{"id":12066,"date":"2019-05-18T21:19:15","date_gmt":"2019-05-18T19:19:15","guid":{"rendered":"http:\/\/redaktori.com\/?p=12066"},"modified":"2019-05-18T21:19:15","modified_gmt":"2019-05-18T19:19:15","slug":"stefan-cvajg-shahu-loja-bardhezi-per-mendjet-me-ngjyra","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/redaktori.com\/?p=12066","title":{"rendered":"Stefan Cvajg: Shahu, loja bardhezi p\u00ebr mendjet me ngjyra!"},"content":{"rendered":"<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">Gjith\u00eb jet\u00ebn time m\u00eb kan\u00eb ngjallur interes monoman\u00ebt, t\u00eb cil\u00ebt i sundon ideja e nj\u00eb pasioni t\u00eb vet\u00ebm, sepse sa m\u00eb t\u00eb kufizuar t\u00eb jen\u00eb njer\u00ebzit, aq m\u00eb tep\u00ebr i afrohen infinitit.<\/span><span id=\"more-15078\"><\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">Stefan Cvajg<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">Shahu \u00ebsht\u00eb nj\u00eb loj\u00eb strategjike q\u00eb luhet nga dy lojtar\u00eb n\u00eb nj\u00eb fush\u00eb shahu. Kjo e fundit p\u00ebrb\u00ebhet nga tet\u00eb rreshta dhe tet\u00eb kolona, gjithsej jan\u00eb 64 katror\u00eb t\u00eb zinj dhe t\u00eb bardh\u00eb. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb nga loj\u00ebrat m\u00eb t\u00eb njohura n\u00eb bot\u00eb, e luajtur nga miliona njer\u00ebz n\u00eb sht\u00ebpi, klube, n\u00eb internet, n\u00eb korrespondenc\u00eb dhe n\u00eb turne t\u00eb shumt\u00eb. \u00c7do lojtar ka nga 16 gur\u00eb: nj\u00eb mbret, nj\u00eb mbret\u00ebresh\u00eb, dy torra, dy oficer\u00eb, dy kuaj dhe tet\u00eb ushtar\u00eb. Secili gur l\u00ebviz n\u00eb drejtime t\u00eb ndryshme. Gur\u00ebt p\u00ebrdoren p\u00ebr t\u00eb sulmuar dhe p\u00ebr t\u00eb kapur gur\u00ebt e tjer\u00eb t\u00eb kund\u00ebrshtarit. Objektivi i loj\u00ebs \u00ebsht\u00eb \u201cshah mat\u201d, kur mbreti i lojtarit tjet\u00ebr \u00ebsht\u00eb n\u00ebn k\u00ebrc\u00ebnimin e pashmangsh\u00ebm t\u00eb kapjes. Loja mund t\u00eb fitohet edhe nga dor\u00ebzimi i vullnetsh\u00ebm i nj\u00ebrit prej lojtar\u00ebve, gj\u00eb q\u00eb ndodh zakonisht kur shum\u00eb gur\u00eb jan\u00eb humbur, ose kur shah mati \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb i pashmangsh\u00ebm. Nj\u00eb rezultat tjet\u00ebr i pranuesh\u00ebm i loj\u00ebs \u00ebsht\u00eb dhe barazimi, n\u00eb t\u00eb cilin asnj\u00eb prej lojtar\u00ebve nuk fiton. Kursi i loj\u00ebs \u00ebsht\u00eb i ndar\u00eb n\u00eb tri faza: hapja, zhvillimi dhe mbyllja e loj\u00ebs. Vilhem Steinitz \u00ebsht\u00eb i pari kampion i shahut, i nderuar n\u00eb vitin 1886. Kampioni aktual \u00ebsht\u00eb indiani Vis\u00ebanathan Anand. Ekzistojn\u00eb shum\u00eb kampionate bot\u00ebrore shahu, si p\u00ebr shembull ai fem\u00ebror, p\u00ebr t\u00eb rinj, i zot\u00ebrinjve (ku marrin pjes\u00eb persona mbi 60 vje\u00e7) n\u00eb korrespondenc\u00eb, n\u00eb internet dhe kampionati i shahut t\u00eb shpejt\u00eb. Ka shum\u00eb variante t\u00eb shahut me rregulla, figura dhe me tabela t\u00eb ndryshme. Loja e shahut \u00ebsht\u00eb programuar p\u00ebr t\u2019u luajtur n\u00eb kompjuter q\u00eb prej gjysm\u00ebs s\u00eb dyt\u00eb t\u00eb shekullit t\u00eb 20. Kompjuteri \u201cDeep Blue\u201d \u00ebsht\u00eb i pari q\u00eb mundi kampionin bot\u00ebror t\u00eb shahut Geri Kasparov n\u00eb vitin 1997. Rregullat zyrtare t\u00eb shahut vendosen nga Federata Bot\u00ebrore e Shahut dhe gjenden t\u00eb publikuara n\u00eb libra apo rregullore t\u00eb nxjerra prej saj. N\u00eb rreshtin e par\u00eb t\u00eb tabel\u00ebs nga t\u00eb dyja an\u00ebt vendosen torrat, kuajt, oficer\u00ebt, mbreti dhe mbret\u00ebresha, nd\u00ebrsa n\u00eb rreshtin e dyt\u00eb t\u00eb gjith\u00eb ushtar\u00ebt. Lojtari i par\u00eb q\u00eb l\u00ebviz \u00ebsht\u00eb ai q\u00eb ka zgjedhur fush\u00ebn e bardh\u00eb, pas l\u00ebvizjes fillestare \u00e7do lojtar l\u00ebviz nga nj\u00eb her\u00eb. Gur\u00ebt l\u00ebvizen pavar\u00ebsisht n\u00ebse katrori \u00ebsht\u00eb i z\u00ebn\u00eb apo jo, kur ky \u00ebsht\u00eb i z\u00ebn\u00eb at\u00ebher\u00eb guri i kund\u00ebrshtarit kapet dhe del nga loja. Lojtar\u00ebt l\u00ebvizin n\u00ebp\u00ebr fush\u00eb duke \u201cngr\u00ebn\u00eb\u201d figurat e nj\u00ebri-tjetrit. Asnj\u00ebri prej tyre nuk \u00ebsht\u00eb i detyruar t\u00eb b\u00ebj\u00eb l\u00ebvizje q\u00eb ta v\u00ebn\u00eb mbretin n\u00eb rrezik. N\u00ebse nj\u00ebri prej lojtar\u00ebve nuk ka m\u00eb l\u00ebvizje t\u00eb mundshme, at\u00ebher\u00eb loja mbaron. Secili gur shahu ka l\u00ebvizjen e tij t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb. Loja e shahut mund t\u00eb luhet edhe n\u00ebn kontrollin e koh\u00ebs, k\u00ebt\u00eb e p\u00ebrdorin zakonisht klubet ose profesionist\u00ebt e shahut. N\u00ebse nj\u00ebrit prej lojtar\u00ebve i mbaron koha p\u00ebrpara se loja t\u00eb p\u00ebrfundoj\u00eb, ai humbet. Gjat\u00ebsia e loj\u00ebs varion nga shtat\u00eb or\u00eb p\u00ebr loj\u00ebrat e r\u00ebnd\u00ebsishme, deri n\u00eb tridhjet\u00eb minuta ose nj\u00eb or\u00eb p\u00ebr loj\u00ebrat normale. Akoma m\u00eb i shkurt\u00ebr \u00ebsht\u00eb \u201cshahu i shpejt\u00eb\u201d, me nj\u00eb mund\u00ebsi kohore nga 3-15 minuta p\u00ebr lojtar. N\u00eb turnet\u00eb e shahut, p\u00ebrdoren or\u00ebt q\u00eb jan\u00eb t\u00eb ndara n\u00eb dy pjes\u00eb, duke treguar sesa koh\u00eb i ka mbetur secilit lojtar. Q\u00ebllimi i loj\u00ebs s\u00eb shahut \u00ebsht\u00eb marrja e figur\u00ebs s\u00eb mbretit t\u00eb kund\u00ebrshtarit. Taktikat e shahut jan\u00eb l\u00ebvizje n\u00eb koh\u00eb t\u00eb shkurt\u00ebr, por q\u00eb llogarisin veprimet n\u00eb t\u00eb ardhmen e af\u00ebrt t\u00eb kund\u00ebrshtarit. Aft\u00ebsia p\u00ebr t\u00eb formuluar taktika t\u00eb suksesshme varet nga inteligjenca dhe p\u00ebrqendrimi i lojtarit. Gjat\u00eb hartimit t\u00eb strategjis\u00eb, lojtari duhet t\u00eb marr\u00eb n\u00eb konsiderat\u00eb jo vet\u00ebm veprimet e mundshme t\u00eb kund\u00ebrshtarit, por edhe vler\u00ebn e gur\u00ebve n\u00eb loj\u00eb, kontrollin e qendr\u00ebs dhe gur\u00ebve ky\u00e7 p\u00ebr fitoren, sigurin\u00eb e mbretit, dhe struktur\u00ebn e ushtar\u00ebve. Vlera e gur\u00ebve ndryshon n\u00eb var\u00ebsi t\u00eb titullit q\u00eb mban secili prej tyre, p\u00ebr shembull ushtar\u00ebt vlejn\u00eb nj\u00eb pik\u00eb, oficer\u00ebt dhe kuajt tri pik\u00eb, torrat pes\u00eb pik\u00eb dhe mbret\u00ebresha n\u00ebnt\u00eb pik\u00eb. Mbreti ka vler\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe nga t\u00eb gjith\u00eb, n\u00ebse ai kapet, at\u00ebher\u00eb loja mbaron. Nj\u00eb tjet\u00ebr fakt me r\u00ebnd\u00ebsi n\u00eb loj\u00ebn e shahut \u00ebsht\u00eb edhe struktura e ushtar\u00ebve n\u00eb tabel\u00eb. Kjo struktur\u00eb form\u00ebson strategjin\u00eb e lojtar\u00ebve dhe mund\u00ebsin\u00eb e tyre p\u00ebr t\u00eb fituar.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">Historia e shahut<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">Mendohet ta k\u00ebt\u00eb origjin\u00ebn nga India Veriper\u00ebndimore gjat\u00eb Perandoris\u00eb Gupta, e cila n\u00eb shekullin e gjasht\u00eb njihej si Chaturanga. Ajo p\u00ebrb\u00ebhej nga kat\u00ebr divizione ushtarake: k\u00ebmb\u00ebsoria, kalor\u00ebsia, elefant\u00ebt dhe chariotry (lloj transporti me kafsh\u00eb), t\u00eb cilat respektivisht i p\u00ebrkasin ushtar\u00ebve, kuajve, oficer\u00ebve dhe torrave. Sipas historian\u00ebve, fillesat e shahut gjenden n\u00eb Perandorin\u00eb Kushan n\u00eb Afganistanin e lasht\u00eb, ku fjala shah ka kuptimin e nj\u00eb fosili t\u00eb gjall\u00eb. Prova m\u00eb e hershme e shahut gjendet n\u00eb Persi rreth vitit 600, ku loja quhej \u201cchatrang\u201d. Chatrang u huazua nga mysliman\u00ebt pas pushtimit t\u00eb Persis\u00eb prej tyre n\u00eb vitet 633-644, nga ku u quajt \u201cshatranj\u201d, por emrat e gur\u00ebve nuk u ndryshuan dhe shumica mbet\u00ebn me origjin\u00eb persiane. Secili nga shtetet q\u00eb e adoptoi k\u00ebt\u00eb loj\u00eb i dha asaj nj\u00eb em\u00ebr t\u00eb p\u00ebrshtatsh\u00ebm p\u00ebr vendin ku luhej, n\u00eb Europ\u00eb mbizot\u00ebroi z\u00ebvend\u00ebsimi nga fjala persiane \u201cshah\u201d q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb mbret, n\u00eb \u201cchess\u201d. Tregtar\u00ebt e Lindjes mb\u00ebrrit\u00ebn n\u00eb portet europiane me gur\u00ebt oriental\u00eb t\u00eb mbretit t\u00eb shahut, p\u00ebrpara se ata t\u00eb sillnin loj\u00ebn e plot\u00eb. Loja u p\u00ebrhap n\u00eb Europ\u00ebn Per\u00ebndimore dhe Rusi n\u00eb fillim t\u00eb shekullit t\u00eb n\u00ebnt\u00eb. N\u00eb vitin 1000, loja e shahut ishte shp\u00ebrndar\u00eb n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb Europ\u00ebn. Rregullat e loj\u00ebs filluan t\u00eb ndryshojn\u00eb n\u00eb vitin 1200 nga Europa Jugore, duke marr\u00eb ngadal\u00eb form\u00ebn q\u00eb kan\u00eb sot. Ato u formuan plot\u00ebsisht n\u00eb shekullin 19, n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn sesi shahu luhet sot n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn. Nga shekulli 10 deri n\u00eb shekullin 15, mbret\u00ebresha u b\u00eb guri m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm i loj\u00ebs, duke z\u00ebvend\u00ebsuar k\u00ebshtu figur\u00ebn e vezirit. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye e gjejm\u00eb shpesh t\u00eb quajtur shahun modern si \u201cShahu i mbret\u00ebresh\u00ebs\u201d.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">Librat p\u00ebr teorin\u00eb e shahut filluan t\u00eb shkruhen n\u00eb shekullin e 15. Autor\u00eb t\u00eb shumt\u00eb nga Spanja, Italia, Greqia dhe vende t\u00eb tjera, kan\u00eb shkruar analiza dhe teori t\u00eb shumta p\u00ebr m\u00ebnyr\u00ebn sesi shahu duhet t\u00eb luhet apo fitohet. Turneu i par\u00eb i shahut u mbajt n\u00eb Lond\u00ebr n\u00eb vitin 1851 dhe u organizua nga kryetari p\u00ebr shahun n\u00eb Angli. Ky turne u fitua nga gjermani Adolf Andersen, i cili shquhej p\u00ebr mjesht\u00ebrin\u00eb n\u00eb shah, p\u00ebr mendjen brilante dhe p\u00ebr energjin\u00eb e sulmit, e cila m\u00eb pas u njoh si strategji. Pol M\u00ebrfi ishte nj\u00eb lojtar i ri shahu, i cili fitoi ndaj t\u00eb gjith\u00eb kund\u00ebrshtar\u00ebve t\u00eb tij profesionist\u00eb. Karriera e M\u00ebrfit shquhej p\u00ebr kombinimin brilant t\u00eb sulmit dhe mbrojtjes, p\u00ebr aft\u00ebsin\u00eb e tij t\u00eb jasht\u00ebzakonshme n\u00eb p\u00ebrgatitjen e sulmeve t\u00eb befasishme. Vilhem Steinitz e revolucionarizoi loj\u00ebn duke shpjeguar sesi t\u00eb shmanget dob\u00ebsia e pozicioneve t\u00eb ndryshme dhe si t\u00eb v\u00ebrehet kjo dob\u00ebsi n\u00eb pozicionet e kund\u00ebrshtarit. Nd\u00ebrmjet luft\u00ebrave bot\u00ebrore, strategjit\u00eb e shahut u zhvilluan edhe m\u00eb shum\u00eb nga \u201chipermodernist\u00ebt\u201d. K\u00ebta filluan ta kontrollonin qendr\u00ebn e fush\u00ebs s\u00eb shahut jo m\u00eb me ushtar\u00eb t\u00eb thjesht\u00eb, duke e sulmuar kund\u00ebrshtarin n\u00eb pik\u00ebn e tij t\u00eb dob\u00ebt.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">Titujt n\u00eb shah jan\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm dhe t\u00eb shumt\u00eb, n\u00eb var\u00ebsi edhe t\u00eb kategorive p\u00ebr t\u00eb cilat b\u00ebhet fjal\u00eb. \u201cMjesht\u00ebr i madh\u201d \u00ebsht\u00eb titulli m\u00eb i lart\u00eb q\u00eb nj\u00eb lojtar shahu mund t\u00eb mbaj\u00eb. P\u00ebrpara se Federata Bot\u00ebrore e Shahut t\u00eb mund t\u2019i jap\u00eb nj\u00eb lojtari k\u00ebt\u00eb titull ai duhet t\u00eb jet\u00eb klasifikuar n\u00eb sistemin ELO t\u00eb num\u00ebrimit t\u00eb pik\u00ebve t\u00eb nj\u00eb shahisti. \u201cMjesht\u00ebr nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u201d, p\u00ebr t\u2019u kualifikuar p\u00ebr k\u00ebt\u00eb titull duhet q\u00eb lojtari t\u00eb k\u00ebt\u00eb t\u00eb pakt\u00ebn 2400 pik\u00eb n\u00eb sistemin ELO t\u00eb pik\u00ebve. \u201cMjesht\u00ebr i federat\u00ebs\u201d, p\u00ebr k\u00ebt\u00eb titull lojtari duhet t\u00eb k\u00ebt\u00eb mbledhur 2300 pik\u00eb p\u00ebr arritjet e tij n\u00eb federat\u00eb. \u201cMjesht\u00ebr kandidat\u201d, \u00ebsht\u00eb titull i p\u00ebraf\u00ebrt me \u201cMjeshtrin e federat\u00ebs\u201d, por hierarki m\u00eb posht\u00eb k\u00ebtij, p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb k\u00ebt\u00eb titull duhen t\u00eb pakt\u00ebn 2200 pik\u00eb. Titujt jan\u00eb t\u00eb hapur p\u00ebr meshkujt dhe femrat. Titujt si \u201cMjesht\u00ebr i madh\u201d merren edhe nga femrat q\u00eb prej vitit 1978. N\u00eb vitin 2011 num\u00ebrohen rreth 1363 \u201cMjesht\u00ebr t\u00eb m\u00ebdhenj\u201d dhe 3153 \u201cMjesht\u00ebr nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb\u201d. Tre vendet me numrin m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb \u201cMjesht\u00ebrve t\u00eb m\u00ebdhenj\u201d jan\u00eb 208 Rusia, 78 Ukraina dhe 76 Gjermania.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">Psikologjia e shahut<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">N\u00eb tezat e tij, Ardian de Groot tregon se mjesht\u00ebrit e shahut mund t\u00eb perceptojn\u00eb shum\u00eb shpejt tiparet kryesore t\u00eb nj\u00eb pozicioni. Sipas studiuesit, kjo aft\u00ebsi e shpejt\u00eb perceptimi arrihet si pasoj\u00eb e viteve t\u00eb t\u00ebra praktik\u00eb e studim. De Groot ka provuar se mjesht\u00ebrit n\u00eb shah mund t\u00eb memorizojn\u00eb pozicionet e gur\u00ebve t\u00eb treguar vet\u00ebm p\u00ebr pak sekonda. Kjo aft\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb mbajtur mend nuk \u00ebsht\u00eb thjesht\u00eb e lidhur me aft\u00ebsit\u00eb n\u00eb shah, por edhe p\u00ebr shkak se kur mjesht\u00ebrit e shahut p\u00ebrballen me nj\u00eb rregullim t\u00eb \u00e7far\u00ebdosh\u00ebm t\u00eb nj\u00eb fushe shahu, ata e lidhin at\u00eb pamje me qindra e mij\u00ebra kujtime ekuivalente t\u00eb m\u00ebparshme. Kur pozicionet e loj\u00ebs jan\u00eb kopjuar nga nj\u00eb loj\u00eb e caktuar, t\u00eb cil\u00ebn mjesht\u00ebrit e njohin, at\u00ebher\u00eb pozicionet e gur\u00ebve regjistrohen n\u00eb tru automatikisht. T\u00eb tjera k\u00ebrkime shkencore i referohen shahut si st\u00ebrvitje e mendjes dhe si zhvillim i dituris\u00eb. Talenti dhe praktika ecin s\u00eb bashku kur bie fjala p\u00ebr shahun. Shkenc\u00ebtar\u00ebt diskutojn\u00eb nd\u00ebrmjet tyre faktin se a \u00ebsht\u00eb e mjaftueshme nj\u00eb praktik\u00eb e madhe p\u00ebr t\u00eb arritur nivele t\u00eb larta n\u00eb shah, apo gjenit\u00eb e deritanish\u00ebm t\u00eb shahut e kan\u00eb pasur aft\u00ebsi t\u00eb lindur m\u00ebnyr\u00ebn sesi ata arrinin t\u00eb fitonin.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">Shahu dhe inteligjenca<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">Pavar\u00ebsisht supozimit t\u00eb lidhjes mes performanc\u00ebs n\u00eb shah dhe inteligjenc\u00ebs s\u00eb p\u00ebrgjithshme, k\u00ebrkuesit deri m\u00eb tani kan\u00eb d\u00ebshtuar n\u00eb konfirmimin e k\u00ebsaj hipoteze. Nj\u00eb studim i vitit 2006 zbuloi se nuk kishte ndonj\u00eb dallim t\u00eb madh mes inteligjenc\u00ebs s\u00eb personave q\u00eb luanin shum\u00eb mir\u00eb shah dhe njer\u00ebzve normal\u00eb. P\u00ebr k\u00ebto dhe shum\u00eb arsye deri m\u00eb tani, performanca n\u00eb shah \u00ebsht\u00eb e lidhur m\u00eb tep\u00ebr me eksperienc\u00ebn sesa me ndonj\u00eb inteligjenc\u00eb gjeniale t\u00eb fshehur. Shahist\u00ebt profesionist\u00eb \u00ebsht\u00eb vler\u00ebsuar se kan\u00eb t\u00eb regjistruar n\u00eb kujtes\u00ebn e tyre 10,000-300,000 modele pozicionesh shahu. Nj\u00eb studim i vitit 2007, i cili studionte lojtar\u00ebt e rinj t\u00eb shahut n\u00eb Britani zbuloi se f\u00ebmij\u00ebt m\u00eb t\u00eb zgjuar prireshin t\u00eb kishin nivel m\u00eb t\u00eb ul\u00ebt t\u00eb aft\u00ebsive n\u00eb shah. Rezultatet shpjegoheshin prej faktit se kishte nj\u00eb lidhje t\u00eb zhdrejt\u00eb mes inteligjenc\u00ebs dhe praktik\u00ebs. Studimi k\u00ebshillonte se praktika \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb ngjall m\u00eb shum\u00eb aft\u00ebsi t\u00eb mira n\u00eb shah, sesa vet\u00ebm inteligjenca e lindur.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">Shahu dhe \u00e7menduria<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">Shahu e st\u00ebrvit mendjen deri n\u00eb cakun e gjenialitetit, pastaj duket se e gremis at\u00eb n\u00eb \u00e7menduri. Shahisti i shquar Bobi Fisher konsiderohet prej shum\u00eb personave si lojtari m\u00eb i mir\u00eb i shahut n\u00eb t\u00eb gjitha koh\u00ebrat, ai pati nj\u00eb karrier\u00eb brilante, por fundi i tij ishte tragjik, ai u \u00e7mend. Pol M\u00ebrfi pas debutimit t\u00eb tij triumfues n\u00eb turin e Europ\u00ebs n\u00eb vitet 1858-\u201859, u kthye m\u00eb pas n\u00eb Amerik\u00eb dhe hoqi dor\u00eb nga shahu. Disa njer\u00ebz shprehen se ai \u00ebsht\u00eb par\u00eb t\u00eb endet rrug\u00ebve t\u00eb Nju Orlinsit i \u00e7mendur duke folur me vete. I madh Vilhem Steinitz pretendon se ka luajtur shah me Zotin, i ka dh\u00ebn\u00eb atij nj\u00eb gur tep\u00ebr dhe p\u00ebrs\u00ebri ka fituar. A \u00ebsht\u00eb e rast\u00ebsishme lidhja midis shahut dhe \u00e7menduris\u00eb? Ka tri shpjegime t\u00eb mundshme. Nj\u00ebri prej tyre e tregon shahun si nj\u00eb monomani, (mania p\u00ebr t\u00eb pasur nj\u00eb pasion t\u00eb vet\u00ebm dhe p\u00ebr ta zhvilluar at\u00eb sa m\u00eb shum\u00eb). Personat e ndjekin pasionin e tyre me nj\u00eb intensitet t\u00eb lart\u00eb dit\u00eb e nat\u00eb q\u00eb nga f\u00ebmij\u00ebria, me q\u00ebllimin e vet\u00ebm p\u00ebr t\u00eb arritur majat e m\u00eb t\u00eb lart\u00ebve. Ky p\u00ebrqendrim i madh ndikon n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn sesi e shohin realitetin k\u00ebta njer\u00ebz dhe i b\u00ebn ata q\u00eb t\u00eb ken\u00eb \u00e7rregullime t\u00eb shumta. Xhorxh Steiner shprehet se nj\u00eb gjeni shahu \u00ebsht\u00eb nj\u00eb qenie njer\u00ebzore me nj\u00eb q\u00ebllim t\u00eb vet\u00ebm dhe r\u00ebnd\u00ebsia q\u00eb ky i jep k\u00ebtij synimi, e b\u00ebn at\u00eb t\u00eb dob\u00ebt ndaj simptomave t\u00eb shumta t\u00eb stresit dhe iluzioneve. Nga ana tjet\u00ebr, shahu \u00ebsht\u00eb nj\u00eb aktivitet abstrakt dhe i mbyllur, i cili zhvillohet mes teorive t\u00eb shumta q\u00eb v\u00ebrviten n\u00eb mendjen e personit q\u00eb e luan. Stefan Cvajg i referohet shahut si matematika q\u00eb nuk nxjerr asnj\u00eb konkluzion, si arti pa nj\u00eb vep\u00ebr, si arkitektura pa p\u00ebrmbajtje. Shpjegimi i fundit p\u00ebr \u00e7mendurin\u00eb e shkaktuar nga shahu \u00ebsht\u00eb fakti se n\u00eb fush\u00ebn e loj\u00ebs, shahist\u00ebt ndiqen k\u00ebmba-k\u00ebmb\u00ebs nga kund\u00ebrshtar\u00ebt e tyre, ata jan\u00eb gjithnj\u00eb n\u00eb presion dhe n\u00eb ndjekje t\u00eb nj\u00ebri-tjetrit. Kjo ndjenj\u00eb e t\u00eb q\u00ebnurit i v\u00ebzhguar gjithnj\u00eb nga dikush, ndikon n\u00eb \u00e7rregullimet mendore q\u00eb shahist\u00ebt mund t\u00eb p\u00ebrjetojn\u00eb. Fusha bardhezi p\u00ebr profesionist\u00ebt e shahut nuk \u00ebsht\u00eb thjesht nj\u00eb tabel\u00eb, por nj\u00eb fush\u00eb e \u00ebndrr\u00ebs dhe paranoj\u00ebs. Sipas Federat\u00ebs Bot\u00ebrore t\u00eb Shahut, kampioni shqiptar i shahut \u00ebsht\u00eb Erald Dervishi, i cili mban titullin \u201cMjesht\u00ebr i madh\u201d dhe num\u00ebron 2546 pik\u00eb, i dyti \u00ebsht\u00eb Dritan Mehmeti me 2413, nd\u00ebrsa i treti \u00ebsht\u00eb Ilir Seitaj me 2392 pik\u00eb. N\u00eb Shqip\u00ebri ka 48 shahist\u00eb aktiv\u00eb, 1 Mjesht\u00ebr t\u00eb Madh, asnj\u00eb fem\u00ebr Mjeshtre e Madhe e Shahut, 3 Mjesht\u00ebr Nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb, 2 Mjesht\u00ebr t\u00eb Federat\u00ebs dhe 1 Mjeshtre Fem\u00ebr t\u00eb Federat\u00ebs.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">Novela e Shahut- Stefan Cvajg<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">Kur i hodha librit v\u00ebshtrimin e par\u00eb, ndjeva d\u00ebshp\u00ebrim dhe u pezmatova aq sa s\u2019b\u00ebhet. Ky lib\u00ebr, t\u00eb cilin e kisha vjedhur me rrezik t\u00eb madh e q\u00eb prisja ta lexoja me padurim, nuk ishte tjet\u00ebr ve\u00e7se nj\u00eb tekst shahu q\u00eb p\u00ebrmbante nj\u00ebqind e pes\u00ebdhjet\u00eb loj\u00ebra t\u00eb zhvilluara nga shahist\u00ebt m\u00eb t\u00eb p\u00ebrmendur. Po t\u00eb mos isha i mbyllur brenda kat\u00ebr mureve do t\u00eb m\u00eb kapte zem\u00ebrimi e do ta kisha hedhur librin nga dritarja. Mbase do t\u00eb kem mund\u00ebsi t\u00eb formoj n\u00eb qelin\u00eb time nj\u00eb lloj fushe shahu dhe do t\u00eb p\u00ebrpiqem t\u2019i p\u00ebrt\u00ebrij k\u00ebto loj\u00ebra. \u00c7ar\u00e7afi m\u2019u duk me katrorthe dhe sikur ishte nj\u00eb dhurat\u00eb qiellore. E palosa me mjesht\u00ebri \u00e7ar\u00e7afin e m\u2019u b\u00eb sikur pash\u00eb nj\u00eb fush\u00eb t\u00eb ndar\u00eb n\u00eb gjasht\u00ebdhjet\u00eb e kat\u00ebr katrorthe. E grisa faqen e par\u00eb dhe librin e fsheha n\u00ebn dyshek. Pastaj, me tulin e buk\u00ebs q\u00eb e hiqja nga goja zura t\u00eb ngjizja mbretin, mbret\u00ebresh\u00ebn dhe figurat e tjera t\u00eb shahut, t\u00eb cilat mor\u00ebn trajt\u00eb qesharake, e m\u00eb n\u00eb fund, pasi kap\u00ebrceva v\u00ebshtir\u00ebsi t\u00eb m\u00ebdha munda t\u00eb formoja mbi \u00e7ar\u00e7afin me katrorthe pozicionet q\u00eb ishin sh\u00ebnuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb lib\u00ebr. Dit\u00ebt e para nuk ia dola dot mban\u00eb, n\u00eb vend t\u00eb loj\u00ebs u b\u00eb nj\u00eb rr\u00ebmuj\u00eb: m\u2019u desh ta filloja loj\u00ebn nga e para, pes\u00eb, dhjet\u00eb, nj\u00ebzet her\u00eb. Po kush kishte m\u00eb shum\u00eb koh\u00eb t\u00eb lir\u00eb se un\u00eb skllavi q\u00eb jetonte n\u00eb zbraz\u00ebtir\u00eb? Kush, mund t\u00eb kishte d\u00ebshir\u00eb dhe durim aq t\u00eb madh? \/<em>Shk\u00ebputur nga libri me novela, i p\u00ebrkthyer nga Klio Evangjeli.<\/em><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gjith\u00eb jet\u00ebn time m\u00eb kan\u00eb ngjallur interes monoman\u00ebt, t\u00eb cil\u00ebt i sundon ideja e nj\u00eb pasioni t\u00eb vet\u00ebm, sepse sa m\u00eb t\u00eb kufizuar t\u00eb jen\u00eb njer\u00ebzit, aq m\u00eb tep\u00ebr i afrohen infinitit. Stefan Cvajg Shahu \u00ebsht\u00eb nj\u00eb loj\u00eb strategjike q\u00eb luhet nga dy lojtar\u00eb n\u00eb nj\u00eb fush\u00eb shahu. Kjo e fundit p\u00ebrb\u00ebhet nga tet\u00eb rreshta [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2464,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"footnotes":""},"categories":[11,14,15,19],"tags":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v22.3 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Stefan Cvajg: Shahu, loja bardhezi p\u00ebr mendjet me ngjyra! - Informohu qart\u00ebsisht!<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/redaktori.com\/?p=12066\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"sq_AL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Stefan Cvajg: Shahu, loja bardhezi p\u00ebr mendjet me ngjyra! - Informohu qart\u00ebsisht!\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Gjith\u00eb jet\u00ebn time m\u00eb kan\u00eb ngjallur interes monoman\u00ebt, t\u00eb cil\u00ebt i sundon ideja e nj\u00eb pasioni t\u00eb vet\u00ebm, sepse sa m\u00eb t\u00eb kufizuar t\u00eb jen\u00eb njer\u00ebzit, aq m\u00eb tep\u00ebr i afrohen infinitit. Stefan Cvajg Shahu \u00ebsht\u00eb nj\u00eb loj\u00eb strategjike q\u00eb luhet nga dy lojtar\u00eb n\u00eb nj\u00eb fush\u00eb shahu. Kjo e fundit p\u00ebrb\u00ebhet nga tet\u00eb rreshta [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/redaktori.com\/?p=12066\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Informohu qart\u00ebsisht!\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2019-05-18T19:19:15+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/Stefan-Cvajg.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1800\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1200\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"http:\/\/redaktori.com\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"http:\/\/redaktori.com\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"14 minuta\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=12066\",\"url\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=12066\",\"name\":\"Stefan Cvajg: Shahu, loja bardhezi p\u00ebr mendjet me ngjyra! - Informohu qart\u00ebsisht!\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=12066#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=12066#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/Stefan-Cvajg.jpg\",\"datePublished\":\"2019-05-18T19:19:15+00:00\",\"dateModified\":\"2019-05-18T19:19:15+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/470e9b98b348cb5da953e2daff276aa2\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=12066#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"sq\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/redaktori.com\/?p=12066\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=12066#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/Stefan-Cvajg.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/Stefan-Cvajg.jpg\",\"width\":1800,\"height\":1200},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/?p=12066#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/redaktori.com\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Stefan Cvajg: Shahu, loja bardhezi p\u00ebr mendjet me ngjyra!\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/redaktori.com\/\",\"name\":\"http:\/\/redaktori.com - Informohu qart\u00ebsisht!\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/redaktori.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"sq\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/470e9b98b348cb5da953e2daff276aa2\",\"name\":\"http:\/\/redaktori.com\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq\",\"@id\":\"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5555287f41529e19277415e6cb9cfb4c?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5555287f41529e19277415e6cb9cfb4c?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"http:\/\/redaktori.com\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Stefan Cvajg: Shahu, loja bardhezi p\u00ebr mendjet me ngjyra! - Informohu qart\u00ebsisht!","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/redaktori.com\/?p=12066","og_locale":"sq_AL","og_type":"article","og_title":"Stefan Cvajg: Shahu, loja bardhezi p\u00ebr mendjet me ngjyra! - Informohu qart\u00ebsisht!","og_description":"Gjith\u00eb jet\u00ebn time m\u00eb kan\u00eb ngjallur interes monoman\u00ebt, t\u00eb cil\u00ebt i sundon ideja e nj\u00eb pasioni t\u00eb vet\u00ebm, sepse sa m\u00eb t\u00eb kufizuar t\u00eb jen\u00eb njer\u00ebzit, aq m\u00eb tep\u00ebr i afrohen infinitit. Stefan Cvajg Shahu \u00ebsht\u00eb nj\u00eb loj\u00eb strategjike q\u00eb luhet nga dy lojtar\u00eb n\u00eb nj\u00eb fush\u00eb shahu. Kjo e fundit p\u00ebrb\u00ebhet nga tet\u00eb rreshta [&hellip;]","og_url":"https:\/\/redaktori.com\/?p=12066","og_site_name":"Informohu qart\u00ebsisht!","article_published_time":"2019-05-18T19:19:15+00:00","og_image":[{"width":1800,"height":1200,"url":"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/Stefan-Cvajg.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"http:\/\/redaktori.com","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"http:\/\/redaktori.com","Est. reading time":"14 minuta"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=12066","url":"https:\/\/redaktori.com\/?p=12066","name":"Stefan Cvajg: Shahu, loja bardhezi p\u00ebr mendjet me ngjyra! - Informohu qart\u00ebsisht!","isPartOf":{"@id":"https:\/\/redaktori.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=12066#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=12066#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/Stefan-Cvajg.jpg","datePublished":"2019-05-18T19:19:15+00:00","dateModified":"2019-05-18T19:19:15+00:00","author":{"@id":"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/470e9b98b348cb5da953e2daff276aa2"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=12066#breadcrumb"},"inLanguage":"sq","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/redaktori.com\/?p=12066"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq","@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=12066#primaryimage","url":"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/Stefan-Cvajg.jpg","contentUrl":"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/Stefan-Cvajg.jpg","width":1800,"height":1200},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/redaktori.com\/?p=12066#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/redaktori.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Stefan Cvajg: Shahu, loja bardhezi p\u00ebr mendjet me ngjyra!"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/redaktori.com\/#website","url":"https:\/\/redaktori.com\/","name":"http:\/\/redaktori.com - Informohu qart\u00ebsisht!","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/redaktori.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"sq"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/470e9b98b348cb5da953e2daff276aa2","name":"http:\/\/redaktori.com","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq","@id":"https:\/\/redaktori.com\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5555287f41529e19277415e6cb9cfb4c?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5555287f41529e19277415e6cb9cfb4c?s=96&d=mm&r=g","caption":"http:\/\/redaktori.com"}}]}},"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/Stefan-Cvajg.jpg","blog_post_layout_featured_media_urls":{"thumbnail":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/Stefan-Cvajg-150x150.jpg",150,150,true],"full":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/Stefan-Cvajg.jpg",1800,1200,false]},"categories_names":{"11":{"name":"Kritik\u00eb Letrare","link":"https:\/\/redaktori.com\/?cat=11"},"14":{"name":"Kultur\u00eb","link":"https:\/\/redaktori.com\/?cat=14"},"15":{"name":"Libri","link":"https:\/\/redaktori.com\/?cat=15"},"19":{"name":"Reportazh \/ Profil","link":"https:\/\/redaktori.com\/?cat=19"}},"tags_names":[],"comments_number":"0","wpmagazine_modules_lite_featured_media_urls":{"thumbnail":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/Stefan-Cvajg-150x150.jpg",150,150,true],"cvmm-medium":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/Stefan-Cvajg.jpg",300,200,false],"cvmm-medium-plus":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/Stefan-Cvajg.jpg",305,203,false],"cvmm-portrait":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/Stefan-Cvajg.jpg",400,267,false],"cvmm-medium-square":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/Stefan-Cvajg.jpg",600,400,false],"cvmm-large":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/Stefan-Cvajg.jpg",1024,683,false],"cvmm-small":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/Stefan-Cvajg.jpg",130,87,false],"full":["https:\/\/redaktori.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/Stefan-Cvajg.jpg",1800,1200,false]},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12066"}],"collection":[{"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=12066"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12066\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12067,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12066\/revisions\/12067"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2464"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=12066"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=12066"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/redaktori.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=12066"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}