n\u00eb Kosov\u00eb. Ky pushtues lejoi hapjen e shkollave n\u00eb gjuh\u00ebn amtare. Vjena lejoi dhe ndihmoi jo vet\u00ebm hapjen e shkollave laike e shtet\u00ebrore shqipe, por nj\u00ebkoh\u00ebsisht b\u00ebri t\u00eb mundur q\u00eb pjes\u00ebrisht edhe administrata t\u00eb realizohej n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe.<\/p>\n
Pra, shqiptar\u00ebt, edhe pse t\u00eb vet\u00ebdijsh\u00ebm p\u00ebr q\u00ebllimet imperialiste t\u00eb Vjen\u00ebs, i shfryt\u00ebzuan rrethanat e krijuara dhe brenda nj\u00eb kohe t\u00eb shkurt\u00ebr u hap\u00ebn shum\u00eb shkolla n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe dhe u vendos\u00ebn shqiptar\u00eb n\u00ebp\u00ebr administratat lokale (n\u00ebp\u00ebr komuna dhe rrethe).<\/p>\n
Atdhetari, Hasan Prishtina, n\u00eb k\u00ebto kushte deri diku t\u00eb volitshme, themeloi edhe organizat\u00ebn politike me emrin \u201cKomiteti i Kosov\u00ebs\u201d. \u201dR\u00ebnd\u00ebsia historike e k\u00ebsaj organizate ilegale shqiptare me qend\u00ebr n\u00eb Mitrovic\u00eb ishte se n\u00eb shkall\u00eb brilante e ndaloi p\u00ebrpjekjen e Austro-Hungaris\u00eb, q\u00eb n\u00eb bashk\u00ebveprim me Turqin\u00eb t\u2019i dep\u00ebrtoj\u00eb shqiptar\u00ebt e religjionit mysliman n\u00eb Turqi. Dep\u00ebrtimi duhej t\u00eb fillonte m\u00eb 1917.<\/p>\n
Nd\u00ebr qytetet q\u00eb i shfryt\u00ebzuan k\u00ebto rrethana ishte edhe vendlindja e Hasanit, Vushtrria. Aty, q\u00eb n\u00eb fund t\u00eb vitit 1915 e gjejm\u00eb shkoll\u00ebn shqipe, e cila \u00ebsht\u00eb nd\u00ebr t\u00eb parat n\u00eb Kosov\u00eb. Nx\u00ebn\u00ebsit e par\u00eb t\u00eb saj kan\u00eb qen\u00eb: Emin Badivuku, Musai i Ibrahim Ag\u00ebs, Aliu i Latif Ag\u00ebs, Fevziu i Mustaf\u00eb Ag\u00ebs, Ferat Ahmet Pika, Sylejman Popova (djali i Hysit), Maksut Xhafer Muharremi, Isaji i Ibrahim Ag\u00ebs, Hyzejr Hoti, Naim Jahja Bylykemini, Abdullah Begu, Besim Zejnullah Begu (Berisha), P\u00ebrtej Izet Badivuku, Jakup Hafuz Maxhuni, Alushi i Mahmut Begut, Bahtijar Begu, Ilijaz Badivuku, Hamdi Zajmi, Rizai i Latif Ag\u00ebs, Qazim Ali Riza, Haki Guxha, Sherif Isuf Gara dhe Ibush Fanda.<\/p>\n
Pas tre- kat\u00ebr muajsh, po me k\u00ebta nx\u00ebn\u00ebs u formua edhe trupa muzikore-frymore (orkestra frymore) e shkoll\u00ebs, e cila u pag\u00ebzua me emrin e Hasan Prishtin\u00ebs, i cili ishte nism\u00ebtar i saj dhe me mjetet e veta bleu veglat muzikore.<\/p>\n
T\u00eb mos harrojm\u00eb se ky apostull i arsimit shqip, n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, e kishte hapur edhe nj\u00eb shkoll\u00eb shqipe n\u00eb Polac t\u00eb Drenic\u00ebs, n\u00eb vatr\u00ebn e t\u00eb par\u00ebve t\u00eb vet.<\/p>\n
Takimi me Azem Galic\u00ebn<\/p>\n
Patriot\u00ebt shqiptar\u00eb, krahas \u00e7eljes s\u00eb shkollave n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe, u angazhuan edhe p\u00ebr organizimin e kryengritjeve p\u00ebr \u00e7lirim dhe pavar\u00ebsi komb\u00ebtare. K\u00ebshtu, n\u00eb ver\u00eb e vitit 1916, Hasan Prishtina dhe Azem Bejta, u takuan n\u00eb Vushtrri dhe p\u00ebr tri dit\u00eb rresht, biseduan dhe trajtuan shum\u00eb probleme madhore komb\u00ebtare. Si\u00e7 dihet, Azem Galica, prij\u00ebs ideor e shpirt\u00ebror e kishte Hasan Prishtin\u00ebn. Edhe Hasani, \u00e7do aksion luftarak e realizonte p\u00ebrmes trimit t\u00eb paepur, Azem Bejt\u00eb Galica.<\/p>\n
Nga ky moment u punua paralelisht n\u00eb dy fronte:<\/p>\n
1) N\u00eb hapjen e sa m\u00eb shum\u00eb shkollave shqipe, t\u00eb cilat do t\u00eb punojn\u00eb deri n\u00eb vitin 1918 dhe<\/p>\n
2) N\u00eb p\u00ebrgatitjen e nj\u00eb kryengritjeje t\u00eb armatosur me karakter gjith\u00ebkomb\u00ebtar.<\/p>\n
\u201cQeveria borgjeze e Jugosllavis\u00eb pati problem n\u00eb fillim (1918 e deri m\u00eb 1928) me L\u00ebvizjen Komb\u00ebtare Shqiptare me arm\u00eb, e cila ishte shkolla m\u00eb e avancuar p\u00ebr at\u00eb koh\u00eb p\u00ebr fitoren e liris\u00eb e udh\u00ebhequr nga Bajram Curri, Hasan Prishtina,. Azem Bejta e shum\u00eb t\u00eb tjer\u00eb\u201d.<\/p>\n
Se tash e tutje punohej me Program t\u00eb qart\u00eb shihet edhe n\u00eb takimin e Azem Galic\u00ebs me inspektorin e p\u00ebrgjithsh\u00ebm t\u00eb Beogradit, Mihajlo Ceroviqin, n\u00eb tetor t\u00eb vitit 1919, n\u00eb Fush\u00eb t\u00eb Zhabarit, ku, n\u00eb mesin e k\u00ebrkesave t\u00eb tij ishin edhe k\u00ebto: \u201dT\u00eb lejohet hapja e shkollave shqipe; gjuha shqipe t\u00eb jet\u00eb gjuh\u00eb zyrtare, dhe n\u00ebpun\u00ebsit e huaj t\u00eb z\u00ebvend\u00ebsohen me n\u00ebpun\u00ebs shqiptar\u00eb\u2026<\/p>\n
Themelimi i Komitetit \u201cMbrojtja Komb\u00ebtare e Kosov\u00ebs\u201d<\/p>\n
T\u00eb nxitur nga momentet historike, nj\u00eb grup intelektual\u00ebsh e patriot\u00ebsh, vendos\u00ebn t\u00eb krijonin nj\u00eb organizat\u00eb politike, e cila do ta organizonte popullin n\u00eb luft\u00eb p\u00ebr \u00e7lirim komb\u00ebtar. K\u00ebshtu, m\u00eb 1 maj 1918, intelektual\u00eb e patriot\u00eb t\u00eb shquar, n\u00ebn udh\u00ebheqjen e Hoxh\u00eb Kadriut (Kadri Lutfulla Prishtina 1978 \u2013 1925), ilegalisht u grumbulluan n\u00eb Shkod\u00ebr dhe formuan Komitetin me emrin \u201cMBROJTJA KOMB\u00cbTARE E KOSOV\u00cbS\u201d. N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb ky ishte vazhdim i \u201cKOMITETIT T\u00cb FSHEHT\u00cb\u201d, krijuar gjithashtu n\u00eb Shkod\u00ebr nga Hoxh\u00eb Kadriu, m\u00eb 1915.<\/p>\n
Komiteti, edhe pse selin\u00eb e kishte n\u00eb Shkod\u00ebr, kudo, q\u00eb nga jugu e deri n\u00eb veri, i kishte deg\u00ebt dhe n\u00ebndeg\u00ebt e veta. Ai kishte edhe organin e vet, gazet\u00ebn \u201cPOPULLI\u201d, t\u00eb cil\u00ebn e udh\u00ebhiqte Sali Nivica, e cila botohej n\u00eb Shkod\u00ebr. \u201cGazeta kreu nj\u00eb mision t\u00eb shenjt\u00eb, detyr\u00ebn e mbrojtjes s\u00eb idealeve komb\u00ebtare\u201d.<\/p>\n
N\u00eb koh\u00eb t\u00eb ndryshme, si an\u00ebtar\u00eb t\u00eb Komitetit punuan me vet\u00ebmohim luft\u00ebtar\u00ebt e L\u00ebvizjes Komb\u00ebtare Demokratike si: Hasan Prishtina, Bajram Curri, Sali Nivica, Hysni Curri, Bedri Peja (Pejani), Beshir (Beqir) Vokshi, Azem Galica, Avni Rrustemi, Elez Isufi, Aqif Pasha, Sotir Peci, Ragip e Qerim Begolli, Sotir Kolea, Kel Marubi, etj.<\/p>\n
M\u00eb 24 prill 1919, filluan t\u00eb shp\u00ebrndahen thirrjet p\u00ebr kryengritje. N\u00eb ato, pos tjerash, shkruhej \u201cV\u00ebllazen koha \u00e2sht tep\u00ebr me r\u00e2nd\u00ebsi.. S\u2019kemi asnji minut\u00eb p\u00ebr t\u00eb kap\u00ebrcye n\u00eb gjum\u00eb\u201d. Dita e fillimit t\u00eb kryengritjes u caktua dita e Sh\u00ebngjergjit, m\u00eb 6 maj 1919.<\/p>\n
Sinjalin p\u00ebr fillimin e kryengritjes s\u00eb p\u00ebrgjithshme n\u00eb Kosov\u00eb, q\u00eb m\u00eb shum\u00eb do t\u00eb njihet si Kryengritja e Llapush\u00ebs, e dhan\u00eb Azem dhe Shot\u00eb Galica n\u00eb Radishev\u00ebn legjendare. Edhe n\u00eb qendrat e tjera t\u00eb Kosov\u00ebs kishte filluar kryengritja n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb. N\u00eb Llapush\u00eb lufta kishte shp\u00ebrthyer shum\u00eb ashp\u00ebr. Atje udh\u00ebheqnin trimat e njohur Sadik Rama i Gjurgjevikut, Ramadan Shabani i Kijev\u00ebs dhe Beqir Rexha i K\u00ebrnic\u00ebs.<\/p>\n
Kryengritja p\u00ebrfshiu t\u00ebr\u00eb Kosov\u00ebn. Numri i kryengrit\u00ebsve arriti n\u00eb rreth 10.000 veta.<\/p>\n
N\u00eb dhjetor t\u00eb vitit 1919 dhe janar t\u00eb vitit 1920, Hasan Prishtina, kryesoi delegacionin, q\u00eb Komiteti \u201cMbrojtja Komb\u00ebtare Shqiptare\u201d d\u00ebrgoi n\u00eb Konferenc\u00ebn e Paqes n\u00eb Versaj\u00eb- Paris, p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar bashkimin e Kosov\u00ebs dhe t\u00eb viseve t\u00eb tjera shqiptare t\u00eb mbetura jasht\u00eb kufijve londinez\u00eb me shtetin komb\u00ebtar shqiptar.<\/p>\n
Ideologu kryesor i L\u00ebvizjes Ka\u00e7ake<\/p>\n
Hasan Prishtina p\u00ebr asnj\u00eb \u00e7ast nuk pushoi s\u00eb punuari p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjen komb\u00ebtare. Tashm\u00eb, ai ishte truri i L\u00ebvizjes Komb\u00ebtare Shqiptare. P\u00ebrkrah dy burrave t\u00eb m\u00ebdhenj t\u00eb kombit, dy drenicasve t\u00eb pandar\u00eb, Hasan Prishtin\u00ebs dhe Azem Galic\u00ebs, q\u00ebndronin edhe dy burr\u00ebresha sypatrembura, Igballe Prishtina dhe Shot\u00eb Galica. K\u00ebto bashk\u00ebshorte e bashk\u00ebluft\u00ebtare besnike, pos aksioneve luftarake, n\u00ebp\u00ebr fronte e beteja, ndihmonin edhe n\u00eb organizimin e p\u00ebrhapjes s\u00eb dituris\u00eb e t\u00eb gjuh\u00ebs amtare n\u00eb masat e gjera popullore. Sa e sa libra e abetare arrit\u00ebn t\u2019i shp\u00ebrndajn\u00eb an\u00eb e k\u00ebnd trojeve tona t\u00eb mbuluara nga terri i nat\u00ebs pes\u00ebshekullore aziatike.<\/p>\n
Lufta e Par\u00eb Bot\u00ebrore, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn mor\u00ebn pjes\u00eb 74 milion\u00eb ushtar\u00eb, mori fund n\u00eb n\u00ebntor t\u00eb vitit 1918. Ajo u kushtoi popujve 10 milion\u00eb t\u00eb vrar\u00eb, 21 milion\u00eb t\u00eb plagosur, af\u00ebr 8 milion\u00eb t\u00eb z\u00ebn\u00eb rob\u00ebr dhe 3.5 milion\u00eb invalid\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00eb t\u00eb luft\u00ebs.<\/p>\n
Secil\u00ebn dram\u00eb politike t\u00eb Evrop\u00ebs gjat\u00eb historis\u00eb (Luft\u00ebn ruso-turke, dy luft\u00ebrat ballkanike dhe Luft\u00ebn e Par\u00eb Bot\u00ebrore) Serbia e ekspansioniste i ka shfryt\u00ebzuar p\u00ebr zgjerimin e kufijve t\u00eb vet nga t\u00eb gjitha an\u00ebt. K\u00ebshtu, edhe krijimin e shtetit t\u00eb par\u00eb t\u00eb sllav\u00ebve t\u00eb jugut ajo e konsideronte si rast p\u00ebr t\u00eb shtrir\u00eb p\u00ebrfundimisht pushtetin e saj mbi Sllovenin\u00eb, Kroacin\u00eb, Bosnj\u00eb e Hercegovin\u00ebn dhe mbi territoret e tjera joserbe. \u00c7etat e liris\u00eb, t\u00eb udh\u00ebhequra nga Azem Bejt\u00eb Galica, e kuptuan se arm\u00ebt nuk duhet hequr nga supi. P\u00ebrkundrazi, ato duhej shtr\u00ebnguar edhe m\u00eb fuqish\u00ebm, duhej organizuar edhe m\u00eb mir\u00eb n\u00eb luft\u00eb kund\u00ebr nj\u00eb pushtuesi barbar e t\u00eb pam\u00ebshirsh\u00ebm. K\u00ebshtu, n\u00eb Drenic\u00eb ende valonte shqipja e lir\u00eb. Organet e pushtetit t\u00eb ri e kishin t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb dep\u00ebrtonin n\u00eb k\u00ebto vise sepse: \u201cAtje ekziston nj\u00eb \u00e7et\u00eb (\u00c7eta e Azem Bejt\u00eb Galic\u00ebs \u2013 v\u00ebrejtja e autorit, B.T.) me 50 \u2013 60 shqiptar\u00eb t\u00eb armatosur, e cila qysh n\u00eb fund t\u00eb tetorit (1918) shetiste dhe kontrollonte n\u00ebp\u00ebr terren duke i d\u00ebbuar kryetar\u00ebt e komunave q\u00eb i kishte vendosur pushteti serb, n\u00ebn moton: \u201cQysh ju mund t\u00eb vendosni pushtetin serb kur k\u00ebtu do t\u00eb jet\u00eb Shqip\u00ebri\u2026\u201d. Sipas mendimit t\u00eb na\u00e7allnikut t\u00eb Zve\u00e7anit, derisa kjo \u00e7et\u00eb nuk \u00e7armatoset, pushteti nuk mund t\u00eb hyj\u00eb n\u00eb Drenic\u00eb, respektivisht nuk mund t\u00eb ket\u00eb autoritet\u201d.<\/p>\n
Kryeministri largpam\u00ebs q\u00eb donte bashkim komb\u00ebtar e jo gjakderdhje v\u00ebllaz\u00ebrore<\/p>\n
Q\u00eb nga shpallja e Pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, m\u00eb 28 N\u00ebntor 1912, Hasan Prishtina ishte i brengosur p\u00ebr cop\u00ebtimin e Trojeve Etnike Shqiptare. L\u00ebri Kosov\u00ebn dhe trojet e tjera, q\u00eb p\u00ebrher\u00eb ishin t\u00eb gjakosura me pushtuesit grabitqar, por edhe kjo gjysm\u00eb Shqip\u00ebri ishte katandisur keq. Ruaje Zot Shqip\u00ebrin\u00eb nga shqiptar\u00ebt!- do t\u00eb lutej me plot t\u00eb drejt\u00eb mendjendrituri yn\u00eb, Faik Konica.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebto rrethana shqet\u00ebsuese, Hasan Prishtina, p\u00ebrpiqej t\u00eb b\u00ebj\u00eb \u00e7\u2019\u00ebsht\u00eb e mundur p\u00ebr t\u00eb shp\u00ebtuar nga Shqip\u00ebria gjysmake. M\u00eb 8 dhjetor 1921, K\u00ebshilli i Lart\u00eb ia besoi formimin e Qeveris\u00eb. Kryeministri i ri, me vizione t\u00eb qarta t\u00eb bashkimit komb\u00ebtar e formoi kabinetin e tij me k\u00ebt\u00eb p\u00ebrb\u00ebrje:<\/p>\n
1.Luigj Gurakuqi- minist\u00ebr i brendsh\u00ebm,<\/p>\n
2. Fan S Noli- minist\u00ebr i jasht\u00ebm,<\/p>\n
3. Zija Dibra- minist\u00ebr i luft\u00ebs,<\/p>\n
4. Hoxh\u00eb Kadriu- minist\u00ebr i drejt\u00ebsis\u00eb,<\/p>\n
5. Ko\u00e7o Tasi- minist\u00ebr i financave,<\/p>\n
6. Kristo Dako- minist\u00ebr i pun\u00ebve botore dhe<\/p>\n
7. Haki Tefiku- minist\u00ebr i Arsimit Publik.<\/p>\n
Mir\u00ebpo, kabineti i tij nuk u p\u00eblqye nga Ahmet Zogu dhe esadist\u00ebt, andaj q\u00eb t\u00eb mos vinte deri te gjakderdhja v\u00ebllaz\u00ebrore, ai t\u00ebrhiqet, duke dh\u00ebn\u00eb dor\u00ebheqje pas kat\u00ebr dit\u00ebsh. Zogu nuk u k\u00ebnaq me kaq. \u201cArmiq\u00ebsia e Zogut ndaj grupit prokosovar n\u00eb Shqip\u00ebri vazhdoi edhe pas periudh\u00ebs s\u00eb marrjes s\u00eb pushtetit, n\u00eb dhjetorin e vitit 1924. Ai i kishte premtuar Beogradit se do ta ndalonte Komitetin e Kosov\u00ebs; disa nga udh\u00ebheq\u00ebsit kryesor\u00eb t\u00eb k\u00ebtij Komiteti, si p\u00ebr shembull, Hasan Prishtina, ik\u00ebn n\u00eb Vjen\u00eb. Zogu arganizoi nj\u00eb atentat p\u00ebr ta vrar\u00eb at\u00eb n\u00eb Vjen\u00eb m\u00eb 1828, por pa sukses. Edhe Hasan Prishtina p\u00ebrgatiti nj\u00eb kund\u00ebratentat p\u00ebr t\u00eb vrar\u00eb Zogun, por edhe ai d\u00ebshtoi; pastaj po at\u00eb vit Hasan Prishtina u d\u00ebnua nga Zogu me vdekje, n\u00eb munges\u00eb\u201d. Pra, Ahmet Zogu vazhdoi ndjekjet dhe d\u00ebnimet e atdhetar\u00ebve shqiptar\u00eb, duke i shpallur si antikom\u00ebtar\u00eb. K\u00ebshtu, p\u00ebr vrasjen e Hasan Prishtin\u00ebs, u premtuan 2000 franga ari si shp\u00ebrblim. T\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn gj\u00eb e kishte b\u00ebr\u00eb edhe me Azem Galic\u00ebn, t\u00eb cilin e kishte d\u00ebnuar me vdekje, n\u00eb munges\u00eb.<\/p>\n
N\u00eb Zon\u00ebn Neutrale t\u00eb Junikut (1921- 1923)<\/p>\n
N\u00ebn presionin e Fuqive t\u00eb M\u00ebdha, dhe t\u00eb luft\u00ebrave t\u00eb pand\u00ebrprera n\u00eb Kosov\u00eb, n\u00eb muajin dhjetor 1921, u formua e ashtuquajtura \u201cZona Neutrale e Junikut\u201d.<\/p>\n
Kryengrit\u00ebsit, her\u00eb- her\u00eb, dilnin edhe jasht\u00eb territorit t\u00eb vet. K\u00ebshtu ngjau edhe n\u00eb fund t\u00eb vitit 1922, kur u vendos t\u00eb sulmoheshin forcat qeveritare zogiste. \u201cMbledhja u mbajt n\u00ebn udh\u00ebheqjen e Hasan Prishtin\u00ebs e t\u00eb Azem Galic\u00ebs. Para se t\u00eb niseshin p\u00ebr k\u00ebt\u00eb sulm, Hasan Prishtina para m\u00eb se 1200 kryengrit\u00ebsve te Kroni i Gjoc\u00ebs, n\u00eb Junik, mbajti nj\u00eb fjalim t\u00eb zjarrt\u00eb. Pas fjalimit kryengrit\u00ebsit menj\u00ebher\u00eb u hodh\u00ebn n\u00eb sulm, dhe qysh n\u00eb dit\u00ebt e para t\u00eb janarit 1923, ata mor\u00ebn Tropoj\u00ebn, mandej krejt Hasin, rrethuan qendr\u00ebn e prefektur\u00ebs-Krum\u00ebn, sulmuan forcat e xhandarm\u00ebris\u00eb n\u00eb Krahin\u00ebn e Nikaj- M\u00ebrturit dhe arrit\u00ebn deri n\u00eb breg t\u00eb Drinit. Luftimet m\u00eb t\u00eb rrepta q\u00eb u zhvilluan ato dit\u00eb, ishte sulmi rreth Krum\u00ebs q\u00eb u zhvillua nga dy drejtime. Nj\u00ebr\u00ebn an\u00eb e drejtoi Azem Galica, nd\u00ebrsa an\u00ebn tjet\u00ebr Sadik Rama\u201d.<\/p>\n
N\u00eb \u201cZon\u00ebn Neutrale t\u00eb Junikut\u201d(1921- 1923), me iniciativ\u00ebn e Hasan Prishtin\u00ebs, Bajram Currit dhe Azem Galic\u00ebs u hap shkolla p\u00ebr t\u00eb rritur. \u201cShkolla e katundit Golaj n\u00eb Has qe kthyer n\u00eb nj\u00eb \u201cshkoll\u00eb komitash\u201d. Atje, me pushk\u00ebn n\u00eb nj\u00ebr\u00ebn dor\u00eb e n\u00eb tjetr\u00ebn librin, shquhej midis luft\u00ebtar\u00ebve t\u00eb liris\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs sokolesha dhe komita e vjet\u00ebr komb\u00ebtare, Shota, e cila p\u00ebr gjasht\u00eb muaj mori d\u00ebftes\u00eb p\u00ebr klas\u00ebn e tret\u00eb. Ajo u thoshte shok\u00ebve: \u201cJeta pa dije \u00ebsht\u00eb si lufta pa arm\u00eb\u201d. \u00cbsht\u00eb p\u00ebr t\u00eb sh\u00ebnuar se p\u00ebr mbar\u00ebvajtjen e \u00c7et\u00ebs n\u00eb m\u00ebsime vazhdimisht interesoheshin vet\u00eb Hasan Prishtina e Azem Galica.<\/p>\n
Se Hasan Prishtina arsimin e kishte n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb v\u00ebmendjes tregon edhe Apeli i tij i fundit, i vitit 1931, d\u00ebrguar sekretarit t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm t\u00eb Shoqat\u00ebs s\u00eb Kombeve, Enrik Drumandit n\u00eb Rom\u00eb, i shkruan n\u00eb Vjen\u00eb, n\u00eb gjuh\u00ebn fr\u00ebnge, ku pika e par\u00eb u kushtohet shkollave shqipe: Af\u00ebr nj\u00eb milion shqiptar\u00eb t\u00eb banuar n\u00eb Kosov\u00eb dhe Maqedoni nuk kan\u00eb asnj\u00eb shkoll\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn e tyre amtare. Ju \u00ebsht\u00eb ndaluar t\u00eb themelojn\u00eb shkolla me mjete private\u201d.<\/p>\n
Pasi e b\u00ebri edhe nj\u00eb vit e ca n\u00ebp\u00ebr Mal\u00ebsi, Hasan Prishtina dhe disa atdhetar\u00eb t\u00eb taborit t\u00eb tij, largohen fare nga Shqip\u00ebria\u2026Edhe aktiviteti i tij n\u00eb ilegalitet, pati efekte pozitive. \u201cS\u00eb bashku me Bajram Currin punoi aktivisht n\u00eb p\u00ebrgatitjen e revolucionit t\u00eb 1924-\u00ebs. Nj\u00ebkoh\u00ebsisht mbante lidhje me \u00e7etat kryengrit\u00ebse kosovare nga t\u00eb cilat s\u2019e shk\u00ebputi kurr\u00eb v\u00ebmendjen, sepse i konsideronte t\u00eb domosdoshme p\u00ebr ekzistenc\u00ebn e l\u00ebvizjes komb\u00ebtare shqiptare n\u00eb Kosov\u00eb. Hasan Prishtina mendonte se ndryshimi i regjimit n\u00eb Tiran\u00eb do t\u00eb ndikonte p\u00ebr realizimin m\u00eb me me siguri t\u00eb kushteve p\u00ebr \u00e7lirimin e Kosov\u00ebs dhe viseve t\u00eb tjera shqiptare t\u00eb mbetura n\u00ebn zgjedh\u00ebn serbe\u201d.<\/p>\n
Atentati kobtar n\u00eb rrug\u00ebn \u00c7imisku n\u00eb Selanik<\/p>\n
Paralajm\u00ebrimi i Hasan Prishtin\u00ebs se Ahmet Zogu \u00ebsht\u00eb i d\u00ebmsh\u00ebm p\u00ebr kombin dhe vendin, andaj duhet q\u00ebruar nga faqja e dheut, doli i sakt\u00eb. Matjani i t\u00ebrbuar, nuk zgjodhi mjete e metoda p\u00ebr t\u00eb ardhur n\u00eb pushtet. Me p\u00ebrkrahjen e serb\u00ebve e mundi Qeverin\u00eb e brisht\u00eb t\u00eb Nolit dhe u v\u00ebrsul mbi atdhetar\u00ebt e v\u00ebrtet\u00eb. Hasan Prishtin\u00ebs po i thaheshin krah\u00ebt. M\u00eb nuk i kishte Azem Galic\u00ebn, trimin q\u00eb, p\u00ebr t\u00eb gjall\u00eb e kishte paralajm\u00ebruar e k\u00ebrc\u00ebnuar Ahmet Zogun dhe p\u00ebrkrah\u00ebsit e tij se, \u201cnji kime floku t\u00eb kres\u00eb me m\u2019ja luajt Hasan Prishtin\u00ebs e Bajram Currit, qe besa tan\u00eb bejler\u00ebt, bashk\u00eb me princin e tyne Zogun kam me i var\u00eb n\u00ebp\u00ebr rrug\u00eb!\u201d. Atij tashm\u00eb i mungonin: Avni Rustemi (1895 \u2013 1924), Luigj Gurakuqi (1879- 1925), Bajram Curri (1862- 1924)\u2026<\/p>\n
Jeta e atdhetarit t\u00eb madh shqiptar n\u00eb m\u00ebrgim po v\u00ebshtir\u00ebsohej dita- dit\u00ebs. N\u00eb gjurm\u00eb t\u00eb tij ishin l\u00ebshuar shum\u00eb shpirtshitur, t\u00eb cil\u00ebt e ndiqnin k\u00ebmba- k\u00ebmb\u00ebs. \u201cK\u00ebshtu, vet\u00ebm n\u00eb Vjen\u00eb, p\u00ebr vrasjen e Hasan Prishtin\u00ebs, d\u00ebrgohen, s\u00eb paku pes\u00eb atentator\u00eb q\u00eb dihen: Pjet\u00ebr Kallmeti (n\u00ebntor 1927), Ibrahim Lika- Lisi, Kruja (janar 1928), Hasan Sedi (shkurt 1928), Ibrahim Tabaku (prill 1928) e ndoshta, diku n\u00eb at\u00eb koh\u00eb, edhe Hasan Kosova\u201d. Kjo edhe e detyronte q\u00eb shpesh t\u2019i nd\u00ebrronte vendbanimet, por jo edhe bindjet dhe q\u00ebndrimet. Kudo q\u00eb shkonte, n\u00eb Gjermani, n\u00eb Franc\u00eb etj. punonte dhe vepronte n\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb \u00e7\u00ebshtjes komb\u00ebtare. Z\u00ebri i tij, p\u00ebrmes Memorandumeve e peticioneve t\u00eb ndryshme, dep\u00ebrtoi edhe n\u00eb Lidhjen e Kombeve. Sa ishte n\u00eb Paris fati e goditi pam\u00ebshirsh\u00ebm. Atje i vdiq bashk\u00ebshortja dhe bashk\u00ebveprimtarja, Igballe Prishtina. Ky qe grushti m\u00eb i r\u00ebnd\u00eb i jet\u00ebs p\u00ebr k\u00ebt\u00eb vigan t\u00eb pap\u00ebrkulur.<\/p>\n
S\u00eb fundi, i lodhur, i m\u00ebrzitur, i vetmuar, i demoralizuar dhe i thyer shpirt\u00ebrisht, u d\u00ebbua nga Vjena dhe u vendos n\u00eb Selanik, n\u00eb banes\u00ebn ku jetonin e \u00ebma dhe i v\u00ebllai, Ymeri. Ishte mesi i vitit 1933. Pas po e ndiqte edhe hija e tradhtis\u00eb. Spiuni i regjur, Ibrahim \u00c7elo nga Resnja e Maqedonis\u00eb, i cili kishte mbi gjasht\u00eb muaj q\u00eb po e p\u00ebrcillte, e nuhati dhe e gjeti edhe k\u00ebtu. Si\u00e7 duket ai kishte informacione t\u00eb sakta dhe erdhi pik\u00ebrisht ato dit\u00eb kur Hasani ishte larguar nga banesa e t\u00eb v\u00ebllait dhe ishte vendosur n\u00eb nj\u00eb banes\u00eb..<\/p>\n
M\u00eb 14 gusht 1933, n\u00eb rrug\u00ebn \u00c7imisku t\u00eb Selanikut, derisa po sh\u00ebtiste, Ibrahim \u00c7elo i doli Hasan Prishtin\u00ebs pas shpine dhe e q\u00eblloi me kat\u00ebr plumba. Trimi e kishte par\u00eb, por i kishte besuar. E pagoi me kok\u00eb sinqeritetin e tij prej atdhetari besnik.<\/p>\n
Krismat e k\u00ebtij atentati jehuan larg e larg. Reagimet qen\u00eb t\u00eb ndryshme. Tirana dhe Beogradi vrasjen e festuan si fitore t\u00eb madhe. Kjo tregon se sa i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm ishte Hasan Prishtina.<\/p>\n
\u201cHasan Prishtina pati nj\u00eb jet\u00eb me shum\u00eb peripeci. Armiqt\u00eb politik\u00eb i b\u00ebn\u00eb kat\u00ebr her\u00eb atentate, dy her\u00eb e burgos\u00ebn pushtuesit serb\u00eb e bullgar\u00eb dhe gjasht\u00eb her\u00eb u d\u00ebnua me vdekje (xhonturqit nj\u00eb her\u00eb, Esat Toptani nj\u00eb her\u00eb, serb\u00ebt nj\u00eb her\u00eb, qeveria e Ahmet Zogut tri her\u00eb\u201d.<\/p>\n
P\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb, emri dhe vepra e t\u00eb madhit Hasan Prishtina, i cili, p\u00ebrve\u00e7 veprimtaris\u00eb s\u00eb bujshme politike, njihet edhe si autor i shum\u00eb artikujsh dhe i nj\u00eb p\u00ebrmbledhjeje kujtimesh p\u00ebr Kryengritjen antiosmane t\u00eb vitit 1912, sikur mbet\u00ebn n\u00ebn tisin e harres\u00ebs. Madje- madje, deri n\u00eb vitet e 6o-ta vet\u00eb shteti shqiptar dhe historiografia e politizuar e konsideronte si nj\u00eb reaksionar dhe tradhtar t\u00eb atdheut.<\/p>\n
N\u00eb vitin 1977, me nj\u00eb ceremoni zyrtare, eshtrat e tij u soll\u00ebn nga Selaniku n\u00eb Shqip\u00ebri. Ata u varros\u00ebn n\u00eb Varrezat e D\u00ebshmor\u00ebve, n\u00eb Kuk\u00ebs, n\u00eb qytetin e Heroin\u00ebs Shot\u00eb Galica. Me dekret presidencial nr. 435, dat\u00eb 26.01.1993, atdhetari dhe luft\u00ebtari Hasan Prishtina \u00ebsht\u00eb dekoruar me Urdhrin e Liris\u00eb t\u00eb Klasit t\u00eb Par\u00eb, me k\u00ebt\u00eb motivacion:\u201dUdh\u00ebheq\u00ebs dhe organizator i shquar i kryengritjeve gjith\u00ebkomb\u00ebtare p\u00ebr pavar\u00ebsin\u00eb q\u00eb soll\u00ebn krijimin e shtetit shqiptar n\u00eb vitin 1912\u201d.<\/p>\n
N\u00eb Kosov\u00eb puna q\u00ebndroi m\u00eb ndryshe. Patriotin demokrat, Hasan Prishtina, populli e mbajti n\u00eb mendje e n\u00eb zem\u00ebr, sado q\u00eb pushteti antipopullor sllavo-komunist e anatemoi dhe e ndaloi dhunsh\u00ebm. Emri dhe bustet e tij n\u00ebp\u00ebr shkolla e institucione t\u00eb tjera ishin caqe t\u00eb vandal\u00ebve mesjetar\u00eb t\u00eb stepave karpatiane.<\/p>\n
Sot \u00ebsht\u00eb koha q\u00eb kjo figur\u00eb e shquar dhe e nderuar komb\u00ebtare, t\u00eb vler\u00ebsohet drejt dhe t\u2019i jepet vendi i merituar n\u00eb histori e n\u00eb Altarin e Pavdek\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Nga Bedri TAHIRI Hasan Prishtina u lind n\u00eb Vushtrri, m\u00eb 27 shtator 1873. Deri m\u00eb 1908 \u00ebsht\u00eb quajtur Hasan Berisha-Polaci, gjegj\u00ebsisht Hasan Vu\u00e7it\u00ebrna, kurse prej k\u00ebsaj date, kur zgjidhet deputet i Prishtin\u00ebs, n\u00ebnshkruhet Hasan Prishtina. F\u00ebmij\u00ebria e tij dallonte nga ajo e moshatar\u00ebve t\u00eb vet. Familja e tij q\u00ebndronte mir\u00eb ekonomikisht. Axha i Hasanit e […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1687,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"footnotes":""},"categories":[10,14,4,19],"tags":[],"yoast_head":"\n