{"id":14498,"date":"2019-07-25T21:28:21","date_gmt":"2019-07-25T19:28:21","guid":{"rendered":"http:\/\/redaktori.com\/?p=14498"},"modified":"2019-07-25T21:28:21","modified_gmt":"2019-07-25T19:28:21","slug":"letrat-sekrete-te-e-heminguejt","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/redaktori.com\/?p=14498","title":{"rendered":"Letrat sekrete t\u00eb E. Heminguejt"},"content":{"rendered":"
\n

Gjasht\u00eb dekada m\u00eb von\u00eb dosjet e libraris\u00eb dhe muzeut \u201cXhon F. Kenedi\u201d n\u00eb Boston, q\u00eb mbajn\u00eb mij\u00ebra letra dhe dokumente t\u00eb Ernest Heminguej-it, jan\u00eb hapur. Prej m\u00eb shum\u00eb se dy jav\u00ebsh i jan\u00eb n\u00ebnshtruar procesit t\u00eb restaurimit. Specialist\u00ebt kan\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb synim: \u201ct\u2019i shp\u00ebtojn\u00eb nga degradimi\u201d.<\/span><\/p>\n

E gjitha kjo ndodh gjasht\u00eb dekada pas largimit nga jeta t\u00eb shkrimtarit t\u00eb njohur. Ky proces restaurimi, ka nxjerr\u00eb n\u00eb pah edhe t\u00eb path\u00ebna t\u00eb Heminguej-it. Mes atyre q\u00eb i kan\u00eb shkruar letra jan\u00eb edhe figura t\u00eb njohura t\u00eb Hollivudit si Ingrid Bergman dhe Marlene Dietrich, shkrimtari F. Scott Fitzgerald dhe Gertude Stein, por edhe botuesi i tij, Max Perkins.<\/p>\n

N\u00eb nj\u00ebr\u00ebn nga letrat e gjetura e t\u00eb restauruara \u00ebsht\u00eb edhe ajo e aktores Ingrid Bergman, e cila n\u00eb vitin 1950 i ka shkruar Heminguej-it nga Roma e Italis\u00eb.<\/p>\n

\u201cDo t\u00eb kujtoj njer\u00ebz si ju dhe do ta harroj pjes\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb bot\u00ebs\u201d, kishte shkruar aktorja n\u00eb letr\u00ebn drejtuar shkrimtarit. Restaurimi i letrave po b\u00ebhet n\u00eb nj\u00eb laborator n\u00eb New England. Myku, kak\u00ebrdhit\u00eb e minjve dhe lag\u00ebshtia jan\u00eb paraqitur gjithmon\u00eb si problem p\u00ebr Bibliotek\u00ebn dhe Muzeun JFK n\u00eb Boston, e cila kishte tentuar t\u00eb ruante nga d\u00ebmtimi letrat t\u00eb cilat po prisheshin.<\/p>\n

T\u00eb nxjerra nga kutit\u00eb ku jan\u00eb ruajtur, aty kan\u00eb qen\u00eb mij\u00ebra letra t\u00eb cilat jan\u00eb d\u00ebrguar p\u00ebr n\u00eb Qendr\u00ebn e Konservimit t\u00eb Dokumenteve, baza e s\u00eb cil\u00ebs ndodhet n\u00eb verilindje t\u00eb Andover. Qendra \u00ebsht\u00eb nj\u00eb organizat\u00eb jofitimprur\u00ebse, e cila ka marr\u00eb n\u00eb dor\u00eb edhe procesin e gjetjes s\u00eb letrave t\u00eb tjera q\u00eb mund t\u00eb jen\u00eb n\u00eb bibliotek\u00eb. Kjo qend\u00ebr ka restauruar edhe letra t\u00eb Abraham Lincoln dhe t\u00eb George Washington.<\/p>\n

Walter Newman, drejtor i qendr\u00ebs, ka th\u00ebn\u00eb se q\u00ebllimi i k\u00ebtij projekti \u00ebsht\u00eb mbi t\u00eb gjitha ndalja e degradimit t\u00eb letrave t\u00eb shkrimtarit. Ekspert\u00ebt e qendr\u00ebs kan\u00eb k\u00ebrkuar 18 muaj koh\u00eb q\u00eb krejt puna e p\u00ebrzgjedhjes s\u00eb letrave t\u00eb p\u00ebrfundoj\u00eb. Drejtuesja e k\u00ebtij grupi t\u00eb ekspert\u00ebve, Claire Grund, ka th\u00ebn\u00eb se ekipi po mundohet q\u00eb fillimisht t\u00eb b\u00ebj\u00eb nj\u00eb p\u00ebrzgjedhje t\u00eb letrave. Deri m\u00eb tani n\u00eb procesin e restaurimit kan\u00eb hyr\u00eb m\u00eb shum\u00eb se gjysma e 7 mij\u00eb e 500 letrave.<\/p>\n

Ndon\u00ebse jo t\u00eb gjitha paraqesin t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn shkall\u00eb d\u00ebmtimi, \u00ebsht\u00eb p\u00ebrllogaritur q\u00eb kostoja mund t\u00eb shkoj\u00eb deri n\u00eb 5 mij\u00eb dollar\u00eb secila. Sipas ekspert\u00ebve, p\u00ebrfundimi i procesit t\u00eb restaurimit mund t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb deri n\u00eb tre vjet pun\u00eb dhe pritet t\u00eb kushtoj\u00eb n\u00eb total rreth 300 mij\u00eb dollar\u00eb.<\/p>\n

\u00cbsht\u00eb hapur edhe nj\u00eb fondacion p\u00ebr t\u00eb mund\u00ebsuar sigurimin e mjeteve, i cili menaxhohet nga biblioteka dhe muzeu JFK. Si kan\u00eb mb\u00ebrritur letrat e tij n\u00eb k\u00ebt\u00eb muze? Edhe pse Presidenti Kennedy dhe shkrimtari nuk ishin takuar asnj\u00ebher\u00eb, ai kishte shprehur vler\u00ebsimin e tij p\u00ebr Heminguej-in dhe veprat.<\/p>\n

N\u00eb vitin 1961 ata e ftuan t\u00eb ishte pjes\u00eb e p\u00ebrurimit t\u00eb bibliotek\u00ebs, por shkrimtari ishte shum\u00eb s\u00ebmur\u00eb dhe nuk mundte t\u00eb udh\u00ebtonte. Pas vet\u00ebvrasjes s\u00eb tij m\u00eb 1961, shum\u00eb vepra, dor\u00ebshkrime, letra dhe objekte t\u00eb tjera t\u00eb shkrimtarit mbet\u00ebn n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e tij Finca Vigia n\u00eb Kub\u00eb, t\u00eb cil\u00ebn e kishte braktisur gjat\u00eb revolucionit t\u00eb Fidel Kastros.<\/p>\n

Ishte pik\u00ebrisht Presidenti amerikan, q\u00eb i kishte mund\u00ebsuar Mary, gruas s\u00eb kat\u00ebrt t\u00eb Heminguej-it nj\u00eb udh\u00ebtim drejt Kub\u00ebs p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb dokumentet e shkrimtarit dhe pasurin\u00eb e tij.<\/p>\n

Ajo takoi Fidel Kastron, i cili e lejoi q\u00eb ajo t\u00eb merrte koleksionin e tij, n\u00eb k\u00ebmbim t\u00eb dhurimit t\u00eb vil\u00ebs. Mary i ngarkoi ato n\u00eb nj\u00eb anije q\u00eb udh\u00ebtoi nga Havana p\u00ebr n\u00eb Tampa. Let\u00ebrk\u00ebmbimet jan\u00eb dor\u00ebzuar n\u00eb Boston rreth 40 vjet m\u00eb par\u00eb, si nj\u00eb dhurat\u00eb e vejush\u00ebs s\u00eb Heminguej-it p\u00ebr librarin\u00eb presidenciale.<\/p>\n

Nj\u00ebkoh\u00ebsisht, dokumente gjenden edhe n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e tij muze n\u00eb Kub\u00eb, ku rreth tre vite m\u00eb par\u00eb, thuhej se studiuesit kuban\u00eb dhe t\u00eb huaj do t\u00eb kishin mund\u00ebsi t\u00eb eksploronin mes dokumenteve t\u00eb panjohura t\u00eb shkrimtarit, t\u00eb cilat ishin restauruar dhe digjitalizuar.<\/p>\n

Mes dokumenteve gjenden edhe dor\u00ebshkrime t\u00eb tilla si epilogu i romanit \u201cP\u00ebr k\u00eb bien kambanat\u201d, si edhe nj\u00eb kopje e skenarit t\u00eb filmit \u201cPlaku dhe deti\u201d, bazuar mbi librin e tij t\u00eb njohur. T\u00eb tjera dokumente interesante kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me faktin se sipas studiuesve konfirmojn\u00eb hipotezat e hedhura mbi pranin\u00eb e n\u00ebndet\u00ebseve gjermane q\u00eb furnizoheshin me naft\u00eb n\u00eb brigjet e Kub\u00ebs gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore. V\u00ebllimi i par\u00eb q\u00eb p\u00ebrmban letrat e Heminguej-it, q\u00eb p\u00ebrfshin korrespondenc\u00ebn nga viti 1907-1922, \u00ebsht\u00eb botuar nga Universiteti i Kembrixhit n\u00eb vjesht\u00eb t\u00eb vitit 2011.<\/p>\n

\u201cErnest Heminguej ishte nj\u00eb let\u00ebrshkrues i rregullt dhe projekti i publikimit t\u00eb tyre p\u00ebrfshin rreth 16 v\u00ebllime t\u00eb cilat do t\u00eb p\u00ebrmbajn\u00eb rreth 6 mij\u00eb letra t\u00eb siguruara nga 250 burime t\u00eb ndryshme\u201d, ka th\u00ebn\u00eb Spanier, profesor anglishteje dhe drejtuesi i projektit p\u00ebr botimin e letrave t\u00eb shkrimtarit.<\/p>\n

\u201cN\u00eb kontrast me p\u00ebrpik\u00ebrin\u00eb e tij prej mjeshtri q\u00eb vihet re n\u00eb veprat e shkrimtarit, letrat e Heminguej-it jan\u00eb spontane, jo formale dhe t\u00eb mbushura plot p\u00ebrshkrime. Ai ishte nj\u00eb v\u00ebzhgues shum\u00eb i mpreht\u00eb i epok\u00ebs ku jetoi, ndaj edhe letrat e tij, ashtu si librat, jan\u00eb nj\u00eb rr\u00ebfim p\u00ebr shekullin e XX\u201d.<\/p>\n

<\/div>\n<\/div>\n