Nga Helen Fletlej<\/p>\n
A e keni menduar ndonj\u00ebher\u00eb, se si kan\u00eb marr\u00eb emrat e tyre muajt e vitit? Nd\u00ebrsa sh\u00ebnojm\u00eb kalimin e dit\u00ebve, jav\u00ebve dhe muajve, pak nga ne do t\u00eb ndalen ndonj\u00ebher\u00eb t\u00eb pyesin, se nga vjen aktualisht sistemi yn\u00eb aktual i ndarjes s\u00eb koh\u00ebs. N\u00eb fakt, kalendari yn\u00eb modern \u00ebsht\u00eb disa mij\u00ebra vite i vjet\u00ebr, q\u00eb n\u00eb koh\u00ebn e Perandoris\u00eb s\u00eb lasht\u00eb Romake.<\/p>\n
Edhe pas r\u00ebnies s\u00eb Perandoris\u00eb Romake, kalendari romak p\u00ebrdorej ende n\u00ebp\u00ebr territoret e saj t\u00eb m\u00ebparshme gjat\u00eb Mesjet\u00ebs s\u00eb hershme. Megjith\u00ebse disa detaje kan\u00eb ndryshuar, sistemi yn\u00eb modern kalendarik \u00ebsht\u00eb thjesht nj\u00eb version i k\u00ebtij kalendari t\u00eb lasht\u00eb, dhe trash\u00ebgimia jon\u00eb romake ka form\u00ebsuar m\u00ebnyr\u00ebn se si flasim p\u00ebr datat dhe koh\u00ebn. Ja se si mor\u00ebn emrat e tyre muajt e vitit.<\/p>\n
Janari<\/p>\n
Muaji i par\u00eb n\u00eb kalendarin perandorak romak, \u00ebsht\u00eb em\u00ebrtuar sipas emrit t\u00eb Per\u00ebndis\u00eb Janus. Ky hyjni i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm romak, ishte Per\u00ebndia i Zanafill\u00ebs s\u00eb gj\u00ebrave, dhe zakonisht p\u00ebrfaq\u00ebsohej nga 2 dy fytyra, nj\u00ebra q\u00eb sheh para dhe tjetra pas.<\/p>\n
Janusi ishte gjithashtu Zoti i portave dhe kalimeve, prandaj kishte kuptim q\u00eb ai t\u00eb zgjidhet p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuar kalimin nga nj\u00ebri vit n\u00eb tjetrin. Dita e par\u00eb e janarit, ishte fillimi i Vitit t\u00eb Ri, kur do t\u00eb kremohet edhe festa e Janusit, duke shk\u00ebmbyer dhurata t\u00eb \u00ebmbla si fiqt\u00eb ose mjalti. \u00cbmb\u00eblsirat \u00a0digjeshin n\u00eb altar, si nj\u00eb ofert\u00eb p\u00ebr Per\u00ebndin\u00eb.<\/p>\n
Shkurti<\/p>\n
Ky muaj merr emrin nga \u2018februa\u2019, nj\u00eb festival i purifikimit, q\u00eb mendohej se d\u00ebbonte shpirtrat e k\u00ebqij nga qyteti i Rom\u00ebs. N\u00eb dit\u00ebn e 15-t\u00eb t\u00eb muajit, do t\u00eb zhvilloheshin nj\u00eb seri ritesh n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb Rom\u00ebn, shum\u00eb prej t\u00eb cilave p\u00ebrfshinin sakrifica ose rituale n\u00eb form\u00eb paradash.<\/p>\n
Ky festival njihej edhe si Luperkalia, dhe historiani romak Plutarku raporton se shum\u00eb t\u00eb rinj n\u00eb k\u00ebt\u00eb dit\u00eb, do t\u00eb parakalonin n\u00ebp\u00ebr qytet t\u00eb zhveshur, duke u sht\u00ebrnguar duart grave dhe f\u00ebmij\u00ebve q\u00eb ishin rreshtuar an\u00ebs rrug\u00ebve. Kjo mendohet se shmangte shpirtrat e k\u00ebqij, dhe madje mund t\u2019i ndihmoj\u00eb grat\u00eb t\u00eb ngjizin ose t\u00eb lindin f\u00ebmij\u00eb.<\/p>\n
Marsi<\/p>\n
Marsi \u00ebsht\u00eb em\u00ebrtuar sipas Marsit, Per\u00ebndis\u00eb romake t\u00eb Luft\u00ebs. Mendohet q\u00eb ky muaj sh\u00ebnonte fillimin e periudh\u00ebs kur ushtria romake do t\u00eb p\u00ebrgatitej p\u00ebr sezonin e ardhsh\u00ebm t\u00eb fushatave ushtarake. Prandaj, ishte e r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb kremtohej Per\u00ebndia i Luft\u00ebs n\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb, dhe marsi ishte nj\u00eb periudh\u00eb ritualesh dhe festash, q\u00eb do t\u00eb siguronin sukses ushtarak.<\/p>\n
Fillimisht, marsi ishte muaji i par\u00eb n\u00eb kalendarin romak, i cili n\u00eb at\u00eb koh\u00eb kishte vet\u00ebm 10 muaj. Megjithat\u00eb, p\u00ebr t\u00eb parandaluar konfuzionin mbi datat, u shtuan edhe dy muaj (janari dhe shkurti), dhe fillimi i vitit u zhvendos n\u00eb janar. Kalendari Julian, (i prodhuar nga reformat e Jul \u00c7ezarit n\u00eb shekullin I para Krishtit), \u00ebsht\u00eb versioni i kalendarit romak, nga i cili rrjedh edhe sistemi yn\u00eb modern i datave.<\/p>\n
Prilli<\/p>\n
Prilli \u00ebsht\u00eb em\u00ebrtuar pas muajit romak Aprillis, i p\u00ebrdorur si em\u00ebr p\u00ebr muajin e kat\u00ebrt n\u00eb kalendarin romak. Megjithat\u00eb, ka disa teori mbi origjin\u00ebn e k\u00ebtij emri. Nj\u00eb nga idet\u00eb m\u00eb t\u00eb njohura, \u00ebsht\u00eb se Aprillis lidhet me fjal\u00ebn latine \u201daperire\u201d, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb \u201ct\u00eb hapet\u201d.<\/p>\n
Prilli \u00ebsht\u00eb muaji kur nisin t\u00eb \u00e7elin lulet, dhe pranvera vjen me lul\u00ebzimin e saj t\u00eb plot\u00eb, prandaj ka edhe k\u00ebt\u00eb em\u00ebr t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb. Megjithat\u00eb, t\u00eb tjer\u00eb besojn\u00eb se prilli \u00ebsht\u00eb em\u00ebrtuar sipas Af\u00ebrdit\u00ebs, per\u00ebndesh\u00ebs greke t\u00eb dashuris\u00eb dhe bukuris\u00eb. Ekuivalenti romak i Af\u00ebrdit\u00ebs, Venusi, kremtohej tradicionalisht n\u00eb prill, ndaj shum\u00eb njer\u00ebz besojn\u00eb se \u201cprilli\u201d u trash\u00ebgua fillimisht nga emri grek Af\u00ebrdit\u00eb.<\/p>\n
Maji<\/p>\n
Maj, muaji ku toka fillon t\u00eb jap\u00eb frytet e saj, \u00ebsht\u00eb em\u00ebrtuar pas per\u00ebndesh\u00ebs greke t\u00eb tok\u00ebs, Maia. Ajo ishte per\u00ebndesh\u00eb e pjelloris\u00eb dhe boll\u00ebkut, prandaj \u00ebsht\u00eb e lidhur me k\u00ebt\u00eb sezon t\u00eb ngroht\u00eb dhe t\u00eb bollsh\u00ebm. Por poeti romak Ovid, ofroi nj\u00eb sugjerim tjet\u00ebr p\u00ebr etimologjin\u00eb e k\u00ebtij muaji.<\/p>\n
Ai argumentoi se emri latin p\u00ebr majin, vjen nga termi \u201cmaiores\u201d, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb \u201ct\u00eb moshuarit\u201d, dhe q\u00eb ishte n\u00eb kontrast me emrin qershor, q\u00eb vinte nga \u201ciuniores\u201d, ose \u201ct\u00eb rinjt\u00eb\u201d. Nd\u00ebrsa kjo etimologji e pazakont\u00eb, \u00ebsht\u00eb sigurisht nj\u00ebra nga mund\u00ebsit\u00eb, ka pak prova t\u00eb tjera q\u00eb t\u00eb sugjerojn\u00eb se k\u00ebshtu i mor\u00ebn emrat e tyre maji dhe qershori.<\/p>\n
Qershori<\/p>\n
Qershori \u00ebsht\u00eb muaji kur bie mesdita, dhe lidhet me nj\u00eb nga hyjnit\u00eb m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb Panteonit Romak. Juno, gruaja e Jupiterit, kremtohet n\u00eb qershor, dhe i jep emrin e saj k\u00ebtij muaji t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm. Juno njihej edhe si per\u00ebndesh\u00eb e martes\u00ebs dhe n\u00eb kultur\u00ebn romake, fundi i qershorit shihej si nj\u00eb koh\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht e mbar\u00eb p\u00ebr dasma. Megjithat\u00eb, martesa para dat\u00ebs 15 s\u00eb k\u00ebtij muaji, cil\u00ebsohej si nj\u00eb shenj\u00eb e keqe dhe zakonisht shmangej.<\/p>\n
Korriku<\/p>\n
\u00cbsht\u00eb muaji i par\u00eb n\u00eb kalendarin romak, q\u00eb \u00ebsht\u00eb em\u00ebrtuar sipas nj\u00eb personazhi historik: perandorit romak Jul \u00c7ezari. Reformat e tij, pat\u00ebn nj\u00eb efekt t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm n\u00eb kalendarin romak, jo m\u00eb pak sepse ai kishte nj\u00eb muaj t\u00eb t\u00ebr\u00eb q\u00eb mori emrin e tij. Korriku fillimisht quhet \u201cquintilis\u201d, pasi qe muaji i pest\u00eb n\u00eb kalendarin tradicional romak. Sidoqoft\u00eb, pas vrasjes s\u00eb \u00c7ezarit n\u00eb vitin 44 Para Krishtit, ky muaj mori emrin e tij, pasi ishte edhe muaji i lindjes s\u00eb tij.<\/p>\n
Gushti<\/p>\n
Pasardh\u00ebsi i Jul \u00c7ezarit, Oktaviani, nuk donte q\u00eb t\u00eb kalohej nga babai i tij adoptues, ndaj muaji pasues n\u00eb kalendarin romak u em\u00ebrtua me emrin e tij. Oktaviani u ngjit n\u00eb pushtet, p\u00ebr t\u2019u b\u00ebr\u00eb perandori i par\u00eb i Rom\u00ebs, dhe n\u00eb at\u00eb moment ai ndryshoi emrin e tij n\u00eb August, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb \u201ci shenjt\u00ebruar\u201d ose \u201ci nderuar\u201d.<\/p>\n
Augusti e em\u00ebrtoi k\u00ebt\u00eb muaj sipas emrit t\u00eb vet, si pjes\u00eb e strategjis\u00eb s\u00eb tij t\u00eb auto-propagand\u00ebs. Duke e mish\u00ebruar veten n\u00eb kalendarin romak, do t\u00eb ishte e pamundur q\u00eb dikush t\u00eb harronte, se sa i madh ishte ai n\u00eb realitet. Megjith\u00ebse shum\u00eb udh\u00ebheq\u00ebs t\u00eb tjer\u00eb romak\u00eb u p\u00ebrpoq\u00ebn t\u00eb futeshin n\u00eb kalendar, asnj\u00ebri prej tyre nuk e arriti k\u00ebt\u00eb, dhe Jul \u00c7ezari dhe Augusti mbeten t\u00eb vetmit individ\u00eb njer\u00ebzor\u00eb q\u00eb p\u00ebrkujtohen n\u00eb muajt e vitit.<\/p>\n
Shtator \u2013 Dhjetor<\/p>\n
Muajt \u200b\u200be mbetur n\u00eb kalendarin romak, kan\u00eb nj\u00eb etimologji m\u00eb pak interesante. Ato jan\u00eb thjesht em\u00ebrtime numerike, sipas sistemit fillestar 10-mujor q\u00eb ishte n\u00eb fuqi para reformave t\u00eb Julianit. Shtatori vjen nga termi latin \u201cseptem\u201d, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb shtat\u00eb; tetor nga \u201cocto\u201d, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb tet\u00eb; N\u00ebntori nga \u201cnovem\u201d, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb n\u00ebnt\u00eb; dhe dhjetor nga \u201cdecem\u201d, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb dhjet\u00eb.<\/p>\n
VintageNews \u2013 Bota.al<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Nga Helen Fletlej A e keni menduar ndonj\u00ebher\u00eb, se si kan\u00eb marr\u00eb emrat e tyre muajt e vitit? Nd\u00ebrsa sh\u00ebnojm\u00eb kalimin e dit\u00ebve, jav\u00ebve dhe muajve, pak nga ne do t\u00eb ndalen ndonj\u00ebher\u00eb t\u00eb pyesin, se nga vjen aktualisht sistemi yn\u00eb aktual i ndarjes s\u00eb koh\u00ebs. N\u00eb fakt, kalendari yn\u00eb modern \u00ebsht\u00eb disa mij\u00ebra vite […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1437,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"footnotes":""},"categories":[10,3,14,15,18],"tags":[],"yoast_head":"\n