Pallati i Topkapit, pran\u00eb ngushtic\u00ebs s\u00eb Bosforit, \u00ebsht\u00eb d\u00ebshmi e lavdive m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha por edhe tragjedive po t\u00eb tilla, n\u00eb historin\u00eb e Perandoris\u00eb Osmane. Aktualisht ai \u00ebsht\u00eb nj\u00eb muze, por m\u00eb pak se 100 vjet m\u00eb par\u00eb, ishte rezidenca e nj\u00eb sulltani, haremit, dhe shum\u00eb prej shoq\u00ebruesve t\u00eb tij. Pallati u nd\u00ebrtua n\u00eb Stamboll gjat\u00eb viteve 1466-1478, nga sulltan Mehmeti II.<\/p>\n
Pas pushtimit t\u00eb qytetit n\u00eb vitin 1453, ai kishte nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb vend t\u00eb ri p\u00ebr t\u00eb jetuar dhe sunduar perandorin\u00eb. Topkapi u ngrit n\u00eb krye t\u00eb rr\u00ebnojave t\u00eb lashta t\u00eb l\u00ebna nga perandor\u00ebt bizantin\u00eb. Dhe kjo, pasi osman\u00ebt donin t\u00eb shiheshin si nj\u00eb vazhdim\u00ebsi e lavdis\u00eb s\u00eb pushtetit t\u00eb lasht\u00eb, dhe jo si krijues t\u00eb nj\u00eb pushteti t\u00eb ri.<\/p>\n
N\u00eb fund t\u00eb shekullit XV-t\u00eb, pallati u b\u00eb vendbanimi kryesor i sulltan\u00ebve. N\u00eb turqisht, \u201cTopkapi\u201d\u2019 do t\u00eb thot\u00eb \u201cPorta e Topave\u201d. Emri i pallatit vjen nga topat e m\u00ebdhenj, q\u00eb shfaqen jasht\u00eb portave t\u00eb tij. Ata u p\u00ebrdor\u00ebn gjat\u00eb pushtimit t\u00eb qytetit. M\u00eb 3 prill 1924, u vendos q\u00eb Pallati Topkapi t\u00eb transformohet n\u00eb nj\u00eb muze.<\/p>\n
Ai ishte muzeu i par\u00eb i Republik\u00ebs s\u00eb Turqis\u00eb. Pallati \u00ebsht\u00eb i vendosur n\u00eb zem\u00ebr t\u00eb qytetit, pran\u00eb xhamive t\u00eb famshme, si Sulejmanije dhe Xhamis\u00eb Blu, pran\u00eb Bosforit. Shum\u00eb nga nd\u00ebrtesat prej druri u zhduk\u00ebn, ose u z\u00ebvend\u00ebsuan nga ato m\u00eb t\u00eb reja, por tiparet kryesore arkitekturore t\u00eb pallatit jan\u00eb po ato.<\/p>\n
Tre rezidencat e sulltanit<\/p>\n
Fillimisht n\u00eb pallat banonin rreth 700-800 njer\u00ebz, por p\u00ebrgjat\u00eb shekujve numri i tyre u rrit n\u00eb 5.000 persona. Pallati ka tre pjes\u00eb kryesore: Pallati i Vjet\u00ebr, Pallati i Ri, dhe Pallati Jilldiz. Ajo q\u00eb njihet si Topkapi \u00ebsht\u00eb Pallati i Ri. Pallati i Vjet\u00ebr, ishte nd\u00ebrtimi i par\u00eb n\u00eb qytetin e sapo pushtuar.<\/p>\n
Ai u d\u00ebmtua nga nj\u00eb zjarr n\u00eb vitin 1514, dhe pas asaj ngjarje shumica e njer\u00ebzve shkuan t\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb Pallatin e Ri. I vjetri u restaurua dhe u rind\u00ebrtua pjes\u00ebrisht, por zjarri e shkat\u00ebrroi edhe nj\u00eb her\u00eb gjat\u00eb sundimit t\u00eb sulltanit Abdylaziz, i cili sundoi gjat\u00eb viteve 1861-1876.<\/p>\n
K\u00ebt\u00eb her\u00eb, n\u00eb vend t\u00eb pallatit u ngrit rezidenca e komandantit t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm.<\/p>\n
Sot, ajo godin\u00eb p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb Universitetit t\u00eb Stambollit. Nd\u00ebrtimi i Pallatit t\u00eb Ri, nisi nga Mehmeti II, dhe ishte shum\u00eb m\u00eb luksoz. Rezidenca e dominonte peizazhin p\u00ebrreth, dhe p\u00ebrmbante nd\u00ebrtesa shtet\u00ebrore, pavionet e k\u00ebnaq\u00ebsis\u00eb, banjot turke, punishtet e ndryshme, kuzhinat, lagjet rezidenciale etj.<\/p>\n
E gjith\u00eb jeta private dhe politike e sulltanit, ishte e p\u00ebrqendruar n\u00eb k\u00ebt\u00eb vend. Udh\u00ebheq\u00ebsi<\/p>\n
takohej aty me k\u00ebshilltar\u00ebt e tij, kremtonte betejat q\u00eb kishin futuar ushtar\u00ebt e tij, dhe b\u00ebnte plane strategjike. Me kalimin e koh\u00ebs, ai u shnd\u00ebrrua nd\u00ebrkoh\u00eb n\u00eb nj\u00eb qend\u00ebr e jet\u00ebs familjare dhe kultur\u00ebs lokale.<\/p>\n
N\u00eb shekullin e 18-t\u00eb, n\u00eb zon\u00ebn e Beshiktashit n\u00eb Stamboll, u nd\u00ebrtua nj\u00eb pallat i ri. Ishte nj\u00eb pallat veror, p\u00ebr sulltan Selimin III (1789 \u2013 1807). Sulltan Mahmudi II (1808-1839), q\u00eb kishte d\u00ebshir\u00eb t\u00eb dilte jasht\u00eb oborrit t\u00eb mbipopulluar me njer\u00ebz, kaloi shum\u00eb koh\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb pallat. Pallati Jilldiz, ishte nj\u00eb oaz i v\u00ebrtet\u00eb p\u00ebr sundimtarin, nj\u00eb vend ku ai mund t\u00eb pushonte edhe pa u largua nga kryeqyteti. Megjithat\u00eb, kjo ide u ndryshua nga sulltani Abdylhamiti II, i cili e vendosi atje t\u00eb gjith\u00eb oborrin e tij.<\/p>\n
Zemra e Haremit<\/p>\n
Haremi, ishte nj\u00eb sht\u00ebpi p\u00ebr qindra gra dhe f\u00ebmij\u00ebt e tyre. Ai ishte edhe vendi ku jetonin princat, derisa mbushnin 16 vje\u00e7. Grat\u00eb e harem\u00ebve osman\u00eb, merrnin arsimimin m\u00eb t\u00eb mir\u00eb, dhe punonin p\u00ebr t\u00eb menaxhuar financat e pallatit. Emri \u201cHarem\u201d\u2019 do t\u00eb thot\u00eb n\u00eb arabisht \u201ci ndaluar\u201d.<\/p>\n
Shumica e njer\u00ebzve, nuk mund t\u00eb hynin n\u00eb at\u00eb hap\u00ebsir\u00eb. Fillimisht, haremi ishte i ndar\u00eb nga pallati i sulltanit. Situata ndryshoi kur nj\u00eb grua e bukur dhe inteligjente, vodhi zemr\u00ebn e sulltan Sulejmanit t\u00eb Madh\u00ebrish\u00ebm.<\/p>\n
Ajo lindi n\u00eb territorin e kontrolluar nga Mbret\u00ebria e Polonis\u00eb, dhe quhej Aleksandra, por sulltani e quajti at\u00eb Hyrrem (E d\u00ebrguar). Ajo ishte e krishter\u00eb, dhe donte t\u00eb krijonte nj\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb me sulltanin, por p\u00ebr t\u00eb arritur synimin, kishte nevoj\u00eb edhe p\u00ebr pak fat.<\/p>\n
Sikurse shkruan n\u00eb librin e tij Endrju Kolt: \u201dKur nj\u00eb zjarr shkaktoi d\u00ebme t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb Pallatin e Vjet\u00ebr, ajo shfryt\u00ebzoi rastin p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar leje q\u00eb t\u00eb jetonte n\u00eb Pallatin e Ri \u2013 i njohur nga ne si Topkapi \u2013 qendra e jet\u00ebs politike dhe oborri i sulltanit, ku ai kishte gjithashtu nj\u00eb apartament.<\/p>\n
Ajo morri me vete nj\u00eb turm\u00eb eunuk\u00ebsh, t\u00eb zinj dhe t\u00eb bardh\u00eb, dhe sh\u00ebrb\u00ebtor\u00ebt; dhe pasi u vendos, q\u00ebndroi gjat\u00eb gjith\u00eb koh\u00ebs. Haremi dhe shteti nuk ishin m\u00eb t\u00eb ndar\u00eb; pasojat e k\u00ebsaj ishin katastrofike\u201d.<\/p>\n
Qendra e pushtetit n\u00eb Harem, ndodhej n\u00eb apartamentet e Valides s\u00eb sulltanit. Valideja, ishte N\u00ebna Mbret\u00ebresha, dhe ajo ishte zonja e par\u00eb e Haremit Perandorak Osman. Gruaja q\u00eb drejtonte haremin, mund t\u00eb ishte n\u00ebna ose gruaja e nj\u00eb sulltani. Validja e par\u00eb e madhe ishte Sulltanesha Hyrrem, por \u00ebsht\u00eb e nevojshme t\u00eb p\u00ebrmenden edhe gra si Sulltanesha Nurbanu, bashk\u00ebshortja e Selimit II dhe Sulltanesha Kosem, gruaja e sulltan Ahmetit I. T\u00eb gjitha k\u00ebto gra ishin t\u00eb plotfuqishme, dhe kishin aft\u00ebsi q\u00eb i mund\u00ebsuan shum\u00ebfishimin e t\u00eb ardhurave t\u00eb krijuara nga haremi.<\/p>\n
Nj\u00eb jet\u00eb e re p\u00ebr Pallatin Topkapi<\/p>\n
Pallati Topkapi, ka nj\u00eb bibliotek\u00eb dhe arkiv\u00eb mbres\u00ebl\u00ebn\u00ebse, q\u00eb p\u00ebrmban nj\u00eb koleksion prej rreth 300.000 dokumentash arkivore. Kopshtet e Topkapit, jan\u00eb t\u00eb mbushura me bim\u00eb t\u00eb ndryshme si zambak\u00ebt e ujit, tr\u00ebndafilat, tulipan\u00ebt etj, dhe jan\u00eb ende t\u00eb lidhura me tradit\u00ebn otomane.<\/p>\n
Kur Pallati Topkapi u b\u00eb nj\u00eb muze, ai ishte p\u00ebrher\u00eb t\u00eb par\u00eb n\u00eb histori, n\u00eb dispozicion t\u00eb vizitor\u00ebve.<\/p>\n
Muzeu p\u00ebrmban shum\u00eb thesare, t\u00eb l\u00ebna nga njer\u00ebz q\u00eb kan\u00eb jetuar atje, para m\u00eb shum\u00eb se 400 vjet\u00ebsh. P\u00ebrve\u00e7 portreteve, bizhuve dhe sendeve personale q\u00eb i p\u00ebrkisnin sulltan\u00ebve dhe familjeve t\u00eb tyre, ekspozita e muzeut p\u00ebrmban reliket e shenjta \u2013 duke p\u00ebrfshir\u00eb objekte q\u00eb lidhen me profetin Muhamed.<\/p>\n
Pallati Topkapi, mir\u00ebpret aktualisht turist\u00eb gjat\u00eb gjith\u00eb vitit. Ai \u00ebsht\u00eb shnd\u00ebrruar n\u00eb nj\u00eb qend\u00ebr t\u00eb njohurive mbi Perandoris\u00eb Osmane, dhe nj\u00eb vend relaksues p\u00ebr njer\u00ebzit q\u00eb d\u00ebshirojn\u00eb t\u00eb imagjinojn\u00eb, se si duhet t\u00eb ket\u00eb qen\u00eb dikur jeta n\u00eb k\u00ebt\u00eb pallat madh\u00ebshtor.<\/p>\n
Ancient Origins \u2013 Bota.al<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Pallati i Topkapit, pran\u00eb ngushtic\u00ebs s\u00eb Bosforit, \u00ebsht\u00eb d\u00ebshmi e lavdive m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha por edhe tragjedive po t\u00eb tilla, n\u00eb historin\u00eb e Perandoris\u00eb Osmane. Aktualisht ai \u00ebsht\u00eb nj\u00eb muze, por m\u00eb pak se 100 vjet m\u00eb par\u00eb, ishte rezidenca e nj\u00eb sulltani, haremit, dhe shum\u00eb prej shoq\u00ebruesve t\u00eb tij. Pallati u nd\u00ebrtua n\u00eb Stamboll […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13117,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"footnotes":""},"categories":[10,3,14,15,18],"tags":[],"yoast_head":"\n